Zo goed als geruisloos maakte Barack Obama onlangs 4 miljard dollar vrij voor de ‘Educate to Innovate’-campagne. Op die manier wil de Amerikaanse president de huidige generatie jongeren in de VS naar de top loodsen op het vlak van wetenschap en wiskunde. Het initiatief moet ons nochtans aan het denken zetten, want wij slagen er niet voldoende in om onze jongeren warm te maken voor wetenschap en techniek, en al helemaal niet om ons potentieel om te zetten in echte innovaties. De recente economische crisis heeft op een pijnlijke manier blootgelegd dat onze welvaart steeds sterker zal afhangen van innovatie. Enkel doordachte en nieuwe producten kunnen de productiviteitscyclus opnieuw aanzwengelen. Het is echter ontnuchterend om tegelijkertijd te moeten vaststellen dat we kampen met een groot tekort aan technisch geschoolde arbeidskrachten, aan wetenschappers en ingenieurs – ook in tijden van hoge werkloosheid.

Er moeten dus in de eerste plaats inspanningen worden geleverd om de instroom tot technisch-wetenschappelijke richtingen te bevorderen, en net dat heeft de Obama administratie goed begrepen. Maar ook in de VS vecht men tegen de lauwe belangstelling van de media en van het grote publiek. Ook in politieke programma’s is het vaak met een vergrootglas zoeken naar standpunten inzake onderwijs als basis voor innovatie. De link tussen beide is in ons land overigens ontstellend zwak. Uit recent onderzoek van het Wereld Economisch Forum (WEF) blijkt dat België erg slecht scoort op het gebied van innovatiegerichtheid, terwijl we in onderricht van wiskunde en wetenschap op een knappe derde plaats prijken.

En net nu schroeft de Vlaamse regering de middelen voor onderwijs, onderzoek en ontwikkeling terug. Het is nochtans een vergissing te denken dat op innovatie gericht onderwijs zuiver om het voorschotelen van kennis draait. Dergelijk onderwijs moet inzichten aanreiken over een wereld die steeds meer spitstechnologie omvat, moet vaardigheden aanleren die jongeren in staat stellen rationeel aan problem solving te doen in die complexe wereld, en moet creativiteit en durf bevorderen in een tijdperk dat grote risico’s met zich meebrengt.

Vlaanderen beschikt wel degelijk over initiatieven die dit doel beogen, maar jammer genoeg zijn die sterk versnipperd, hebben ze een projectmatig karakter en bijgevolg doven ze snel uit. Nochtans is een toekomstgerichte aanpak, waarbij de leerkracht niet meer ex cathedra lesgeeft maar fungeert als coach bij de ontdekkingstocht van kinderen, warm aanbevolen. De jongeren leren immers anders denken en gaan de wereld zien als een plek met uitdagingen en problemen. Ze leren zelfstandig kennis te vergaren en in groep te werken. Beeldtaal en spelletjes worden ingezet naast de traditionele boeken en cursussen. Zelfs bij gedemotiveerde kinderen wordt nieuw zelfvertrouwen en interesse gekweekt omdat er ingespeeld wordt op eigen kunnen. Talenten voor wetenschap en techniek moeten tenslotte systematisch en herhaaldelijk aangeboord worden tijdens de schoolloopbaan van een kind en start bij voorkeur op een jonge leeftijd. Het is dus noodzakelijk technische en wetenschappelijke projecten in het basisonderwijs te implementeren willen wij na het secundair onderwijs voldoende gekwalificeerde schoolverlaters bekomen die zin hebben in wetenschap en techniek.

Het onderwijs moet beslist dit pad inslaan. Maar we hebben enkel kans op slagen als de overheid, de media en de industrie de krachten bundelen om wetenschap en techniek aantrekkelijk te maken en jongeren zo een duwtje in de rug te geven. Obama wil ondermeer robots gebruiken om techniek bij te brengen en wetenschapsgerelateerde videogames ontwikkelen. Zoals we dat van Obama inmiddels gewoon zijn, betreft het hier een bezielend verhaal én de middelen om het te verwezenlijken. Het is wachten op een Vlaamse versie van zo’n geïntegreerde visie om dit belangrijk maar vergeten dossier terug dynamiek te verlenen. En hopelijk kent de Vlaming in de toekomst dan niet alleen Hamlet, maar weet hij of zij ook wat entropie is. Dat zal alvast wetenschapsfilosoof Jean-Paul Van Bendegem een gelukkig man maken. En ons ook.

Prof. Dr. ir. Bram Vanderborght en Wetenschapscommunicator Wim Van Broeck zijn organisatoren van de robotwedstrijd RoboCup Junior en verbonden aan de VUB.

Bram Vanderborght en Wim Van Broeck

Bram Vanderborght en Wim Van Broeck

Links

mailto:bram.vanderborght@iit.it