April 2009. Ik bevind me op een feministische conferentie in Famagusta, Noord-Cyprus. Er is één grote naam aanwezig: de Amerikaanse Sue Thornham. Zij steekt meteen van wal met een aanval op Lawrence Summers. Summers is de ex-rector van de universiteit van Harvard die in 2005 een rel veroorzaakte door zijn suggestie, op een academische conferentie, dat biologische verschillen mee aan de oorzaak liggen van de ondervertegenwoordiging van vrouwen in topposities binnen de exacte wetenschappen. Op elke feministische conferentie die ik al bijwoonde is hij kop van jut, en telkens worden zijn woorden incorrect weergegeven. Thornham vindt het “beangstigend” dat een academicus zo’n dingen durfde beweren. Het lijkt haar duidelijk een goede zaak dat de man ontslag heeft moeten nemen. Vervolgens richt zij haar pijlen op genderincorrectheid binnen de populaire cultuur. Charlotte mag in Sex and the City niet zeggen dat het feminisme over vrije keuze gaat en dat zij ervoor kiest haar job op te geven, want keuzevrijheid voor vrouwen is een illusie.

Daarop volgt een analyse van drie opvallende beelden uit een Britse mediacampagne, geïnitieerd door een vrouwentijdschrift, die het feminisme weer sexy moest maken: een foto van een doosje met daarin een plastieken penis en een boodschap in de zin van: “de snelste weg om meer te verdienen en om ernstig te worden genomen”, een foto van harige mannenbenen en een afbeelding van een elegante roze beha met brandende schouderbandjes. Thornham combineert de drie afbeeldingen tot een ‘lichaam’ dat moet aantonen dat de – door een reclamebureau bedachte – campagne “vrouwen weggomt” en dat ze een beeld creëert van “vrouwelijkheid als consumentisme, iets waartegen het feminisme zich altijd heeft verzet”. Verder zijn de afbeeldingen “een bevestiging van genderstereotypen” (indien er wel foto’s van vrouwen waren gebruikt, luidde de kritiek ongetwijfeld “objectivering van het vrouwenlichaam”). Waar Thornham zich wel positief over uitlaat, is over psychoanalyse als denkkader.

Na mijn eigen voordracht, waarin ik pleit voor een feminisme dat bereid is zich open te stellen voor kennis uit de biologische en evolutionaire wetenschappen, wijst ze me koeltjes terecht: wetenschap is slechts een discursieve constructie. In de andere voordrachten die ik bijwoon, vallen geregeld frasen als “de culturele constructie van vrouwelijkheid” en “de manipulatieve constructie van gegenderde identiteiten”, evenals de namen van Freud en Lacan. Is dit anno 2009 werkelijk nog altijd de staat van de feministische theorievorming over gender: geregeerd door antibiologisch denken en irrationalisme? Op basis van wat ik lees en hoor, is het alvast de hoofdstroom. De mate waarin mensen zich mannelijk of vrouwelijk voelen en zich seksetypisch gedragen, mag en zal niet gelinkt worden aan inherente neigingen en interesses, maar zal uitsluitend verklaard worden aan de hand van externe factoren, zoals socialisatie en culturele verwachtingspatronen.

Dat geldt ook voor ons taalgebied. Het meest recente Nederlandstalige handboek genderstudies, dat verscheen in 2007, bevat nog altijd hetzelfde antibiologische discours (de biologische theorievorming als sociaal geconstrueerd en als onderuit gehaald door feministen; het lichaam zelf als sociale constructie), het verkondigt dezelfde ongeïnformeerde onzin over sociobiologie en begaat dezelfde denkfouten. “De scheiding tussen gender als sociale constructie en sekse als biologische categorie maakt het mogelijk om het geloof dat de sociale ongelijkheid van vrouwen haar wortels heeft in de biologie, en hierdoor dus ook gerechtvaardigd wordt, aan te vechten”, klinkt het. Twee kromme redeneringen vallen onmiddellijk op. Ten eerste, het idee dat de werkelijkheid zich aanpast aan de eigen ideologische voorkeuren: wij willen niet dat gender iets te maken heeft met biologie, dus is dat niet het geval (en o ironie, net de wetenschappers die proberen waardevrij onderzoek te verrichten naar seksueel verschil, krijgen het verwijt ideologisch te werk te gaan). Ten tweede, het denkbeeld dat als iets biologisch geworteld is, het te rechtvaardigen valt. Zullen we er dan maar mee ophouden ziekte te bestrijden? Zullen we verkrachters vrijpleiten als blijkt dat ze door seksuele lust gedreven werden en racisme toestaan omdat mensen nu eenmaal een diepgewortelde neiging vertonen tot het denken in termen van wij tegenover zij?

De tragiek van het concept van gender als loutere sociale constructie is dat het meer problemen creëert dan het oplost. Het negeren van de overweldigende hoeveelheid bewijsmateriaal over gemiddelde inherente verschillen tussen de seksen bedreigt de intellectuele geloofwaardigheid van het feminisme. Het sluit feministische theoretici af van waardevolle bronnen van nieuwe inzichten. Het vervreemdt niet-academische (maar ook academische) vrouwen van de beweging, want zij willen niet horen dat hun doorvoelde en weloverwogen wens om deeltijds te werken en zo meer tijd voor de kinderen te hebben, het product is van patriarchale indoctrinatie. Het leidt tot eindeloze discussies over non-issues, zoals de hersenkraker hoe het feminisme te funderen als vrouwen eigenlijk niet bestaan. Het zorgt ervoor dat veel kostbare tijd en energie verloren gaat aan het schrijven van esoterisch klinkende en inhoudelijk flinterdunne artikels, terwijl vrouwen wereldwijd nog met zoveel reële problemen geconfronteerd worden. En het is gevaarlijk, door het achterliggende waanidee dat de biologie toelaten betekent dat sociale verandering onmogelijk is.

Opnieuw ironie hier: een intellectueel manoever van links speelt in de kaart van rechts. In plaats van conservatieve denkers te bevestigen in hun opvatting dat een erkenning van geëvolueerd seksueel verschil vrouwen naar de haard zou verwijzen, zouden feministen zelf met die onderzoeksresultaten aan de haal moeten. Rechts het gras voor de voeten wegmaaien door uit te werken hoe we biologisch, ontwikkelingspsychologisch en evolutionair onderzoek in het voordeel van vrouwen (en mannen) kunnen aanwenden: is dat geen mooi feministisch project?

De auteur is filosofe en, zoals zij zichzelf noemt, 'darwinistisch feministe'. Ze is auteur van het boek ‘Darwin voor dames’. Zij doet onderzoek naar het conflict tussen feminisme en darwinisme aan de faculteit letteren en wijsbegeerte van de Universiteit Gent.

Griet Vandermassen

Griet Vandermassen

Links

mailto:griet.vandermassen@ugent.be