De financiële crisis illustreert hoe weinig we leren uit de geschiedenis, of liever hoe snel we alles vergeten, en zo dezelfde fouten begaan. De jaren twintig van de vorige eeuw waren jaren van euforie: ‘The roaring twenties’. Alles was mogelijk. De economie groeide spectaculair in de VS en in Europa. De aandelenmarkten kenden historische koersstijgingen. De banken wierpen zich met ongemene ijver in het gewoel en gaven krediet aan eenieder die er om vroeg. Weinigen zagen de risico’s. Diegenen die daarvoor waarschuwden werden uitgelachen. De nieuwe technologieën hadden geleid tot nieuwe economische wetmatigheden, dacht men. Aandelenkoersen zouden blijven stijgen.

Dan kwam de crach met een grote brutaliteit. De depressie die daaruit volgde leidde niet alleen tot massale werkloosheid en grote ellende voor miljoenen mensen, maar ook en vooral tot een dramatische hertekening van het politieke landschap in Europa die tot één van de grootste catastrofes in de wereldgeschiedenis zou leiden. Eén van de dingen die we leerden uit de bankencrisis van de jaren dertig is dat de bankiers moeten beschermd worden tegen zichzelf. Het bankwezen is een buitengewone uitvinding die een grote stimulans kan bieden voor de economische ontwikkeling omdat het krediet creëert uit het niets. Het bankwezen is tegelijk buitengewoon broos omdat één collectieve beweging van wantrouwen waarbij iedereen naar zijn bank loopt om zijn geld terug te halen, voldoende is om het kaartenhuisje in elkaar te doen storten.

De les van de jaren dertig was dat je een halt moet toeroepen aan de bankiers in hun drang om meer risico’s te nemen. Deze drang is onstuitbaar omdat de bankiers weten dat als ze in problemen komen de overheid hen wel uit het slop haalt. De truc die in de jaren dertig werd uitgevonden bestond erin de bankiers te verbieden te beleggen in aandelen en andere riskante financiële producten. Er werd toen een strikte scheiding ingevoerd tussen de gewone banken (zeg maar de banken die ons straatbeeld versieren) en de zakenbanken. Deze scheiding heeft ons goed gediend gedurende de naoorlogse periode.

Daar kwam verandering in gedurende de jaren tachtig en negentig. Zowel in Europa als in de VS werd deze strikte scheiding tussen de gewone banken en de zakenbanken opgeheven. Het script van de jaren twintig zou hierdoor opnieuw opgevoerd worden. Banken stortten zich met grote ijver in de financiële markten en maakten ongehoorde winsten. De ene zeepbel volgde de andere op. De aandelenmarkten, de immobiliënmarkten, de grondstoffenmarkten werden gegrepen door een speculatieve koorts. En vermits de banken er nu middenin zaten, werden hun balansen ook een massale zeepbel, die nu gesprongen is. Precies hetzelfde verhaal als in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw.

Waarom leren we niet uit de geschiedenis en zijn we veroordeeld om altijd dezelfde fouten te begaan? Ik heb er geen goed antwoord op. Ik weet alleen uit eigen ervaring dat wanneer mijn ouders mij waarschuwden voor mogelijke gevaren, ik daar meestal geen rekening heb meegehouden. Ik verkoos op de harde manier te leren, namelijk uit mijn eigen fouten, in plaats van uit de fouten van mijn ouders.

De auteur is hoogleraar internationale economie aan de K.U.Leuven

Paul De Grauwe

Paul De Grauwe

Links

mailto:Paul.Degrauwe@econ.kuleuven.be