De liberale democratische rechtstaat werd tijdens de Verlichting gebouwd op enkele fundamentele rechten en vrijheden zoals het recht op vrije meningsuiting en het recht op vereniging. Als liberalen staan wij derhalve bijzonder wantrouwig tegen elke inperking op deze principes waarvoor onze voorouders zo hard gevochten hebben. Daarbij blijven we ook Voltaire indachtig die stelde: “Ik veracht u en uw mening, maar ik zal mijn leven geven om uw recht op die verachtelijke mening uit te mogen dragen.” Dat betekent evenwel niet dat fanatici zoals Fouad Belkacem, die onlangs nog veroordeeld werd voor het aanzetten tot geweld, hun gang mogen gaan. Zij misbruiken de vrijheid van meningsuiting en van vereniging om onwettelijke handelingen en uitspraken te doen.

We staan hier dus voor een dilemma. We willen onze open samenleving met alle kracht verdedigen en verfoeilijke figuren en verenigingen zoals Sharia4Belgium, maar evenzeer zoals Blood & Honour, met alle kracht bestrijden. Maar tegelijk mogen we ons echter niet laten verleiden en in de val trappen door hard te snijden in onze fundamentele grondrechten. De uitdagers mogen ons nooit kunnen verwijten dat we hetzelfde doen dan hen. Want dat is net wat ze willen. Dat moeten we tot elke prijs verhinderen. Optreden tegen het recht op vrije meningsuiting kan voor ons pas vanaf wanneer die mening duidelijk in strijd is met ons wettelijk kader en er dus sprake is van een misdrijf. Op dat moment gaat het niet meer om een vrije mening maar om een criminele daad.

Waar de vrije meningsuiting ophoudt en het misdrijf begint kan niet anders dan door een onafhankelijke rechterlijke macht beoordeeld worden. Het is niet de taak van een toevallige meerderheid om dat te bepalen en ad hoc een wet goed te keuren die een bepaalde organisatie verbiedt. In het heetst van de strijd en de emotie mogen we niet de tak afzagen waar we zelf opzitten. Dat is een brug te ver. We moeten absoluut optreden tegen de uitdagers van onze rechtstaat maar dan voor de rechtbank. Het wettelijk instrumentarium is trouwens voorhanden. Denk aan de wettelijke bepalingen inzake racisme en xenofobie, negationisme, discriminatie, en aanzetten tot geweld. We moeten diegenen die deze bepalingen overtreden aanklagen en, indien de feiten bewezen zijn, veroordelen.

Het wettelijk verbieden van een organisatie is een zwaktebod. Verenigingen met rechtspersoonlijkheid kunnen we vandaag al aanpakken met de bestaande middelen. Daarvoor hebben we een verbod niet nodig. Tegen feitelijke verenigingen is een verbod dan weer niet toereikend. Die herrijzen gewoon onder een andere naam. We moeten ons dus richten op zij die onwettelijke handelingen stellen en ze bestraffen. Dat alleen brengt zoden aan de dijk. Misschien is het zwakste punt dat we vandaag de bestaande wetgeving onvoldoende toepassen. We beschikken over een heel sterk arsenaal aan regels, mensen en middelen om op de naleving van de bestaande wetgeving toe te zien. In die zin is het optreden van onze minister van Justitie, Annemie Turtelboom, toe te juichen. Zij is binnen het kader van haar bevoegdheden correct opgetreden tegen Belkacem. Onze politie en justitie zouden dergelijke fanatici ook intensiever en strenger moeten opvolgen.

Tenslotte is er de vraag of de strafuitvoering adequaat genoeg is? Het antwoord is negatief. Daar ligt uiteindelijk de kern van ons probleem: de niet-uitvoering van straffen. Het niet uitvoeren van straffen is beste manier om oproepen tot geweld en criminaliteit aan te zwengelen. De samenhang van de strafrechtsketen moet daarom worden versterkt. Vanaf het plegen van het delict tot aan de uitvoering van de straf. Eenmaal opgelegd, moeten straffen ook effectief en coherent worden uitgevoerd. Want straffen zijn pas efficiënt en werken maar ontradend als ze de overtreders echt treffen.

Laat Belkacem, leden van Blood & Honour en andere fanatici maar hun straf uitzitten. Naast de bestaande straffen moet ook aan andere, aangepaste sanctionering worden gedacht. Voor fiscale fraudeurs zijn we het eens om de financiële straffen op te drijven. Want daar tref je hen het hardst. Voor dit soort van misdrijven moeten we ook creatief zijn. We kunnen een aangepast sanctie-apparaat uitwerken dat deze misdadigers gericht treft. Wij denken daarbij aan een verbod op deelname aan betogingen, een verbod deel uit te maken van verenigingen, een publicatieverbod,... Hebben zulke straffen niet het meest effect op predikers van haat en geweld ? Bij hooligans komen stadionverboden ook het hardst aan.

Met deze aanpak kunnen we het respect voor onze fundamentele rechten en vrijheden, en de democratie in het algemeen, vrijwaren zonder daaraan te morrelen. Laten ons de fanatici tonen dat onze principes torenhoog boven hun verachtelijke moraal staan. Laten we onze rechtstaat verdedigen zonder ze uit te hollen. Die overwinning mogen we hen immers niet gunnen.

De auteurs zijn volksvertegenwoordigers voor Open Vld

Patrick Dewael en Bart Somers

Links

mailto:patrick.dewael@dekamer.be