Vorige week donderdag 1 december vond in de Commissie Onderwijs en Gelijke Kansen van het Vlaams Parlement een hoorzitting plaats over een voorstel van decreet dat is ingediend door Jean-Jacques De Gucht (Open VLD) en enkele van zijn collega’s. Zij stellen voor om in de derde graad van het secundair onderwijs minstens de helft van de lesuren godsdienst/zedenleer in te vullen met godsdienstvergelijkende wetenschap. Het voorstel heeft de verdienste dat het een belangrijke discussie aanzwengelt, maar wat wordt voorgesteld is te weinig en komt te laat in het onderwijstraject van onze jongeren. Op het moment dat de hervorming van het secundair onderwijs in de steigers wordt gezet, moet men diepgaander over de levensbeschouwelijke en morele vorming van jongeren durven nadenken. Om die reflectie te stimuleren willen we de politici en onderwijsverstrekkers vragen onderstaand voorstel in overweging te nemen.

Algemeen vormend vak voor iedereen

Onderstaande academici, schrijvers en schooldirecteurs pleiten voor het invoeren van een onafhankelijk, verplicht en algemeen vormend vak levensbeschouwing, ethiek & burgerschap en filosofie (LEF) in alle jaren en netten van het Vlaamse leerplichtonderwijs. Dit vak wil tegemoetkomen aan het tekort aan levensbeschouwelijke, en dus cultureel-maatschappelijke, geletterdheid bij jongeren en wil het hiaat inzake burgerschapseducatie en filosofie in ons onderwijs dichten. LEF is geen steriel kennisvak, het heeft ook als doel de levensbeschouwelijke en morele gevoeligheid van jongeren te verfijnen en hen democratische en interculturele attitudes en vaardigheden bij te brengen.

LEF is allereerst belangrijk omdat het bijdraagt tot de individuele en sociale persoonsontwikkeling en de algemene vorming (allgemeine Bildung) van leerlingen conform de opdracht van ons onderwijs. LEF wil de leerlingen helpen om hun samenleving en haar cultuur beter te begrijpen en hen voorbereiden om straks als burger, elk op hun eigen manier, aan die democratische en multiculturele samenleving te participeren. Alle jongeren moeten - ongeacht hun levensbeschouwing - maximaal voorbereid worden om zowel op sociaal als op individueel vlak hun weg te vinden in onze complexe, gediversifieerde en geseculariseerde samenleving. Er is hiertoe nood aan informatie over de levensbeschouwelijke wortels van onze samenleving, aan kennis van de levensbeschouwelijke ander, aan een reflectief vermogen om de eigen levensbeschouwelijke zoektocht vorm te geven, aan sociale en morele vaardigheden om met anderen en met diversiteit om te gaan, aan burgerschapseducatie en politiek democratische vorming.

Omdat het vak tegemoetkomt aan de algemene plicht van het onderwijs om jongeren degelijk te informeren, kritisch-reflectief te vormen en genuanceerd met onderwerpen te leren omgaan, kunnen leerlingen geen vrijstelling krijgen. LEF wordt bovendien georganiseerd zoals elk ander schoolvak en dus niet door de huidige erkende levensbeschouwelijke instanties. Er zijn duidelijke eindtermen en de examens tellen mee net zoals die van andere vakken. De inspectie en kwaliteitsbewaking ressorteren onder het Vlaams ministerie van Onderwijs en Vorming. Na eventuele bijscholing kan het vak LEF gegeven worden door de ervaringsdeskundigen van vandaag: de leerkrachten levensbeschouwelijke vakken en filosofie. In de toekomst wordt een afzonderlijke lerarenopleiding voorzien.

Schoolpact bij de tijd brengen

Met dit voorstel willen we aansluiten bij de levensbeschouwelijke actualiteit en enkele uitgangspunten van het schoolpact (1958) in vraag stellen. Een levensbeschouwelijke opdeling katholiek-vrijzinnig is bij de huidige generatie jongeren immers zogoed als verdwenen. Het schoolpact gaat er ook ten onrechte van uit dat alle ouders hun kinderen geëngageerd levensbeschouwelijk onderwijs willen laten volgen. Dit was wellicht het geval in de jaren vijftig, toen het schoolpact tot stand kwam, maar is nu niet meer vanzelfsprekend.

We betwijfelen ook sterk of het vandaag wel de beste optie is om jongeren in het officieel onderwijs voor de levensbeschouwelijke vakken, per levensbeschouwing in afzonderlijke klassen te zetten. Interculturele vaardigheden, dialoog en begrip kunnen beter tot stand komen als de leerlingen met verschillende levensbeschouwelijke overtuigingen samen les krijgen. Bovendien rijst de vraag - en dit geldt ook voor het vrij onderwijs - of we de levensbeschouwelijke, morele, filosofische en democratische vorming zomaar aan de betreffende levensbeschouwingen kunnen overlaten. Wij denken van niet, omdat de huidige levensbeschouwelijke vakken nagenoeg helemaal buiten de controle van de overheid vallen.

In het officieel onderwijs kunnen de bestaande, geëngageerde levensbeschouwelijke vakken facultatief aangeboden worden, voor de ouders en leerlingen die dat wensen. Het vrij onderwijs blijft de vrijheid behouden om, indien men dat wenst, naast het plichtvak LEF ook nog een geëngageerd levensbeschouwelijk vak in het curriculum op te nemen.

Draagvlak

We ervaren op het terrein veel sympathie voor het idee, zowel bij directies, leerkrachten, leerlingen als ouders, maar om allerlei redenen blijft de sympathie vaak impliciet. Om dit te verhelpen werd recentelijk de vzw LEF opgericht. De vzw wil het idee van een vak over levensbeschouwing, ethiek, burgerschap en filosofie een gezicht geven en stapsgewijs en in overleg acties ondernemen om dit idee in de toekomst te realiseren.

De ondertekenaars vormen het beschermcomité van de vzw LEF.

Ludo Abicht (filosoof/publicist), Tinneke Beeckman (filosofe, VUB), Chokri Ben Chikha (theatermaker), Stefaan Blancke (filosoof UGent), Maarten Boudry (filosoof UGent), Piet Bracke (socioloog UGent), Eva Brems (juriste UGent), Andreas De Block (filosoof KUL), Katelijne De Corte (leerkracht zedenleer), Tom Decorte (criminoloog UGent), Sam De Graeve (voormalig hoofdredacteur HUMO, televisiemaker), Paul De Hert (jurist VUB), Kaat Delrue (pedagoog Gent), Gita Deneckere (historica UGent), Henk de Smaele (historicus UA), Carl Devos (politicoloog UGent), Bruno De Wever (historicus UGent), Jan Dumolyn (historicus UGent), Geert Gabriëls (directeur gemeentelijke basisschool t Kofschip Duffel), Kristien Hemmerechts (auteur, Engelse letterkunde KUB), Stefan Hertmans (auteur), Marc Hooghe (politicoloog KUL), Dirk Jacobs (socioloog Ulb), Dimokritos Kavadias (onderwijssocioloog VUB), Rik Lefevere (leerkracht rkgodsdienst, Roeselaere), Wim Lasoen (artistiek directeur MUDA kunstencampus Gent), Johan Leman (antropoloog, KUL), Koen Lemmens (jurist KUL-VUB-UA), Geert Lernout (literatuurwetenschapper, UA), Ulrich Libbrecht (sinoloog, comparatieve filosofie), Vivian Liska (Duitse literatuur en directeur van het Instituut voor Joodse Studies UA), Petra Meier (politicologe UA), Eric Min (auteur), Jan Orbie (politicoloog UGent), Bart Pepermans (Directeur basisschool de Vlindertuin, GO! Mechelen), Rik Pinxten (antropoloog Ugent), Anne Provoost (auteur), Veerle Provoost (filosofe UGent), Stefan Rummens (filosoof KUL), Dave Sinardet (politicoloog UA), Patrick Stouthuysen (politicoloog VUB), Johan Temmerman (Protestantse Kerk Gent), Piet Van Avermaet (directeur van het Steunpunt Diversiteit en Leren, UGent), Jean Paul Van Bendegem (Filosoof VUB), Mania Van der Cam (directrice GO! Gent), Griet Vandermassen (filosofe UGent/publiciste), Maarten Van Dyck (filosoof UGent), Guido Vanheeswijck (filosoof UA/KUL), Walter Van Herck (filosoof UA), Mieke Van Houtte (onderwijssociologe UGent), Peter Verhelst (auteur), Jo Verhenneman (directeur Villa Zonnebloem, GO! Freinetschool Mechelen), Dirk Verhofstadt (moraalfilosoof UGent, publicist), Etienne Vermeersch (em. filosoof UGent), Jan Verplaetse (moraalfilosoof UGent), Gert Verschraegen (socioloog UA), Hendrik Vos (politicoloog UGent), Piet Wauters (Directeur Lagere Gemeenteschool Bonheiden).

Patrick Loobuyck

Patrick Loobuyck ea.

Links

http://www.levensbeschouwingen.be