Friedrich August Hayek werd op 8 mei 1899 in Wenen geboren. Op jonge leeftijd zou hij zich al ontwikkelen tot een veelzijdig wetenschapper. Hij is bij het grote publiek bekend geworden als econoom en politiek-filosoof. Hij heeft gedurende een lange periode na WO II een belangrijke bijdrage geleverd aan de ideeën die ten grondslag lagen aan de politieke en economische ontwikkelingen in Europa en ver daarbuiten. Zijn theorieën over de krachten die werkzaam zijn in de samenleving vormen een indrukwekkende combinatie van feitenkennis en inzicht in sociale en economische processen die door die feiten worden teweeggebracht. Daarbij steekt hij zijn afkeer van socialisme, communisme en fascisme niet onder stoelen of banken. Hayek is een groot voorstander van vrije concurrentie en blijft zich met kracht afzetten tegen degenen die de vrijemarkteconomie proberen te vervangen door een centraal geleide planeconomie.

Hayek studeert aan de Weense Universiteit, waar hij doctoraten behaalt in de rechten, politieke wetenschappen en economie. Tot begin jaren '30 geeft hij les in Wenen. In 1931 emigreert hij naar Engeland omwille van onder andere de bezorgdheid over de opkomst van de nazi's in Duitsland. En in 1950 vertrekt Hayek voor 12 jaar naar Amerika waar hij een leerstoel in Social and Moral Sciences aanvaardde aan de Universiteit van Chicago, die dan al een reputatie heeft op het gebied van de liberale economie. Vanaf 1962 tot aan zijn emeritaat in 1967 bekleedt Hayek een leerstoel in de politieke economie in West-Duitsland. Na zijn emeritaat geeft Hayek nog les in Salzburg en Freiburg, dat zijn laatste woonplaats zal zijn. In 1974 krijgt Hayek de Nobelprijs voor economie. Hij moet deze wel delen met de socialistische Zweedse econoom Gunnar Myrdal.

Hayek was altijd dol op discussies en ideologische conflicten. Uit 1931 dateert de aanvang van het scherpe, maar instructieve debat tussen Hayek en zijn vermaarde tegenstander Keynes. Een van de voornaamste redenen waarom de twee economen het nooit eens werden, ligt op hun totaal verschillende kijk op de rationele vermogens van het individu. De macro-economische planner zoals Keynes die ziet, zou over een mate van kennis moeten beschikken die volgens Hayek geen enkel mens zich ooit zou kunnen verwerven. Het besef dat elk individu slechts een fractie bezit van de complexe kennis, waardoor het totale resultaat van maatschappelijke interactie wordt bepaald, vorm juist het fundament van Hayeks economische, sociale en politieke theorieën. Eén van zijn uitgangspunten is dat de beschaving eerst een aanvang nam, toen de mens bij het nastreven van zijn doeleinden kon profiteren van meer kennis dan hij zichzelf had eigengemaakt en daarmee de grenzen van zijn eigen onwetendheid kon overschrijden.

Mede uit teleurstelling over het feit dat Keynes' economische theorieën zich aanvankelijk in een veel grotere populariteit mogen verheugen dan de zijne (wat later zou veranderen want Hayek kreeg de Nobelprijs voor economie in 1974), gaat Hayeks betrokkenheid en belangstelling zich steeds mee richten op het maatschappelijk kader, waarbinnen economische activiteiten zich voltrekken, nl. het terrein van de politieke en sociale filosofie. Eén en ander komt bvb. tot uitdrukking in de publicatie van zijn waarschijnlijk meeste bekende boek uit 1944, The road to serfdom (in het Nederlands vertaald als De weg naar de slavernij). Hierin analyseert hij de verontrustende ontwikkelingen die mede tot de Tweede Wereldoorlog hebben geleid en waarschuwt hij voor collectivistische tendenzen. Hij zet systematisch en met krachtige argumenten uiteen tot welke problemen en kwalijke gevolgen de goedbedoelde socialistische idealen in de praktijk kunnen leiden.

In The constitution of liberty (1960) geeft Hayek een opbouwende en briljante beschrijving van de principes die hij fundamenteel acht voor het goed functioneren van een menselijke samenleving. In Law, legislation and liberty (1973) werkt hij deze theorie nog verder uit. Vrijheid is de kern van het pleidooi. Hayek formuleert de belangrijkste waarden van het klassieke liberalisme: de waardigheid van het menselijk individu, het morele principe van persoonlijke vrijheid, de stimulerende werking van eigen verantwoordelijkheid(sbesef), de voordelen van een vrijemarkteconomie en de noodzaak van een regering met beperkte bevoegdheden, onderworpen aan de regels van de rechtsstaat. Tegenover de door de voorstanders van een centrale planeconomie bepleite sturing door de overheid stelt hij de waarde van concurrentie en het prijsmechanisme van de vrije markt die een veel doeltreffender coördinatie van sociale en economische activiteiten garanderen. Van essentieel belang acht Hayek de vrijheid van het individu om eigen initiatieven te ontplooien en privé-eigendom te verwerven en te bezitten.

Friedrich Hayek heeft met zijn theorieën vele aanhangers gemaakt. Hij is op hoge leeftijd overleden in Freiburg op 23 maart 1992.

Friedrich Hayek

Links

http://www.hayekcenter.org/friedrichhayek/hayek.html http://www.hayekcenter.org