Ik kan me weinig zo slechte daden voorstellen, als een ongewenst kind te baren. - James Trefil

Bijna elke week berichten Poolse media over gemaltraiteerde of zelfs vermoorde baby's, over pas geboren baby's achtergelaten op een vuilnisbelt, over geslagen kinderen en over dertienjarige moordenaars. En dit is maar het topje van de ijsberg, want niemand weet wat er gebeurt in de huislijke omgeving. De tegenwoordige minister van Justitie en Politie ziet als enige oplossing de verscherping van de straffen, ook voor de minderjarige daders. Hij wil nieuwe gevangenissen bouwen en daar de misdadigers langere straffen laten uitzitten. Niemand praat over de oorzaken en ondertussen wordt dit verschijnsel alleen maar erger. Het is bekend dat een groot percentage van de misdadigers in hun kindertijd tot een groep van ongewilde, gemaltraiteerde, afgestoten en zonder liefde opgevoede kinderen behoorden. Deze kinderen groeiden met haat voor de hele wereld op, en hun latere agressiviteit en verkeerde daden zijn hiervan een natuurlijke consequentie.

Na de val van het communisme bereikte de vruchtbaarheid in Polen snel een dieptepunt. Onzekerheid over de toekomstige economische ontwikkelingen speelde een rol bij de beslissing om een kind te nemen. Daardoor veranderde ook het leeftijdspecifieke vruchtbaarheidspatroon: werd dit aanvankelijk gekenmerkt door een patroon van vroeg kinderen krijgen, na de val van de muur vond een aanpassing plaats in de richting van het veel later kinderen krijgen zoals elders in Europa al gangbaar was. Om de natuurlijke groei te ondersteunen en het lage geboortecijfer te verhogen heeft de nieuwe Poolse overheid in 2005 een eenmalige tegemoetkoming (becikowe) van 1000,00 zloty (€ 260) toegekend voor alle nieuwe moeders ongeacht hun inkomen en vermogen. Gezinnen waarvan het inkomen niet groter is dan 504 zloty per persoon kunnen een dubbele uitkering aanvragen. Het zal 70% tot 80% van de nieuwe moeders betreffen, in gezinnen zonder inkomen, waar de geboorte van elk nieuw kind een vervloeking is. In 2004 zijn ongeveer 356.000 kinderen geboren waarvan 250.000 moeders recht hadden op een dubbele uitkering. Hoeveel van deze moeders echt een kind wilden is waarschijnlijk beperkt. Veel van deze kinderen worden in probleemgezinnen en ‘achterstandsgezinnen’ geboren waar drankmisbruik vaak een rol speelt en het inkomen per persoon erg laag is. Gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap vergroot de kans op vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en er kan ook een negatieve invloed van uitgaan op de latere ontwikkeling van het kind. Vrouwen die zwaar drinken tijdens een zwangerschap hebben een verhoogde kans op een kind met het ‘foetaal alcohol syndroom’ (FAS). Dit syndroom wordt gekenmerkt door groeiachterstand van het kind, specifieke afwijkingen in het gezicht, afwijkingen aan het centraal zenuwstelsel en het hart en misvormingen van de ledematen.

In deze tijd bestaan tal van middelen om niet zwanger te worden. Helaas zijn die voor de meeste Poolse vrouwen om verschillende reden onmogelijk te gebruiken. Abortus, het allerlaatste redmiddel om toch geen ongewenst kind te baren, is ontoegankelijk. In de Poolse Volksrepubliek (1945-1989) vaardigde het parlement in april 1956 een wet uit die abortus vóór het einde van de twaalfde week legaal maakte. Iedere vrouw die een kind niet wilde kon naar een ziekenhuis gaan en de ingreep gratis laten verrichten. Helaas verviel men nadien in het andere uiterste. Door onder andere bemoeienis van de katholieke kerk werd in 1990 een wet goedgekeurd die abortus slechts in een heel beperkt aantal gevallen toestaat: als het leven van de vrouw in gevaar is, bij verkrachting of een zware afwijking van de foetus. Daarbij komt dat heel wat geneesheren het ook dan nog weigeren toe te passen. Om dan toch een abortus te ondergaan nemende meeste vrouwen hun toevlucht tot de illegaliteit. In privé-klinieken gebeuren illegale abortussen tegen woekerprijzen, de meer bemiddelden reizen gewoon naar Duitsland, Rusland of Nederland. Wie het geld niet heeft, moet een ongewenst kind baren. Er worden steeds meer pasgeborenen in het ziekenhuis achtergelaten of zelfs in een plastic tasje op de vuilnisbelt achtergelaten.

Vooroordelen en foute informatie over seksuele voorlichting blijken nog wijd verspreid. Het plaatsen van een spiraaltje in een openbare kliniek in Warschau kost 100 euro, en dit bij een minimaal Pools inkomen van 170 euro per maand. Sterilisatie is verboden, slechts één op vijf vrouwen gebruikt betrouwbare anticonceptie die door de kerk verboden is i pelnoplatna. Voor velen blijven alleen nog de ‘coïtus interruptus’ en de kalender over. Uit religieuze bezwaren en om financiële redenen laten verrichten 70% van de Poolse vrouwen geen prenatale onderzoeken. Vaak weigeren artsen het met het oog op een eventuele zwangerschapsafbreking als gevolg van een ernstige aandoening. Hun uitleg is dat het op gespannen voet staat met hun ethische erkenning van de waarde van het leven en van de solidariteit met de zwakkere. Daardoor worden veel kinderen met ernstige afwijkingen geboren en vaak later door hun moeders verlaten, en met minimale kansen om ooit geadopteerd te worden. Trouwens, de meeste Poolse adoptiekinderen blijken een ontwikkelingsachterstand te hebben die nooit geheel zal verdwijnen.

Ondanks het feit dat er minder kinderen werden geboren, hoort men in Polen vaak over kinderen die meteen lege maag naar school gaan en 's middags op school gratis eten krijgen. Het bevestigt de statistiek dat de meeste ondervoede kinderen uit arme gezinnen komen. Het gevolg hiervan is veel ziekte onder kinderen en een negatieve invloed op hun geestelijke en lichamelijke ontwikkeling. Veel kinderen leven onder de armoedegrens, net zoals hun ouders. Er heerst grote werkloosheid (18%) en er zijn veel gezinnen die zich zonder enige vorm van inkomen moeten redden. Kinderen van deze gezinnen hebben weinig aantrekkelijke vooruitzichten, want de armoede biedt weinig hoop en als de problemen binnen de gezinnen te groot worden komt mishandeling vaak voor. Ouders hebben het moeilijk en reageren zich af op de kinderen die later zelf ook een grotere geneigdheid hebben om gewelddadig te zijn, gemakkelijk in de misdaad stappen en om zich bij de maffia aan te sluiten. Poolse parlementsleden schijnen het niet te zien en voor hen is alleen de verhoging van de natuurlijke groei belangrijk opdat in de toekomst deze kinderen voor hen zullen werken. Maar helaas zullen de meeste van deze kinderen in de toekomst de gevangenissen vullen en de eenmalige tegemoetkoming (becikowe) wordt ook gebruikt om meer te kunnen drinken wegens de geboorte van een kind.

Uit de politiestatistieken blijkt dat de aard en omvang van de huidige jeugdcriminaliteit een serieuze bedreiging van de maatschappelijke orde vormen en dat de leeftijd van jonge misdadigers steeds lager wordt. Er wordt gemeld over extreem gewelddadig gedrag van scholieren jegens medescholieren en van regelmatig geweld en agressie tegen leraren en onderwijs ondersteunend personeel, zoals conciërges. Volgens recent Amerikaans onderzoek heeft het legaliseren van abortus in de jaren zeventig, met als gevolg een stijging van het aantal abortussen, twintig jaar later tot een daling van de criminaliteit geleid. In Polen zijn de regerende conservatieven van het PiS voorstanders van het herinvoeren van de doodstraf en tegenstanders van abortus. Waarschijnlijk is het volgens hen beter een twintigjarige op te hangen dan om abortus toe te staan.

De restrictieve abortuswet in Polen is verergerd door ziekenhuizen en artsen die vaak op grond van gewetensbezwaren weigeren legale abortussen uit te voeren. Als argument tegen abortus worden de individuele rechten van de vrouw ook wel tegenover de culturele/religieuze rechten van een land en het recht van de foetus geplaatst. De kerk spreekt over het ‘Post Abortion Syndrom’ en de ernstige lichamelijke en psychische consequenties van een zwangerschapsafbreking. Zelfs vrouwen die een gezondheidsrisico lopen krijgen niet altijd een legale abortus zoals Alicja Tysiac die in 2002 zwanger van haar derde kind was en tijdens de zwangerschap het risico liep blind te worden. Ondanks haar aanvraag voor een legale abortus, weigerde haar gynaecoloog het te doen, en na de bevalling is haar gezicht er sterk op achteruit gegaan. De zaak van Alicja Tysiac is door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg behandeld.

Vanaf het moment van de geboorte wordt een kind in Polen onderworpen aan de ouderlijke macht, en vergt deelname van scholieren en studenten tot 18 jaar aan seksuele voorlichting toestemming van de ouders. Veel gezinnen hebben te kampen met het probleem van huiselijk geweld, in sommige is dit probleem omvangrijk. Uit onderzoeken is gebleken dat stress eerder tot het gebruik van geweld jegens een kind leidt als men het slaan als geëigend instrument in de opvoeding beschouwt en dat lichamelijke mishandeling in de meeste gevallen uit de hand gelopen ‘pedagogische tikken’ zijn. Het schijnt dat in de Poolse traditie en moraal elke vorm van lichamelijk of geestelijk geweld bij de opvoeding van het kind toelaatbaar is. De overtuiging dat slaan bij het opvoeden hoort is ook door de overheid geaccepteerd, want ofschoon Polen het VN-Verdrag inzake de Rechten van het Kind heeft ondertekend, is nooit iemand wegens het gebruik van geweld in de omgang met kinderen gestraft. In artikel 19 van dit verdrag is bepaald, dat overheden alle mogelijke wettelijke maatregelen moeten nemen om kinderen te beschermen tegen elke vorm van lichamelijk of geestelijk geweld. ’Wat het oog niet ziet, doet het hart geen pijn’, zo luidt een Pools gezegde en dus gebeurt in de achterkamertjes alles wat God verboden heeft. Elk jaar vinden 80.000 tot 200.000 illegale en onveilige abortussen in Polen plaats.

In november 2005 is de nieuwe wet ‘Preventie huiselijk geweld’ in werking getreden die een aantal nieuwe oplossingen biedt voor de bescherming van slachtoffers. Zo wordt door de politie monitoring van daders ingevoerd in plaats van arrest, de dader wordt gestimuleerd om aan een educatief gedragsprogramma deel te nemen, en alle gemeentes en deelgemeentes worden verplicht om een eigen plan van aanpak te ontwikkelen en eigen hulpinstellingen op te zetten. Helaas wordt in deze wet niets vermeld over het verbod op het slaan van kinderen, het contactverbod met het slachtoffer, en over het uit huis plaatsen van daders van huiselijk geweld zonder rechtelijk bevel. De gewelddadige daders blijven gewoon thuis wonen en vrouwen met kinderen worden in een soort blijf-van-mijn-lijf huis geplaatst. Volgens officiële statistieken is elk vierde kind in Polen mishandeld of seksueel misbruikt. In de Poolse tehuizen, in een omgeving zonder liefde, warmte en geborgenheid, zitten de kinderen die door hun ouders zijn verlaten, omdat die niet voor hen konden of wilden zorgen. Hun leeftijd varieert van 0 tot 18 jaar.

De invloed van de kerk in Polen op het onderwijs en het gewone leven is enorm. Priesters weigeren absolutie aan mensen die voorbehoedsmiddelen gebruiken. In het kader van parlementaire wetgeving tegen abortus en voor de bescherming van het ongeboren leven worden op scholen lessen over gezinswaarden en seksuele opvoeding gegeven, maar over moderne anticonceptie wordt niet gesproken en seksuele onthouding wordt aangeraden. Tienermeisjes in Polen, de meeste in gedepriveerde sociale milieus, worden vaak zwanger, omdat ze nergens terecht kunnen voor anonieme voorlichting en gratis anticonceptie. In 2003 zijn in Polen twee twaalfjarige meisjes en 14.500 schoolmeisjes ouder dan twaalf moeder geworden.

In de meeste westerse landen bestaat een samenhang tussen het vertrouwen in de economie en het geboortecijfer en is er geen eenmalige uitkering voor geboorte om dit cijfer te verhogen. In Polen worden nu erg veel kinderen geboren, vaak ongewenst, door gebrek aan voorlichting en een verbod op voorbehoedsmiddelen. Het feit dat kinderen die door hun ouders niet gewenst worden vaak een liefdevol opvoedingsklimaat ontberen, wat hun uitgroei tot geestelijk gezonde volwassenen belemmert, telt niet mee. Als de Polen straks de economische dynamo van Europa worden, zullen hun conservatieve ideeën en opvattingen ook hier naar toe komen. Maciej Giertych, een van de Poolse Europarlementariërs voor de Liga van Poolse Families: “wij willen een Europa gebaseerd op een christelijke ethiek. Wij accepteren de leer van de katholieke kerk ten aanzien van alle onderwerpen”.

De auteur is woordvoerdster van de antiklerikale partij RACJA. http://www.app.org.pl/. Dit artikel is in langere versie verschenen in de Poolse krant ‘Trybuna’ z 18.1.2006.



Deze verkorte versie is geschreven en vertaald door Ilona Vijn-Boska, medewerkster van Racjonalista http://www.racjonalista.pl/

Teresa Jakubowska

Teresa Jakubowska

Links

http://www.racjonalista.pl/