Milton Friedman werd geboren op 31 juli 1912 in Brooklyn, New York. Hij is economist van opleiding en behoort tot de Chicago-school. Hij studeerde trouwens aan de Universiteit van Chicago en werd er tevens professor.

Friedman was één van de invloedrijkste economen van de laatste eeuw en zonder twijfel de meest succesvolle advocaat van de economische vrijheid. Hij wijzigde op zijn eentje het economische denken en leerde de centrale banken hoe ze hun beleid moesten voeren. Tussendoor stond Friedman mee aan de wieg van de financiële futures en orkestreerde hij de ondergang van Bretton Woods. Friedmans visies weken dermate radicaal af van de gangbare opvattingen dat hij meerdere decennia moest vechten voor zijn gelijk. Hij was een briljant econoom. In 1976 kreeg hij dan toch uiteindelijk de Nobelprijs voor Economie.

Economie en financiën zijn geen exacte wetenschappen en laten dus heel wat ruimte voor grote veldslagen tussen andersdenkenden. In de financiële economie woedt het strijdgewoel in de vorige eeuw tussen voor- en tegenstanders der efficiënte markten. In de reële economie is de strijd nog grootser: de Keynesianen, de volgelingen van Maynard Keynes, vechten tegen de monetaristen, de volgelingen van Milton Friedman.

Friedman betwistte de theorieën van Keynes. In de jaren 50, toen het Keynesianisme algemeen werd aanvaard als de enige economische wetenschap, viel Friedman de economische bijbel frontaal aan: Keynes magistrale General Theory uit 1936 zou krioelen van fouten en onnauwkeurigheden.

In 1957 publiceerde Friedman A theory of the Consumption Function. Met enkele rake pennentrekken veegde hij de twintig jaar lang bejubelde Keynesiaanse consumptiefunctie op een hoopje. Volgens Keynes is de particuliere consumptie afhankelijk van het loon, en dus variabel: een loonsverhoging leidt tot meer consumptie, een ontslag leidt tot minder. Volgens Friedman evenwel beïnvloedt een inkomensverwachting over een lange termijn de consumptie, die dus veel stabieler is dan iedereen tot 1957 voor waar hield. Maar als Keynes beroemde consumptiefunctie niet werkt, dan werkt de Keynesiaanse politiek evenmin, die is immers gestoeld op het aanzwengelen van de consumptie.

Friedman sloopte met zijn kwantitatieve geldtheorie zo mogelijk nog meer heilige Keynesiaanse huisjes. Volgens Keynes wordt het economische beleid het best gediend via de regering en het parlement: zij moeten het ritme van de conjunctuur regelen via belastingen en overheidsuitgaven. Volgens Friedman en de monetaristen moet de politieke overheid zich niet moeien met de economie. Laat de economie haar plan maar trekken. Als het moet, dan kunnen de centrale banken nog altijd het ritme van de conjunctuur bijstellen via de geldhoeveelheid.

Keynesianen stellen dat geldhoeveelheid geen werkbaar instrument is, omdat volgens hen de omloopsnelheid van het geld niet constant is. Friedman kon aantonen dat de omloopsnelheid constant is en de productie eveneens. Dus bepaalt de geldhoeveelheid rechtstreeks het prijspeil of de inflatie. Volgens Friedman komt het er op aan de geldhoeveelheid stabiel te houden. Dat lukt niet in een systeem van vaste wisselkoersen. Friedman was dan ook de eerste econoom die zich openlijk kantte tegen het vastgeroeste systeem van Bretton Woods. Al in 1950 stelde hij dat een dergelijk systeem rampzalig is voor de wereldeconomie. Regeringen gaven de voorkeur aan invoerheffingen in plaats van recessies om hun munten stabiel te houden. Daardoor gingen de leden van Bretton Woods zich steeds protectionistischer gedragen, met alle gevolgen van dien voor de wereldeconomie.

Friedmans kruistocht tegen de vaste wisselkoersen duurde lang. Een van zijn argumenten was dat de Philips Curve onzin is. Volgens die stelling van Philips kan je de werkloosheid terugdringen door de inflatie op te voeren, en omgekeerd. Friedman orakelde: 'Denken de economen nu werkelijk dat bedrijven meer mensen in dienst nemen in tijden dat de waarde van hun geld daalt? Eerder vroeger dan later zullen ze worden geconfronteerd met een combinatie van hoge inflatie en hoge werkloosheid'.

Toen de wereld in de jaren 70 kennis maakte met het fenomeen stagflatie, kreeg Friedman het respect dat hij al een kwarteeuw verdiende. Friedmans roem steeg ten top in 1979 met het op geldhoeveelheid toegespitste en erg succesvolle monetaire beleid van Paul Volcker van de Amerikaanse Centrale Bank. Volckers recepten waren immers gebaseerd op Friedmans leer over de geldhoeveelheid. In 1979 publiceerde hij ook de bestseller Free to Choose, waarin hij op een begrijpbare manier de werking van de economie en de negatieve effecten van te veel overheidsinmenging uitlegde.

Friedman was de grote held van de financiële markten. Hij haatte onnodige reguleringen. Een overheid moet haar burgers beschermen, dat is haar hoofdtaak. Haar pogingen om belangen van kiezers te behartigen, de moraal in wetten te gieten en de economie te regelen, leiden onwillekeurig tot minder efficiëntie, minder innovatie en minder vrijheid. De door een overheid aangereikte oplossing voor een probleem is meestal even problematisch dan het probleem zelf, zei hij. De overheid moet dus scheidsrechter zijn, niet een speler.

Milton Friedman overleed vorige week op 94-jarige leeftijd. In een interview met De Standaard (van 18 november 2006) liet Paul De Grauwe het volgende optekenen over Friedman. 'Het geloof in de vrije markt is een belangrijke drijfveer geweest in het leven van Milton Friedman. Geloof kan echter gemakkelijk ontaarden in fundamentalisme, wanneer het tot de overtuiging leidt dat alle problemen kunnen opgelost worden door de vrije markt. Friedman had trekjes van zo'n fundamentalisme. Het wordt nu duidelijk dat de markt niet alles kan oplossen. Het milieuprobleem, bijvoorbeeld, kan niet opgelost worden zonder overheidsactie. Armoede in de wereld kan niet verbannen worden zonder overheidsingrijpen. De intellectuele uitdaging van vandaag bestaat erin de juiste mix te vinden tussen markt en overheid die ons zal toelaten die grote problemen aan te pakken. Spijtig dat Friedman ons in die uitdaging niet echt vooruit geholpen heeft.'

Milton Friedman

Links

http://www.friedmanfoundation.org http://www-hoover.stanford.edu/bios/friedman.html