Onlangs raakte bekend dat in de Duitse centrumstad Giessen in zowel een erkend staatsgymnasium als in een erkende private evangelische school de opvattingen van het ‘creationisme’ werden onderricht. Hierop werd een stellingname geëist van de Onderwijscommissie van de deelstaat Hessen. Dit bericht toont aan dat ook in Europa de opvattingen van Amerikaanse creationisten of hun meer politiek correcte, meer ‘salonfähiger’ ‘theoretici van het Intelligent Design’ (ID, doelgericht ontwerp) in bepaalde kringen wortel beginnen te schieten. Grosso modo kan ID teruggevoerd worden op het vijfde godsbewijs of het teleologische argument van Thomas van Aquino (1225?-1274): ‘de ons bekende wereldlijke dingen lijken ontworpen. Niets wat we kennen lijkt ontworpen tenzij het ook is ontworpen. Er moet dus een ontwerper of ‘designer’ zijn (geweest) en die noemen we God’. Zij die het primaat van het wetenschappelijk schoolonderricht ernstig ter harte nemen en die in een (toekomstige?) confrontatie het (onderwijs)debat met ID-aanhangers geamuseerd willen aangaan en stelling willen nemen, raden we volgend recent verschenen boek aan.

In de eerste vier hoofdstukken van The God Delusion (God als misvatting, zie ook boekrecensie in Liberales-nieuwsbrief nr. 157) gaat de wereldberoemde en hoog-intelligente Britse etholoog en evolutionair bioloog Richard Dawkins frontaal in de aanval tegen het ID-ideeëngoed, haar geestelijke vader, de jurist Phillip E. Johnson, en de Templeton Foundation als ID-lobby. Binnen het ID-denkkader is de ons omringende werkelijkheid met zijn prachtige fauna (inclusief de mens) en flora te complex, te mooi, te perfect, te ontzagwekkend en daardoor statistisch te onwaarschijnlijk om toevallig te zijn ontstaan. Het is toch ook nagenoeg onwaarschijnlijk dat een orkaan die over een schroothoop woedt het geluk zou hebben om een Boeing 747 in elkaar te zetten!? (dit is het fameuze onwaarschijnlijkheidsargument, nvdr). Dit alles moet het werk zijn van een ontwerper!

Inderdaad, aldus Dawkins, toeval kan hier niets verklaren! Echter, als Darwinist herhaalt hij tot in den treure (doch uitermate gevat en kostelijk amusant) dat het niet ‘of toeval, of design’ is, doch dat enkel het proces van ‘evolutie door natuurlijke selectie’ het enige valabele alternatief vormt. ‘Via de vernuftige en krachtige takel van de natuurlijke selectie hebben Darwin en zijn opvolgers laten zien hoe levende wezens, met hun spectaculaire statistische onwaarschijnlijkheid en hun schijnbaar ontworpen verschijning, in langzame, geleidelijke stappen zijn geëvolueerd uit een eenvoudig begin.’ Of om de ID-redenering even om te draaien: een ontwerper van het type orkaan-vliegtuigtechnicus is een illusie.

Rijst een tweede prangende vraag: hoe ontstond dit eerste eenvoudige begin des levens? Een God-Schepper wordt weerom (wat dacht u?) door Dawkins afgevoerd en wel om twee hoofdredenen: 1) de schepper van een onwaarschijnlijk complex universum kan niet anders dan nog onwaarschijnlijker complex zijn, en 2) wie ontwierp de ontwerper zelf? Een plausibel antwoord, aldus Dawkins, kan gegeven worden door het ‘antropisch principe’ waarin het toeval nu net wel een cruciale rol speelt. Kort samengevat luidt het postulaat alzo: het onstaan van het leven is zeer onwaarschijnlijk maar het gebeurde op Aarde, want we zijn er toch!?

Verder is het ontstaan van het leven pure chemie met als hoofdbestanddeel het DNA-molecuul of een voorloper ervan. Een chemicus die in het labo een pittig soepje bereidt met daarin alle elementen van het periodiek systeem van Mendelejew, zal hoogstwaarschijnlijk niet uitgelachen worden door het FWO-Vlaanderen (Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek) wanneer hij zichzelf een kans geeft van 1 op een miljard om hieruit een DNA-molecuul te destilleren. Anderzijds schat men het aantal planeten in onze melkweg op 1 tot 30 miljard en zijn er in het universum zo’n 100 miljard melkwegen. Hieruit volgt dat met een bespottelijk geringe kans op succes toch nog leven kan ontstaan op een miljard planeten, waarvan onze Aarde er eentje is! … En eens het zetje - per toeval dus - is gegeven, kan de takel van de natuurlijke selectie elke levensvorm langzaam naar een hoger niveau tillen.

Naast het aanreiken van ‘eye-openers’ geeft Dawkins ons onmiskenbaar een belangrijkere boodschap mee. In deze hoofdstukken fulmineert hij niet alleen tegen het gebrek aan kennis ter zake doch nog meer tegen de voor hem pertinent aanwezige onwil om kennis te willen opdoen en om zich te laten informeren. Kan het nog erger wanneer men, zoals uit de inleiding blijkt, reeds in het onderwijs (ongevraagd) verstoken blijft van (wetenschappelijke) informatie! Dit boek is een echte aanrader voor al wie, in de geest van het 250-jaar jonge Verlichtingsproject, stelling wil nemen tegen een oprukkend obscurantisme. Zoals Dawkins, zal ook u verkwikt en geïnspireerd elk debat terzake durven aangaan.

En dit onderwijsdebat zou er ook in België wel eens sneller kunnen komen dan wenselijk is. Immers, vorige week nog stapte de protestantse ChristenUnie in de nieuwe Nederlandse regering Balkenende IV. Voor het eerst aldus gaat een uitgesproken religieuze partij deel uitmaken van een West-Europese regering. Dat het er bij onze noorderburen ‘hard tegen niet-zacht’ zou kunnen aan toegaan, leiden we reeds af uit een commentaar van prof. dr. ir. E. Schuurman (ChristenUnie-senator en bijzonder hoogleraar reformatorische wijsbegeerte) wanneer hij orakelt dat …‘wij van de ChristenUnie moeten hoorders van het Woord blijven. En vervolgens moeten we ook daders van het Woord zijn, ook in politieke zin’. Voor de ontzette lezer hier een kleine greep uit het ChristenUnie-gedachtengoed zoals terug te vinden op de website: ‘…genetische verandering van planten en dieren raakt de fundamenten van Gods schepping… hier past uit eerbied voor de Schepper… grote bescheidenheid en zorgvuldigheid.’ Ook hun leider André Rouvoet liet zich in het verleden niet onbetuigd en waarschuwde reeds dat hij de ‘Verlichtingsfundamentalisten met hun evolutietheorie ofte de “geloofsbelijdenis” van de elite van de “verlichting” onder handen zou nemen (!)’. In zijn toespraak voor de ChristenUnie op 26 april 2006 verwees hij nogmaals naar de Unieverklaring, zowat de grondwet van zijn partij: “Laat voor iedereen duidelijk zijn dat de ChristenUnie alleen de Bijbel, het Woord van God, als normatief voor het politieke handelen aanvaardt. Dat is de kern van onze grondslag en dat is ook de kern van de belijdenis van de Reformatie: Sola Scriptura! … Wij, leden van de ChristenUnie, hebben ons verenigd om vanuit ons christelijk geloof invloed uit te oefenen op het bestuur van ons land en in de samenleving. Gelovig luisterend naar het Woord van God en met een open oog voor de werkelijkheid zoeken wij naar zijn wil. We laten ons daarbij aansporen door Gods opdracht om Hem lief te hebben en ook onze medemensen.”

Met argusogen hielden we dan ook het formatieberaad in Nederland in de gaten wie er zich in Balkenende IV Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou gaan noemen. Voor de vorige Minister Maria van der Hoeven, van de christen-democratische CDA nota bene, kwam Dawkins boek alleszins te laat om haar te kunnen beletten zich op haar weblog positief uit te laten over ID en er ‘en passant’ aan toe te voegen dat ‘ze zelf evenmin in “toeval” gelooft’. Hoe men alzo de ‘daders van het Woord’ een forum biedt, nietwaar!

Meer dan waarschijnlijk – te meten aan de felheid der seculiere volksvertegenwoordigers tijdens een recent verhit vragenuurtje in de Kamer hieromtrent - hebben haar uitlatingen en die van Rouvoet de seculiere krachten bij het samenstellen van het nieuwe Kabinet gemobiliseerd: bij het ter perse gaan van dit essay levert de PvdA de nieuwe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, namelijk geneticus Prof. Dr. Ronald Plasterk (directeur van het gerenomeerde Hubrecht Laboratorium voor Biomedische Genetica te Utrecht en tevens Volkskrant-columnist). Met Vice-premier Rouvoet aan de andere kant van het spanningsveld wordt Nederland gewis opnieuw een gidsland. De vraag is wel: op weg naar 500 jaar terug of naar een volwassen niet-theïstische maatschappij van autonoom denkende burgers?

De geïnteresseerde lezer attenderen we ten slotte op een boeiend universitair congres handelend over het creationisme-debat „iDie erschöpfte Theorie? Evolution und Kreationismus in Wissenschaften" (“iExhausted Theory? Evolution and Creationism in the Sciences”) te Trier van 15 tot 17 juni 2007. Zie: http://www.evolutionversuskreationismus.de/.



Op de bijeenkomst, een samenwerking tussen de werkkring Kritische Theorie[ën] en de leerstoel voor Etnologie (Prof. Christoph Antweiler) aan de Universiteit van Trier, zal worden onderzocht, in hoeverre de tegenstanders van de evolutietheorie al een invloed hebben uitgeoefend op schoolboeken en leerplannen en met welke strategieën ze hun ideologie verspreiden. Met het oog op de voortschrijdende privatisering van het onderwijs zal de nadruk liggen op de analyse van een schoollandschap dat aan het veranderen is via de „hefboom“ van het debat over het creationisme („homeschooling", religieuze privéscholen). In een tweede fase zal worden toegelicht, in hoeverre gebruik kan worden gemaakt van verklaringspatronen die inhaken op de evolutietheorie – als modellen van zelforganisatie en bijgevolg als bouwsteen voor een materialistisch wereldbeeld – alsook voor maatschappelijke processen. In het centrum van de voordrachten, die aanleiding geven tot een controverse, zal de sociobiologie staan.



Tot nu toe hebben Prof. Christoph Antweiler, Dr. Jürgen Kunz, Prof. Ulrich Kutschera, gediplomeerd psychologe Vanessa Lux, Lee Traynor, Prof. Franz Wuketits ermee ingestemd als spreker naar voren te treden.



Contact: AK Kritische Theorie[ën], c/o discipline IV ■ Etnologie, Universiteit Trier, 54286 Trier / Duitsland, telefoon 0049 + (0) 651.99 33 91 4



Richard Dawkins, God als misvatting, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2006

Karl Dhaene

Karl Dhaene

Links

Mailto:carolus.gallus@academia-flandriensis-de-lince.eu