Dames en heren,

Het is een eer en een genoegen om hier aanwezig te zijn op deze thema-avond rond 60 jaar Oxford-Manifest, de ‘geboden’ van het liberalisme. Oei… ‘geboden’… dat woord mag ik misschien niet gebruiken in deze liberale context. Ik ben oprecht vereerd dat jullie me hebben uitgenodigd. Een syndicalist op bezoek bij rasechte liberalen, dat klinkt vreemd. Ik dank jullie voor deze uitnodiging, en geniet van deze gedachtewisseling. Zo kan ik jullie vertellen over ons sociaal-liberalisme en. hoe die kadert in die brede en pluralistische stroming die ‘liberalisme’ heet.

De liberale vakbeweging bestaat al meer dan 120 jaar. Jawel, liberalen, die een maximale vrijheid voorstaan, verenigden zich toen om de belangen van werknemers te behartigen. En eigenlijk is dat heus niet zo contradictorisch. Waren het geen liberalen die zich als eerste in 1846 verenigden in een politieke partij? Het Ofxord-Manifest dat we vandaag in het spotlicht plaatsen, spreekt over vrijheden. Ik citeer: “De vrije keus van consumenten en de gelegenheid het volledig resultaat te oogsten van de aarde en het werk der mensen; Bescherming tegen de gevaren van ziekte, werkloosheid, handicap en ouderdom; Gelijke rechten van man en vrouw.” Hierin liggen de roots van ons sociaal-liberalisme.

Wat is dat, ons sociaal-liberalisme? We waren, zijn en zullen altijd syndicalisten blijven. Anders gezegd, we geloven in de solidariteit… Vrijheid, verantwoordelijkheid en solidariteit zijn dan ook dé kernwoorden van onze beweging. De Liberale Vakbond stelt het individu centraal. Hij of zij moet een grote keuzevrijheid hebben. Maar om keuzes te kunnen maken, moet je als individu de middelen daartoe krijgen. Ons sociaal-liberalisme voorziet die vrijheid niet alleen voor die happy few, maar voor zoveel mogelijk mensen. Dus ook werknemers en sociaal verzekerden. Wie vrijheden wil beperken tot een bepaalde groep streeft privileges na, geen vrijheid.

Vrijheid is ondeelbaar, en impliceert dus ook vrijheid van ondernemen in al haar facetten: privaatbezit, productiemiddelen, markteconomie, vrij verkeer van personen, geld, goederen en diensten... Een markteconomie die volledig aan zichzelf wordt overgelaten en louter winstmaximalisatie nastreeft, genereert echter fataal onrechtvaardigheid en uitbuiting van werknemers en consumenten. Daarom hebben de liberalen steeds aanvaard dat de markteconomie sociaal gecorrigeerd moet zijn. Ook in liberale kringen groeit de overtuiging dat de markt sociale en ecologische correcties nodig heeft. Een sociaal vangnet en herverdelingsmechanismen.

De Liberale Vakbond spreekt ook over ‘verantwoordelijke vrijheid’. Wij geloven in het individu als veranderingscomponent en uitdrager van democratische waarden. Het is niet onze taak om hem of haar een systeem of een dogma óp te dringen. Want die impliceren een notie van de groep die ten koste gaat van het individu. Opgelet echter, het solidariteitsprincipe blijft voor ons van essentieel belang. Verantwoordelijk zijn betekent niet egoïstisch zijn. We moeten soms onze toevlucht nemen tot een kordate, collectieve actie, en zullen dit ook doen telkens wanneer nodig. Het betekent dat achter de tewerkstellingscijfers, herstructureringscijfers ontslag en brugpensioen, ménsen schuilen elk met hun eigenheden, noden en verantwoordelijkheden.

Even terug naar het citaat uit het Manifest. “De vrije keus van consumenten en de gelegenheid het volledig resultaat te oogsten van de aarde en het werk der mensen; Bescherming tegen de gevaren van ziekte, werkloosheid, handicap en ouderdom; Gelijke rechten van man en vrouw.” Voilà, de kern van onze boodschap: maximaal de opbrengsten van het werk benutten, maar ook bescherming tegen allerlei ongelukken.

Syndicale vertegenwoordiging in ondernemingen bestaat niet om de ondernemers te pesten. Neen, wij willen in overleg het welzijn van werknemers beschermen en hun belangen behartigen. Een gelukkige werknemer is immers een gewillige consument. Een werknemer heeft er bovendien alle baat bij dat de economie goed draait. Dat is goed voor zijn werkzekerheid. Maar een job mag niet ten koste gaan van welzijn. Andersom hebben werkgevers er alle belang bij dat hun werknemers gelukkig zijn op het werk. Wie van zijn job houdt, is efficiënter. Hij of zij zal bovendien ook een positief imago van zijn werkgever uitdragen naar zijn familie, vrienden en kennissen. Dat is onbetaalbare publiciteit, die de ondernemer ten goede komt. Een win-winsituatie.

Werkgevers en werknemers dragen dus hun verantwoordelijkheid in hun wederzijdse welvaart. Correct en respectvol met elkaar omgaan maakt het leven gemakkelijk. Daarom gaan wij steeds voor overleg. Staken is slechts een ultiem middel om een eis kracht bij te zetten. Staken is geen leuke oefening, maar soms noodzakelijk.

Liberalisme is een paraplu met veel spaken. De ene spaak pleit voor de minimalistische aanpak. Zo veel mogelijk laissez faire, laissez passer, zo min mogelijk bemoeienis. Laat het individu zelf aan zijn welvaart timmeren. Sociaal-liberalisme vormt dan weer een andere spaak van de paraplu. Een individu alléén kan niet dezelfde bescherming verkrijgen dan wanneer hij in groep en in overleg afspraken maakt

In de geglobaliseerde wereld van vandaag is die bescherming steeds harder nodig. Wie heeft nog greep op beslissingen van multinationals. De CEO, de voorzitter van de raad van bestuur? Die zijn verantwoording schuldig aan de aandeelhouders. Die hangen dan weer af van media, van geruchten en van de bestuurders. Kortom, decision making is op z’n minst wazig geworden, en de onzekerheid is met momenten troef.

In die context hebben we als Liberale Vakbond een informatiefunctie, zodat het individu bewust en beschermd keuzes kan maken. In die context ook moeten we meer samenwerken om de individuele welvaart te beschermen.

Ik dank u voor uw aandacht.

De auteur is voorzitter van het ACLVB, de Algemene Centrale van Liberale Vakbonden in België.



Toespraak naar aanleiding van de presentatie van het Tweede Manifest van Oxford op 17 december 2007.

Jan Vercamst

Jan Vercamst

Links

mailto:egbert@liberales.be