Twee hardnekkige beweringen behoren sinds zondag 8 oktober weer tot het rijk der fictie. Ten eerste de fictie over het cordon sanitaire als levensverzekering en vetmaker van het Vlaams Belang – een mythe waarin zelfs Patrick Janssens tot op het laatste moment is blijven geloven (zie NRC Handelsblad van 7 oktober) – is opgedoekt. De standvastigheid waarmee de democratische partijleidingen tegen de pressie van het totalitaire VB en hun vijfde colonnes zijn opgetreden, begint eindelijk te lonen. Als er iets bewezen wordt, dan is het dat democratische principes hun geldigheid niet verliezen omdat ze door charlatans onder vuur worden genomen. Het terugwinnen van het zelfvertrouwen van de democratische partijen was de eerste voorwaarde om de politieke hegemonie weer op te eisen en het VB in het defensief te dringen. Dat dit gebeurd is, lijdt geen twijfel. De verwrongen en verbijsterde gezichten van de VB-kopstukken op de verkiezingsavond illustreerden hun appreciaties méér dan welke uitvluchten ook.

Ten tweede de fictie dat om het even welke aanval op het VB winst voor die partij betekent, is eveneens gesneuveld. De hatelijke, volslagen uit de lucht gegrepen bewering dat elke vorm van civiele weerstand het VB sterker maakt, heb ik na 8 oktober niet meer gehoord uit de mond van al die politieke wichel-wauwelaars die het krantenpapier met hun natte vingers mochten blijven beduimelen. (Het was bijvoorbeeld zielig om Tom Naegels na 8 oktober meteen weer haastig naar het progressieve kamp te zien overlopen. Op 25 september had hij het in De Morgen nog over het democratische deficit dat door het cordon veroorzaakt werd, en de dag daarvoor had hij in De Standaard nog vol leedvermaak 0110 belachelijk proberen te maken. Als het waar is wat Naegels beweert, dat hij zich nu over de kater van het VB verheugt, dan is dat zeker een vreugde waaraan hij zelf geen enkele verdienste heeft). Natuurlijk zullen we nooit weten of de antihaat-concerten in de grote steden als keermuur van de bruine golf hebben gefungeerd, maar in elk geval hebben ze de democratische partijen niet uitgehold en evenmin hebben ze het VB gespekt, zoals iedereen nu kan zien.

Antwerpen is een speciaal geval. Ik kan niet beoordelen of burgemeester Patrick Janssens werkelijk zo’n uitzonderlijk goede campagne heeft gevoerd als wordt beweerd, maar ik betwijfel of zijn uitmuntende score alleen maar aan die campagne te danken is. In Antwerpen ging het erom Dewinter weer in zijn hok te jagen, of tenminste om hem extra muros aan de ketting te leggen. Dat was volgens mij het centrale motief van de Antwerpenaars om Patrick Janssens met een overweldigende meerderheid te kiezen. Dat is geen overwinning van een campagne, noch een beloning voor alleen maar een goed bestuur, maar een keuze voor de democratie die de kiezers – paradoxaal genoeg – voorlopig alleen maar in de persoon van Janssens konden verstevigen. Daarom moet de overwinning van Janssens worden gerelativeerd en zou het fataal verkeerd zijn om Janssens strategie te verwelkomen als een panacee. Om dezelfde reden mag de nederlaag van VLD en Groen! in Antwerpen niet worden gedramatiseerd of met dezelfde maatstaf worden gemeten als in de andere grote steden van Vlaanderen.

Gelukkig heeft Patrick Janssens het ook zo begrepen. Hij rekende meteen af met de kortzichtige en dwaze opvatting uit eigen rangen dat je in de politiek geen vrienden hebt en dat je in de politiek je partner dus om het even welke loer mag draaien zodra je daartoe de kans krijgt. Maar even goed moet de Antwerpse VLD begrijpen dat er geen enkele reden is om de SP.A het leven zuur te maken in de metropool. Daarom is de verantwoordelijkheid van de uitgedunde (maar daarom niet afgestrafte) democratische partijen in Antwerpen nog groter dan die van de overwinnaar. Zoals winst geen reden tot triomfalisme is, is verlies geen vrijbrief voor balorigheid. Ik ben blij dat we internationaal geen rotfiguur slaan en dat we het VB in Antwerpen in het defensief gedrongen hebben. In de Vlaamse dorpen betekent een VB-zetel veel minder dan in de grote steden. Al heeft het VB op het platteland nu méér gekozenen, doorgaans gaat het daar toch slechts om dode wintermussen die niet eens de pit hebben om een keertje te gaan blokfluiten in de gemeenteraden. Dat is de prijs die het VB voor zijn smerige rekruteringsmethoden op het platteland betaalt.

Door de neutralisering en verlamming van het VB scheurt misschien ook het Europese totalitaire net dat die partij met grote inzet aan het spannen is. Als we erin slagen een onherstelbaar gat in dat zwarte web te slaan, kunnen we er inderdaad prat op gaan eensklaps te behoren tot de democratische avant-garde in Europa. In één klap staat Antwerpen weer als een geuzenstad op de Europese kaart en we trekken allemaal weer goedgemutst naar de Schelde-metropool om daar de vrije stadslucht in te ademen.

Natuurlijk is het te vroeg om victorie te kraaien. Maar het terugdringen van de wereld van de VB-doemdenkficties is een eerste voorwaarde om weer greep te krijgen op de werkelijk beloftevolle wereld. Vermoedelijk zal dit niet lukken zonder een strategie op lange termijn. Voor de democratische politici betekent dit dat ze hun reclamestrategieën zullen moeten verstevigen met en zelfs inruilen voor degelijke maatschappelijke projecten waarin de allochtone Vlamingen of Vlaamse allochtonen hun rechtmatig deel in rechten en plichten opeisen en krijgen. Voor alle burgers betekent dit dat ze politiek weer gaan begrijpen als een van de natuurlijke middelen om de samenleving te ontzuren, wat impliceert dat de citoyens vreugde en zelfs plezier beleven aan hun inzet en verantwoordelijkheid, kortom aan hun eigen positieve energie.

Schrijver en journalist



Auteur van Brieven aan mijn postbode, Will Tura en Peter Vandermeersch. Een lofrede op vrijheid, schoonheid en verbeeldingskracht (Uitgeverij Aspekt).

Piet de Moor

Piet de Moor

Links

mailto:piet.de.moor@skynet.be