Vier volksvertegenwoordigers dienden enkele weken terug een wetsvoorstel in dat een wetgevend kader creëert voor transseksualiteit. Dit wetsvoorstel omvat naast een aantal basisvereisten voor de behandeling van transseksuele personen tevens een versnelde afhandeling van de voornaamswijziging en een administratieve, in plaats van juridische, afhandeling van de verandering van de burgerlijke staat. Voor heel wat burgers lijkt dit een marginaal probleem. Toch gaat het hier om een diepmenselijke problematiek die iedere liberaal zou moeten interpelleren.

Transseksualiteit gaat namelijk over de identiteit van een persoon, wie hij/zij is en hoe hij/zij zich voelt. Het liberale gedachtegoed gaat om het individu in de maatschappij, de vrijheid en gelijkheid van één ieder, het recht om te zijn wie men is. Alhoewel velen fier zijn in een open en verdraagzame maatschappij te leven, wordt het onderwerp transseksualiteit liefst vermeden en staan transseksuelen vaak aan de rand van onze maatschappij, in de schemerzone van onze samenleving. Door deze gesloten houding heerst er nog steeds een grote onwetendheid over transseksualiteit. Vele mensen verwarren transseksualiteit met travestie, terwijl deze niets met elkaar te maken hebben.

In tegenstelling tot wat vele mensen denken is transseksualiteit geen modeverschijnsel. Het is van alle tijden en van alle culturen. Wat wel varieert doorheen de tijd en de verschillende culturen is hoe de maatschappij transseksuelen bekijkt, beoordeelt, beschouwt, behandelt en aanvaardt. In Samua en Tonga bijvoorbeeld, twee eilandstaatjes in de Stille Oceaan, worden transseksuelen volledig aanvaard en hebben zij zelfs binnen hun gemeenschap een functie van geluksbrenger. In onze moderne westerse wereld worden transseksuelen vaak gestigmatiseerd en uitgestoten. Onderzoek wijst uit dat 1 op 16.500 mensen een man naar vrouw transseksueel is en 1 op 40.000 mensen een vrouw naar man transseksueel is. Potentieel zijn er dus een zeshonderdtal man naar vrouw transseksuelen in België en ongeveer 250 vrouw naar man transseksuelen. (Ter vergelijking: travestie komt veel meer voor. Tussen 1 en 5 mensen op 100 hebben in België reeds een travestietervaring opgedaan. Dat zijn op zijn minst 100.000 mensen). Het gaat dus om een bijzonder klein aantal mensen. De graad van beschaving van een samenleving wordt evenwel gemeten aan de houding van die samenleving ten opzichte van haar zwakste leden. Negeren we ze, stigmatiseren we ze of trachten we hen een betere toekomst te bieden?

Dankzij de medische vooruitgang hebben transseksuele personen tegenwoordig een gelukkiger toekomstperspectief en dat is reeds een enorme vooruitgang. Maar daarmee is de kous niet af. In België mogen de transseksuelen na een medische, psychologische en sociale lijdensweg een vierde kruisweg ondergaan. Een juridisch gevecht om administratief en wettelijk in orde te geraken. En hier moeten liberalen iets aan doen. Met het fysiek en psychologisch lijden van deze mensen kunnen wij alleen maar meeleven, maar de maatschappij leefbaarder maken voor onze medemensen dat is een politieke uitdaging.

Dit wetsvoorstel heeft eigenlijk drie doelstellingen: de officiële erkenning van transseksualiteit, de administratieve lijdensweg van transseksuelen verminderen en een verdere stap zetten naar de integratie en maatschappelijke aanvaarding van de transseksuelen. Deze drie doelstellingen passen perfect in een liberale maatschappijvisie. De eerste doelstelling, de officiële erkenning van transseksualiteit, zal met deze wet verwezenlijkt worden. Wij staan open voor de anderen en de andersdenkenden. Wij erkennen hun bestaan en hun bestaansrecht en wij wensen dat alle individuen volwaardige leden van onze open maatschappij worden.

Met betrekking tot de tweede doelstelling, de vermindering van de administratieve rompslomp, geeft het wetsvoorstel een antwoord op twee problemen: de wijziging van de voornaam en de wijziging van het geslacht. Momenteel is de voornaamswijziging een gunst die wordt toegekend door de minister van justitie. Wij zijn ervan overtuigd dat dit voor transseksuelen geen gunst mag zijn, maar een recht is. Transseksuelen moeten vanaf de start van hun behandeling de mogelijkheid hebben om zich administratief in orde te stellen met en een nieuwe voornaam te bekomen. Een wagen huren, op reis gaan, een huis kopen of een lidkaart van een bibliotheek aanvragen zou geen probleem meer mogen zijn. Een medisch attest, binnengebracht bij het begin van de hormonenbehandeling, zou voldoende moeten zijn om de wijziging van de voornaam te bekomen. Onze voornaamste bekommernis is om de omschakeling, die zo reeds zeer moeilijk is, administratief zo eenvoudig mogelijk te laten verlopen. Wanneer men de toestemming van de minister krijgt om de voornaam te wijzigen, kan men van de gelegenheid gebruik maken om een recentere pasfoto op de identiteitskaart aan te brengen.

De tweede administratieve aberratie die dit wetsvoorstel aanpakt is de gerechtelijke vaststelling van het geslacht. Momenteel moet de transseksueel, na de zware hormonale en chirurgische behandelingen, de geslachtwijziging gaan bepleiten voor de rechtbank van eerste aanleg. Niet alleen is dit een moeilijke, lange en dure procedure maar tevens is dit volstrekt onnodig. Wij geloven dat het gerecht er is voor criminelen, niet voor transseksuelen. Geslachtsverandering is een weldoordacht en langdurig proces. Op het einde zou een eenvoudig medisch attest moeten volstaan om op administratieve wijze de geslachtsverandering officieel te laten erkennen.

Wat ons moet drijven is een betere samenleving. Een samenleving waar alle mensen recht hebben op respect en een menswaardige behandeling. Waarbij we streven naar de harmonieuze en gelukkige ontplooiing van elk individu in de maatschappij. Transseksuelen moeten de kans krijgen zich in hun ware identiteit te ontplooien. Even belangrijk als de materiële rechten, blijven zij mensen die recht hebben als iedereen om door de maatschappij aanvaard te worden, om integraal en volwaardig lid te zijn van onze samenleving.

Dit wetgevende initiatief is slechts een eerste stap. Er moet ook een mentaliteitswijziging bewerkstelligd worden. Ik hoop dat dit wetsvoorstel, en de media-aandacht die ermee gepaard gaat, zal bijdragen tot het maatschappelijk bewustwordingsproces. En dat transseksuelen een beetje meer volwaardig lid worden van onze samenleving. Wanneer we zover zullen zijn, zal onze derde doelstelling verwezenlijkt zijn.

Hilde Vautmans is volksvertegenwoordiger voor de VLD

Hilde Vautmans

Hilde Vautmans

Links

mailto:hilde.vautmans@dekamer.be