De jongste weken woedt het publieke debat rond de concrete invulling van de multiculturele samenleving (,,het failliet van het integratiebeleid'') in alle hevigheid. Sommigen, zoals de Arabische nationalist Abou Jahjah, spitsen zich tot meerdere eer en glorie van zichzelf overmatig toe op de versterking van de eigen culturele identiteit (Arab Pride)van bepaalde allochtonen: eigen scholen, een eigen zuil,... Anderen, zoals de Federatie van Marokkaanse Democratische Organisaties, focussen eerder op de aanhoudende sociale discriminatie van allochtonen in zowat alle domeinen van onze samenleving. Hun vraag/eis om het totnogtoe gevoerde integratiebeleid door te lichten, lijkt op het eerste gezicht legitiem. De vraag is natuurlijk of zo'n langdurig en diepgaand onderzoek iets nieuws zou opleveren. Ik durf het te betwijfelen. De voornaamste meerwaarde van dergelijk onderzoek is dat allochtonen zelf het debat willen voeren: ze willen de discussies niet langer over hun hoofden heen zien plaatsvinden, zoals in het verleden te vaak gebeurde. Ik bedoel maar: we kennen de mechanismen van achterstelling en discriminatie helaas al te goed. Evenzeer is het zo dat we desondanks vaak onmachtig blijven in onze beleidsremedies en dat heeft onder meer slechte huisvesting, lage scholingsgraad en culturele marginaliteit bij veel allochtonen tot gevolg. Toch is er wel een beleidsspoor aanwezig dat veel van die euvels -- niet allemaal -- kan verhelpen: het inburgeringstraject. Dit beleidsconcept, uit Nederland en Denemarken overgewaaid, wil in een tijdsbestek van enkele maanden elke nieuwkomer voldoende kennis van het Nederlands bijbrengen, hem of haar de beginselen van onze seculiere, democratische en actieve welvaartsstaat bijbrengen en een verlengstuk realiseren naar de arbeidsmarkt en/of een beroepsopleiding. Inburgering is niet hetzelfde als integratie. Integratie is een meestal langdurig proces dat jaren, soms meerdere generaties in beslag neemt en dat ertoe leidt dat de nieuwkomer zich in een samenleving inpast, aanvaard wordt en waardoor dus ook de samenleving zelf verandert: ze kent niet langer dezelfde monocultuur. Integratie is ook iets wat zich in de hoofden van de mensen afspeelt (men kan er bewust of onbewust voor kiezen om zich snel of traag te integreren) en waar een overheid dus vanuit liberaal-democratisch oogpunt weinig greep op heeft. Zo waren de gastarbeiders uit de jaren zestig en zeventig wel economisch maar niet cultureel geïntegreerd, terwijl het voor de huidige generaties eerder andersom is. Een inburgeringstraject is van een andere orde. Een dergelijk traject biedt een opstap naar integratie door een geconcentreerde dosis op korte tijd. Een inburgeringstraject biedt de nieuwkomer dus een binnenweg naar onze samenleving, waar hij of zij op eigen kracht anders jaren over zou doen. Het enige nadeel van dit traject is dat het veel geld kost: zo'n 2.500 à 4.000 euro per persoon. Is het in die omstandigheden onredelijk het systeem zo te organiseren dat het niet vrijblijvend, maar verplicht wordt? Is het vreemd te vragen dat inburgeringstrajecten via centrale onthaalbureaus georganiseerd zouden worden? Is het gek administratieve boetes te organiseren voor mensen die het inburgeringstraject niet willen beginnen of die het niet voltooien? De Nederlandse ervaring, zelfs nog voor de verzuring van het Fortuyn-tijdperk, leert ons dat dit alles de evidentie zelve is. Uit verschillende allochtone vrouwenverenigingen in ons land komt bovendien duidelijk naar voren dat de verplichting een goede zaak is om vrouwen uit hun isolement te halen. Mag de VLD dus, op het ogenblik dat het integratiebeleid van de laatste decennia ,,gebuisd'' blijkt, een nieuwe start voor een performant integratiebeleid op duidelijke basis eisen? Dat is in het belang van de allochtonen, want ze krijgen ernstige kansen om zich sneller te integreren. Die duidelijkheid is evenzeer in het belang van de autochtone bevolking die onder die voorwaarden het groeiende multiculturalisme in onze maatschappij beter zal aanvaarden dan nu het geval is. De vraag naar een efficiënt, doelmatig en pragmatisch inburgeringsbeleid, zoals door de Vlaamse Liberalen en Democraten gesteld, is dus geen ,,zwenking van het beleid richting Oostenrijk'', zoals een Franstalige krant zonder al te veel kennis van zaken meende te moeten stellen, maar trekt lessen uit tien jaar Nederlandse beleidsontwikkeling. Het is niets minder dan een kwestie van goed bestuur en van verantwoordelijkheid. De meerwaarde van een multiculturele samenleving wordt immers niet automatisch gecreëerd, maar enkel op basis van duidelijke afspraken die rechten en plichten voor iedereen met zich mee brengen.

De auteur is Vlaams en Brussels parlementslid.

Sven Gatz