Zoals dat niet zelden in België, of in menig ander Europese land geschied, werd afgelopen zomer een Nederlands meisje gedwongen uitgehuwelijkt aan een onbekende neef. Merkwaardig, niet? De lotgevallen van het meisje klinken al wat minder raar als ik erbij zeg dat ze moslim was. Dan doet het gegeven geboren en getogen te zijn in Rotterdam, pas zeventien jaar oud en nog schoolgaand te zijn, er net iets minder toe dan het gegeven dat haar moslimvader als patriarch vond dat hij zijn dochter moest beschermen tegen al te veel contact met de jongens uit haar klas – want dat betaamde een goede moslima niet – om welke reden hij haar dwong op een vliegtuig naar het land van oorsprong waar ze eenmaal aangekomen snel en onomstotelijk gekoppeld werd aan een neef. We lijken haast te aanvaarden dat het gedwongen uitgehuwelijkt worden nu eenmaal hoort in een cultuur die Oosters is en die zeker niet de onze is. We uiten natuurlijk de gangbare verontwaardiging die dicteert dat dwang niet past in ons cultuur. Maar in onze cultuur hoort ook het multiculturalisme. En dat eist van ons dat we alle culturen respecteren, want alle culturen zijn evenveel waard, ook die culturen en religies die minder respect hebben voor meisjes en vrouwen.

Nu Angela Merkel heeft geuit dat het multiculturalisme is mislukt, in navolging van uitspraken van wetenschappers zoals Susan Moller Okin, die al ruim geleden schreef dat het multiculturalisme slecht is voor vrouwen, lijkt een hernieuwde impuls gekomen om ons naïeve cultuurrelativisme aan de kaak te stellen. En dat is broodnodig. Als we oprecht willen toewerken naar een beter Europa, moeten we toewerken naar een betere positie van de moslimvrouw. Die is alleen onder een betere Islam gegarandeerd met waarden, normen en praktijken die verenigbaar zijn met die van de Europese. Maar die hernieuwde waardering op het multiculturalisme, is niet alleen broodnodig voor moslimvrouwen. Het multiculturalisme is namelijk niet alleen slecht voor vrouwen. Het is slecht voor ons allen. De beperkende tradities die door mannen zijn gedicteerd en in stand worden gehouden, zoals gedwongen huwelijken, gedwongen sluiering of het voor moslima’s discriminerende huwelijksrecht, houden namelijk niet alleen vrouwen in de klem, maar de gehele bredere samenleving.

Neem nu het voorbeeld van de Rotterdamse moslima, een voorbeeld die geregeld voorkomt in vele Europese welvaarstaten. Ze heeft voldaan aan een plicht door een gedwongen huwelijk ‘te aanvaarden.’ Ze zal nu vast terugreizen uit het Oosten om, al dan niet gedwongen door haar man, voor hem een verblijfsvergunning aan te vragen, hetgeen haar recht is. Omdat ze haar opleiding niet heeft afgerond, zal de verkrijging van die vergunning wegens de inkomenseis haast onmogelijk zijn, en hoopt ze alvast ooit onder een uitzonderingsregel te vallen, ook weer haar recht. Thuis zitten in plaats van te werken, ziet ze eigenlijk als een echte plicht jegens haar man. Misschien vraagt ze dan wel tegen die tijd een bijstandsuitkering aan, want dat is weer haar recht, dat nu eenmaal voor het oprapen ligt. Intussen, zet haar man voet in het Westen. Als haar echtgenoot ziet hij haar graag gesluierd, aan welke plicht ze geen weerstand zal kunnen bieden. Naar buiten toe eist ze dat gesluierd zijn op als haar recht. Tot slot zal ze thuis met haar man Urdu moeten spreken, deels omdat hij niets anders verstaat, deels om hem niet te overschaduwen, hetgeen ook haar plicht is. Naar buiten toe heeft ze natuurlijk recht op een tolk voor hem.

Al snel integreert ze tot een multiculturalistische moslima. Een die voldoende de taal leert en net genoeg integreert om allerlei rechten op te eisen, maar niets meer dan dat. Een die naar binnen toe louter plichtgeoriënteerd is en naar buiten eindeloos alle mogelijke rechten claimt en krijgt. Dit kind, zoals vele kinderen uit collectivistische culturen, heeft al vroeg geleerd een plichtsgevoel te hebben alleen bij mensen voor wie ze bang is, die in staat zijn haar klein te houden als ze niet gehoorzaam is, en die haar daadwerkelijk kunnen straffen en nooit schuwen dat te doen. Die angst maakt dat ze respect heeft en nooit zou durven rechten bij haar vader of haar man op te eisen. Maar haar rechten eist ze wel bij de welvaarstaat van menig Europees land op, omdat ze voor die staat, overheid of macht niet bang is. Gaandeweg verwordt haar angstloosheid jegens die staat tot respectloosheid. Ze ziet die Westerse samenleving niet voor vol aan en ze eert de Westerse cultuur niet zoals ze de hare eert. Ze is eerst en vooral de ideale dochter van een moslimpatriarch die het Westen ook niet voor vol aanziet. Die niet accepteert dat hij in een pluriforme samenleving leeft. Die niet meer burger is dan door het Westen te negeren zoveel hij maar cultureel kan, zodat hij economisch zijn cultuur in stand kan houden.

Het moet andersom. Naar binnen toe zou de nadruk moeten liggen op minder plichten en méér rechten. Naar buiten toe zou die nadruk moet liggen op minder rechten en méér plichten. Met deze accentverschuiving kan een hernieuwde waardering en respect groeien tussen alle culturen. Dus – om bij mijn voorbeeld van het meisje te blijven – ze moet geen recht hebben op een tolk maar de plicht om de taal te leren. Ze zou geen makkelijk recht mogen hebben op een bijstandsuitkering, maar de plicht om haar opleiding af te maken, om te werken, om mee te draaien, ook economisch, in de maatschappij. Ze zou geen absoluut recht op een sluier naar buiten toe en geen plicht tot de sluier naar binnen toe moeten hebben. Ze zou geen al te makkelijk recht op een verblijfsvergunning mogen hebben voor haar importman maar ook geen plicht om met hem te trouwen. Er zou, hoe lastig ook, een sfeer, gewoonte en gedachtegoed moeten ontstaan om de partner te zoeken in Europa, zodat er geen achterstanden ontstaan, maar ook opdat er meer respect komt voor alle huwbaren die reeds in het Westen wonen. Als een partner uit het land van herkomst geprefereerd wordt, moet men bereid zijn zich bij hem of haar in het oude vaderland te voegen. Of we de moed hebben dit alles dan door te voeren en het gangbare integratiejargon te overstijgen, valt te bezien. Maar het is in die moed dat de toekomst van een betere Islam, een betere positie van de vrouw, over en weer respect jegens elkaar, en dus een betere, veiligere en sterkere Europese samenleving besloten ligt.

Naema Tahir (23 augustus 1970, Groot-Brittannie) is een Brits-Nederlands-Pakistaanse schrijver en moslimvrouwen emancipator. Ze werkte tien jaar als jurist gespecialiseerd in mensenrechten bij onder meer de Verenigde Naties en de Raad van Europa. Ze is auteur van diverse boeken en essays over de positie van moslims in het Westen, waaronder Een moslima ontsluiert, Kostbaar bezit, Eenzaam heden en Groenkapje en de bekeerde wolf.

Naema Tahir

NaemaTahir

Links

mailto:andreas@liberales.be