Zondag 8 oktober jl. kreeg de VLD op veel plaatsen in Vlaanderen behoorlijke klappen. De partij incasseerde lokaal het verlies dat we in 2004 al op parlementair vlak te verwerken kregen. En toch hebben wij voor het eerst sinds lang echt het gevoel dat er weer perspectief is voor de Vlaamse Liberalen en Democraten. Dat zit zo, denken wij.

In verschillende steden en gemeenten deed de VLD het wel goed: standhouden in moeilijke omstandigheden of meer nog, duidelijk groeien, zelfs tegenover het historische maximum van 2000. Daarbij valt het op dat de partij sterke resultaten neerzet in verschillende steden: Mechelen, Gent, Kortrijk, Brussel-19, Oudenaarde, maar ook in bijvoorbeeld Kapellen, Lanaken, Lochristi, Merchtem en niet te vergeten… Berlare. Een algemene analyse van die lokale resultaten maken is niet eenvoudig, maar de blauwe draad die er doorheen loopt is wel dat sterke figuren met een duidelijke keuze voor een open en modern liberalisme het goed deden.

De voorbije jaren werd de VLD aanzienlijk verzwakt door sterke verdeeldheid, vaak aangevuurd door solisten die vergaten dat ze deel uitmaakten van een groter geheel. De VLD werd gaandeweg vereenzelvigd met confrontatie, met stoerdoenerij en zelfs met verzuring. Onder dit imago kreunde ook het liberalisme waarvan de VLD de partijpolitieke drager is. Of we dat imago na de spreekwoordelijke duiveluitdrijving van ons kunnen afschudden blijft nog even koffiedik kijken, maar wij hebben er goede hoop op.

Wordt de VLD nu links? Is de grote opkuis van de rechtvleugel bezig? Onzin. Het liberalisme overstijgt de indeling in links of rechts. Onze samenleving is een stuk complexer geworden dan deze simpele tweedeling. Er hoeven dus geen aparte vleugels te zijn in een liberale partij, maar zelfs als ze door sommigen in de feiten toch worden geforceerd is de modus vivendi die Bart Somers voorstelt de goede: wie aan de rechter- dan wel linkervleugel staat en de blik op het centrum gericht houdt kan perfect functioneren in de VLD. Wie zich met de rug naar het centrum keert en de blik enkel op de extremen richt trekt best zijn conclusies.

De VLD moet dus niet links of rechts maar vooral liberaal zijn. Het liberalisme is ontstaan vanuit een fundamenteel onbehagen tegen de onvrijheid van het individu en voor de basisidee van de gelijkwaardigheid van alle mensen. Elk liberaal handelen is ontvoogdend, is een handeling tegen wat het individu verknecht. Elke liberale actie gaat uit van een positivistisch vooruitgangsdenken. Elk liberaal streven is gericht op het vergroten van de zelfbeschikking met het oog op een maximale zelfverwezenlijking met als enige grens datzelfde streven van een ander. Natuurlijk zit in het liberalisme ook - maar niet alleen - een flinke brok economisch denken. Want vrijheid kan niet gedijen wanneer men dagelijks lichamelijk en/of geestelijk strijd moet leveren voor eten, een dak, gezondheidszorg, onderwijs.

Gelijke kansen creëren voor elk individu, keuzevrijheid scheppen, strijden tegen achterstelling is voor ons een wezenskenmerk van een humanistisch liberalisme en geen cosmetische bijkomstigheid. Ook op lokaal vlak, misschien juist op lokaal vlak, kan hiervan door liberale politici getuigenis worden afgelegd door een krachtig liberaal beleid. Dit liberalisme is dus very alive and kicking. Het laagje stof dat nu al een poosje ogenschijnlijk op het progressief liberalisme kwam te liggen werd in voornoemde steden en gemeenten weggeblazen.

Voor liberalen is de vrije markt een economisch systeem dat zijn werkzaamheid heeft bewezen terwijl alle anderen faalden. Maar de vrije markt is enkel een middel, geen doel op zich. Individuele onplooiing en sociale vooruitgang, ook van de gemeenschap als geheel, zijn dat wel. In die zin willen wij het liberaal debat verder verruimen. Enkele voorbeelden: onderzoeken hoe we ecologische problemen mee kunnen oplossen door vermarkting, de discussie over het afschaffen van landbouwsubsidies en handelbarrières ten bate van de derde wereld scherper voeren, migratie niet met angst benaderen maar met een economisch en menselijk verantwoord migratiebeleid, enz.

Maar nog even terug naar de stad. Wie ons boek (geschreven samen met Christian Leysen) las weet al dat stadslucht vrij maakt. Het is ook in de steden dat de meest verrassende uitslagen in de verkiezingsnacht genoteerd werden. We moeten daar als liberalen meer dan ooit de drijvende kracht zijn van stedelijke projecten die de partijgrenzen overstijgen en burgers en bedrijven dienen. Zoniet dreigen de steden te polariseren tussen socialisten en extreemrechts. De stad wordt niet beter van een eenzijdige toename van sociale woningen, ook fiscale maatregelen om de middengroepen in onze steden te houden en er terug naartoe te halen zijn noodzakelijk. De hardwerkende alleenstaande met kinderen, de jonge gezinnen met tweeverdieners vinden ook geen comfortabele, betaalbare woning. Ook voor hen moet het aanbod flink toenemen. De stad wordt ook niet beter van een heimwee naar een historisch verleden om ons vervolgens op te sluiten in de catacomben van onze belforten. De steden moeten zich integendeel fier oprichten en hun poorten wagenwijd opengooien voor vernieuwing op cultureel, economisch en demografisch vlak. Want stadslucht maakt vrij maar liberalisme maakt vrijer.

De auteurs zijn respectievelijk eerste schepen van de stad Gent en Vlaams volksvertegenwoordiger

Sas Van Rouveroij en Sven Gatz

Sas van Rouveroij en Sven Gatz

Links

http://www.stadsluchtmaaktvrij.be/