Ra-zend enthousiast is 'ie, de nieuwe Vlaamse onderwijsminister. Niet omdat de wachtlijsten zijn weggewerkt of het secundair onderwijs is hervormd. Ook niet omdat het lerarentekort een overschot blijkt, alle schoolgebouwen ecologische parels zijn of het spijbelen voltooid verleden tijd mag heten. Neen. De minister is enthousiast omdat hij een 'persoonlijk leerlingendossier' gaat invoeren voor elke leerling van twee-en-half tot achttien jaar. Na kaften en boeken, krijgen nu ook leerlingen een etiket opgekleefd. Makkelijk om te scannen en in een hokje te duwen. Want het is gewoon handig, toch? Dankzij 'het dossier' weet je meteen wat voor vlees je in de kuip hebt. Een amokmaker. Een lolbroek. Een-kindje-dat-de-rekeningen-niet-kan-betalen. Een leerling met concentratiestoornissen. Eentje die op zijn zesde nog niet 'proper' was. Een flink (versta: gehoorzaam) kind. Een dokter-in-wording. (Of als het een meisje is: een verpleegster natuurlijk)…

De minister vond zijn inspiratie in het medisch dossier, waarin de medische voorgeschiedenis van patiënten staat samengevat. Nochtans zijn leerlingen niet ziek en moet er al helemaal geen diagnose gesteld worden. Smet ziet dat anders. Hij verklaarde dat 'het dossier' moet bijdragen tot een betere schoolbaanbegeleiding. Leerlingen mogen geen 'foute' keuzes maken, zei hij. 'Want de juiste studiekeuze heeft invloed op de rest van je leven.' De juiste studiekeuze. Bestaat dat eigenlijk? En kan iemand anders dat voor jou bepalen? Volgens mij niet. En volgens de ondertekenaars van de facebookgroep 'Het CLB zat er boenk naast!' ook niet. Op een paar dagen tijd hebben honderden mensen laten weten dat de keuze die het Centrum Voor Leerlingenbegeleiding (CLB) voor hen had uitgestippeld, alles behalve de juiste bleek. Ik raad iedereen aan om de verhalen te lezen. Van de zus van Nabila, die kleding moest volgen, maar uiteindelijk doctor in de sociologie geworden is. Van Hatim die koppig maar succesvol zijn eigen weg ging. Van Manu, Johan, Marielle en zoveel anderen die allemaal onterecht een verkeerd etiket kregen opgekleefd.

Natuurlijk is het te gemakkelijk om van het CLB de risée te maken. Er gebeuren ook goede dingen in de centra, die vooral de laatste jaren meer genuanceerd en professioneler te werk gaan. En uiteraard willen de verschillende schoolactoren de leerlingen zo goed als mogelijk begeleiden. Maar een school is geen machine en kinderen zijn geen serie-producten. En een democratische samenleving kan en mag niet dulden dat aan fundamentele rechten zoals het recht op privacy of vrije keuze wordt geraakt. Jonge mensen hebben het recht om etiketloos groot te worden.

Want ja, minderjarigen hebben recht op privacy. Het is niet omdat je jonger bent dan 18 jaar, dat de onderwijsactoren je hele leven of voorgeschiedenis mogen kennen of kunnen inzien. Iedereen heeft het recht om fouten te maken en zich te herpakken. Om je niet goed te voelen in de ene school, maar perfect je draai te vinden in een andere. Om een moeilijke periode door te maken als je ouders aan het scheiden zijn. Om in de knoop te liggen met jezelf. Om verliefd te zijn en geen zin te hebben in huiswerk. Om een talenknobbel te hebben, maar toch wiskunde te willen studeren. Om creatief te zijn in plaats van reproductief. Er zijn in feite maar heel weinig feiten of gegevens die werkelijk bepalend zijn voor je verdere schoolloopbaan en daarom moeten worden bijgehouden. En in geen geval verantwoorden enkele uitzonderingen de algemene invoering van een leerlingendossier.

Als ik naar leerkrachten en schooldirecties luister, klagen die bovendien nu al over teveel regels en administratie. Waarom dan een leerlingendossier invoeren waardoor er opnieuw meer tijd naar papperassen dan naar lesgeven gaat. Om foute studiekeuzes te vermijden? In feite zou in het secundair onderwijs geen enkele studierichting 'fout' mogen zijn. Tot je 18de moet een opleiding algemeen vormend zijn en sluit je definitieve keuzes beter uit. Bij de verschillende hervormingsplannen die op tafel liggen, is dàt het uitgangspunt. Laten we dààr eerst werk van maken. Ik hou niet van papieren monsters die op termijn een eigen leven gaan leiden. Want eens zo een dossier bestaat, is het een kwestie van tijd vooraleer het ook voor andere doeleinden gebruikt zal worden. Om te kijken of je wel mag verder studeren na je 18de, bijvoorbeeld. Of om te bepalen wie de beste stageplaatsen krijgt. Om kindergeld af te pakken of om een studiebeurs toe te kennen. Om bepaalde studierichtingen te promoten als ergens een tekort dreigt.

In ons onderwijs moet plaats zijn voor idealen. Voor gelijke kansen. Voor het recht op een beter leven. Dat doe je door over mensen te praten in plaats van over dossiers. Dat doe je door een toekomst te geven en niet door naar het verleden te kijken. In de 21ste eeuw is er geen plaats voor 1984.

Gwendolyn Rutten

Gwendolyn Rutten

Links

mailto:Gwendolyn.RUTTEN@ec.europa.eu