De vraag die we ons hier stellen, is in welke mate het groene en het liberale gedachtegoed elkaars tegengestelde zouden zijn. Is het verschil dermate groot dat het samenvoegsel ‘Groen Liberalisme’ water met vuur mengen is, een soort van politiek fata morgana?

Voor liberalen is vrijheid een sleutelbegrip. Logisch dus dat elke liberaal argwanend staat ten opzichte van een politieke stroming waar het moeten en mogen vaak een belangrijke rol spelen. Van de partij Groen, vroeger AGALEV (Anders Gaan Leven), krijgt de liberaal een wrang gevoel omdat hem als het ware een bepaalde levensstijl wordt opgelegd. Groenen van hun kant hebben het vaak moeilijk met de ‘al te’ centrale plaats van het individu bij de liberalen. Het geloof van de liberalen dat het individu, mits een kansrijke opvoeding, zelf tot reflecties en acties zal komen die niet alleen zijn eigen belang ten goede komen maar ook dat van de bredere gemeenschap, wordt door hen op enige scepsis onthaald. Die scepsis wordt gevoed door het idee dat een groeiende kennis de mens vooral in staat stelt beter voor zijn eigen belang op te komen, hetgeen niet altijd het ‘algemeen’ belang inhoudt. De waarheid ligt uiteraard in het midden en kennis op zich is zeker niet voldoende om ‘rechtvaardige’ keuzes te maken. Die keuzes worden dat pas wanneer op een Kantiaans verantwoorde manier met die kennis wordt omgesprongen. Voor liberalen is verantwoordelijkheid net daarom ook een belangrijk gegeven, hetgeen een belangrijk verschil uitmaakt tussen de politiek geladen termen als ‘de burger’ en ‘de mensen’.

De Groenen, en anderen met hen, kunnen ook opwerpen dat de vrije markt, en de onzichtbare hand die daarin werkbaar is, er niet toe geleid hebben dat welvaart zich op een eerlijke manier heeft verspreid of dat er in liberale samenlevingen met de natuur op een duurzame manier wordt omgegaan. Daartegenover plaatsen liberalen de ook geldige realiteit dat er op dit ogenblik nog geen sprake is van een globale vrije markt en dat dit de voornaamste reden is voor de ongelijkheden die tot de dagelijkse realiteit van miljoenen mensen behoren. Feit is dat ook de zichtbare en soms harde hand van de gestuurde markt, kijk maar naar China of de (voormalige) Sovjetunie, niet altijd leidt tot een respectvol omspringen met de natuur.

Uiteindelijk wil Liberales met een studiedag rond ‘Groen Liberalisme’ aantonen dat bovenstaande twistpunten in concrete uitdagingen kunnen overstegen worden. Wat ons lijkt te scheiden kan ons verenigen. Het liberale credo van ‘Vrijheid en Welvaart’ hoeft niet tegengesteld te zijn aan het Groene ‘Duurzaamheids’-beginsel. In een goed evenwicht zullen beide elkaar versterken zonder af te glijden naar een paternalistisch staatssysteem. Waar we naar toe kunnen is slimme (lees duurzame) welvaart, gemaakt en ondersteund door mensen die hun vrijheid op een bewuste wijze kunnen invullen en daarin door politiekers en hun beleid aangemoedigd worden.

Het milieuprobleem waarvoor we onloochenbaar staan, bestaat uit een complex van samenhangende problemen. Die complexiteit mag echter niet tot een struisvogelpolitiek leiden. De complexiteit van de uitdaging wordt daarenboven nog versterkt door de gedachte dat de omschakeling naar een slimme welvaart een zwaar ingrijpen vergt in ons huidig welvaartssysteem. De roep naar ‘minder’ klinkt daarbij onwennig en eerder bedreigend in de oren. Termen als ‘consuminderen’ zijn daarom, rekening houdend met de menselijke pychologie, nogal ongelukkig gekozen en werken eerder contraproductief. We moeten het vooral beter en slimmer aanpakken, of zoals Marcel Wissenburg, docent politieke theorie en filosofie het zegt: Wat nodig is, is de beïnvloeding van het menselijk dieet in de ruimste zin van het woord. En diëten is ‘in’.

De uitdagingen waarmee we vandaag geconfronteerd worden komen voort uit een omschakeling die sinds de Industriële Revolutie en de Verlichting in gang werd gezet. Voor die revolutie kwam alle energie waarmee gewerkt werd voort uit natuurlijke en somatische bronnen. Sindsdien deden verschillende technieken en bijhorende energiebronnen hun intrede. Het gevolg daarvan was een stijgende productie van gewassen en goederen die op termijn resulteerde in meer handvrije tijd. De menselijke geest kon zich bij een groter aantal mensen verder en dieper ontwikkelen hetgeen een stroomversnelling in de menselijke evolutie teweeg bracht. Het brengt ons vandaag tot een verstedelijkte samenleving met ontwikkelingsperspectieven die ons tot verbazing brengen, maar ook velen angst inboezemen.

Liberalen zijn van nature optimisten, maar ook realisten. Daarom moeten we naast de positieve evoluties die uit de Verlichting en de Industriële revolutie voortkwamen de negatieve evoluties durven plaatsen. De demografische en technische evolutie van de mensheid verhoogt steeds verder de druk op de bron die ons leven in de allereerste plaats mogelijk maakt. Zonder die bron betekenen welvaart en vrijheid echter niets. Het groeiend aantal mensen en de welvaart waarin we - de westerling in de eerste plaats, maar steeds ook meer de ‘anderen’ - leven, vraagt heel veel energie. Die energie is nodig om een dynamische en op innovatie gerichte maatschappij mogelijk te maken.

Wat we vooral niet mogen doen is die dynamiek en innovatie als schuldige aanwijzen en in vertraging of tot stilstand brengen. De ‘terugkeer naar de natuur’ is een holle frase en het doet deugd om te zien dat een partij als Groen dat credo heeft laten vallen en nu eerder voor de pragmatische aanpak lijkt te kiezen. De oplossing voor het complexe milieuprobleem ligt net in het samenbundelen van deze dynamische en innovatieve krachten. Wanneer we daarin slagen ten voordele van een slimme welvaart, zullen we de verwezenlijkingen van de Verlichting en de Industriële Revolutie verdiepen. Zoniet wachten ons moeilijke tijden.

De natuur is een stille partner. De sociale wantoestanden die in onze contreien plaatsvonden werden aangepakt doordat er mensen hun stem lieten horen en riepen dat het anders moest. De natuur roept niet, maar je moet ziende blind zijn om te negeren dat er bepaalde signalen gegeven worden. Daar waar de natuur als het ware onverschillig voortschrijdt, beschikken wij mensen echter over een wil. Een wil die ons in staat stelt actie te ondernemen voor een doel dat we evengoed zouden kunnen negeren. Een groen liberalisme wenst op die wil en de pragmatiek die daaraan gekoppeld moet worden de aandacht vestigen. John Locke en Adam Smith wezen reeds op het feit dat liberalisme zonder duurzaam denken, zonder de inbreng van kwali-tijd, geen waardig liberalisme kan zijn. Het wordt tijd om hun wijsheid met onze techniciteit en kennis te verenigen, om zo tot een slimme welvaart te komen.

Op zaterdag 9 december a.s. organiseert Liberales een studiedag omtrent 'Groen Liberalisme, een weg naar slimme welvaart?'. De hele dag zijn er debatten en uiteenzettingen omtrent dit thema. Deelnemers zijn o.a. ministers Kris Peeters, Bruno Tobback en Fientje Moerman. Inschrijven op voorhand is aangewezen en dit via het e-mailadres egbert@liberales.be. De inschrijvingsprijs bedraagt 5 euro. Studenten nemen gratis deel.

Jan Pille

Jan Pille

Links

mailto:jan.pille@vlaamsparlement.be