Frans Grootjans hoort onmiskenbaar thuis in de galerij van de grote staatsmannen. In de naoorlogse liberale geschiedschrijving is hij niet weg te denken: hij stond – samen met Herman Vanderpoorten, Willy De Clercq en Karel Poma – aan de wieg van de Vlaamse PVV en tussen 1973 en 1977 bezorgde hij als partijvoorzitter het liberalisme opnieuw een ideologische onderbouw. Deze was immers quasi volledig geërodeerd door de communautaire spanningen die jarenlang de Belgische liberale familie verlamden. Frans Grootjans knoopte meteen terug aan bij de politieke vernieuwingsgedachte, zoals in 1961 gelanceerd door Omer Vanaudenhove.

Reeds op het tweede congres van de Vlaamse PVV maakt Frans Grootjans een vlijmscherpe analyse: hij stelt vast dat de klassieke tegenstellingen die tot dan toe de voedingsbodem zijn gebleken van de politieke partijen in belangrijke mate afgezwakt zijn: “Noch de clericale-anticlericale antithese, noch de relatie tussen arbeid en kapitaal, noch de taalconflicten kunnen nog lang de voedingsbodem blijven voor het politieke denkwerk en het politieke handelen. De jarenlange regeringscompromissen, de onduidelijke coalities en de niet scherp afgelijnde programma’s brengen de kiezer voortdurend in verwarring en ontmoedigen hem. Er is sprake van “partijmoeheid”. Dit zorgwekkend verschijnsel kan enkel bestreden worden door een verduidelijking van het beleid en het herstel van de politieke geloofwaardigheid.”

Fans Grootjans pleitte daarom voor een grondige hertekening van de politieke kaart door het tegenover elkaar opstellen van twee toonaangevende tendenzen: de keuze tussen een humanisch-liberale en een collectivistisch-sociale maatschappijstructuur. Frans Grootjans is optimistisch. In zijn “ Schets voor een Centrumprogramma” stelt hij het heel duidelijk: “De politieke kernpunten der eerstkomende jaren zullen gekenmerkt worden door een streven naar een vrijere samenleving, het verlangen naar grotere inspraak, de vorming en opleiding van de vrije burger en het geloof in een betere wereld. Er is dus duidelijk een toekomst voor een grote liberale centrumpartij. In de eerste plaats kan overgegaan worden tot de oprichting van een Centrum voor politieke vernieuwing, als contactpunt voor gezaghebbende figuren uit de verschillende politieke horizonten, die op zoek zijn naar een nieuwe politieke visie. Op die manier ontstaat de mogelijkheid van een stembusakkoord en nog later eventueel de vorming van een nieuwe partij.”

Wij schrijven 1973…. Tot het einde zal hij Bouwstenen voor het Centrum blijven aandragen. Graag citeren wij nog even uit zijn afscheidsbrief als PVV-voorzitter: “Het zal er dus, ook in de komende maanden, op aankomen onze liberale stellingen zo krachtig mogelijk te verdedigen. In de mate dat wij ons liberaal zijn durven uitdragen, in die mate ook zullen we door een belangrijk deel van het kiezerscorps gevolgd worden. Vele jongere kiezers kunnen nog gewonnen worden voor een partij, die op een gedurfde manier voor de vrijheidsbeginselen opkomt. Daarom pleit ik opnieuw voor een snelle verjonging van de leidinggevende kringen van onze partij.”

Op het ideologisch congres van Kortrijk (1979) kreeg die nieuwe generatie alle kansen. Guy Verhofstadt zal in de voetsporen van Frans Grootjans definitief de weg naar de politieke vernieuwing inslaan.

Het Liberaal Archief publiceerde over Frans Grootjans een huldeboek onder de titel Terugblik in zorg en hoop. Het bevat redevoeringen, interpellaties, interviews en andere, vaak niet eerder uitgegeven teksten die diverse facetten van deze veelzijdige figuur illustreren: de journalist, de PVV-voorzitter, de minister, en vooral de mens achter dit alles. Met een historische inleiding van Prof. dr. Walter Prevenier. Het boek is een uitgave van het Liberaal Vlaams Verbond en het Willemsfonds in samenwerking met het Liberaal Archief. Het is uitverkocht maar kan steeds geraadpleegd worden in het Liberaal Archief.

Frans Grootjans