Eindelijk! Mario Vargas Llosa won gisteren de Nobelprijs Literatuur 2010; Daarmee krijgt de Peruaanse schrijver terecht dezelfde terecht waardering als die andere Latijns Amerikaanse literaire grootmeesters Pablo Neruda, Gabriel García Márquez en Octavio Paz. Niemand kon langer heen om zijn enorme oeuvre op diverse domeinen. Uiteraard wordt hij erkend omwille van zijn literaire kwaliteiten die hij demonstreerde in zijn ‘oudere’ werken zoals De jonge honden van Miraflores, Het groene huis en De oorlog van het einde van de wereld. Bijna kwam er een einde aan zijn schrijverschap toen hij in 1990 kandidaat was voor de presidentsverkiezingen in Peru. Gelukkig heeft hij die toen verloren tegen Alberto Fujimori, alhoewel die het land in een poel van ellende en corruptie bracht. Met zijn autobiografie De vis in het water slaagde Vargas Llosa erin om zijn politiek avontuur van zich af te schrijven waarna hij nieuwe parels schreef zoals Het feest van de bok en Het ongrijpbare meisje.

Steeds opnieuw slaagt Vargas Llosa erin om met zijn onmetelijke verbeeldingskracht de mens in al zijn naaktheid voor te stellen als een kwetsbaar maar oh zo onvoorspelbaar wezen. Waarbij hij elke vorm van utopisch denken en de maakbaarheid van de samenleving op de korrel neemt. Dat wordt naar mijn smaak nog het best geïllustreerd in zijn hilarische boek De geschiedenis van Alejandro Mayta waarin het hoofdpersonage, een trotskist, die zijn hele leven heeft toegewijd aan de ‘goede zaak’, namelijk de revolutie en daarvoor al zijn vrienden, kennissen en familieleden verraadt en in de steek laat. Om op het einde van zijn leven te beseffen dat hij niets bereikt heeft en dat alles wat hij deed zinloos was. Hiermee stapt Vargas Llosa in de gedachtegang van de grote filosoof Karl Popper dat we geen nood hebben aan revoluties. “Als we de wereld niet opnieuw in het ongeluk willen storten, moeten we onze dromen over het gelukkig maken van de wereld opgeven. Maar we moeten desondanks toch wereldverbeteraars blijven – maar bescheiden verbeteraars. We moeten ons tevreden stellen met de nooit eindigende taak het lijden te verminderen, vermijdbaar kwaad te bestrijden, misstanden op te ruimen; en daarbij moeten we steeds de ogen open houden voor de onvermijdelijke ongewilde gevolgen van ons ingrijpen, die we nooit geheel kunnen voorzien en die maar al te vaak de balans van onze verbeteringen passief doet staan.”

Mario Vargas Llosa is niet alleen een begenadigd schrijver maar ook een scherpe waarnemer van de maatschappelijke ontwikkelingen. Daarin staat steeds één punt centraal, namelijk de vrijheid van de mens als het hoogste goed. Dat hij, en veel Latijns-Amerikanen het belang van die vrijheid zo weten te waarderen, komt omdat het continent gedurende decennia in de greep zat van totalitaire en conservatieve leiders. Het lijkt alsof we dat besef in de Europese Unie, 65 jaar na de grootste catastrofe in de wereldgeschiedenis, namelijk de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust vergeten zijn. Vandaag heerst er overal Euroscepticisme en een drang naar nationalisme en protectionisme. De vloedgolf van het populisme dreigt ons in de richting van de xenofobie en onvrijheid te duwen. Waarbij steeds opnieuw ‘de Ander’ als boeman wordt voorgesteld en men stevig wil snoeien in de zo hard bevochten rechten en vrijheden. Denk aan Nederland dat massaal voor een islamofobe partij heeft gestemd, aan Frankrijk waar de president zijn laars lapt aan de fundamentele Europese regels ten aanzien van de Roma, maar ook aan België waar Vlamingen en Franstaligen op het punt staan de fout te maken door niet langer te kiezen voor samenwerking en solidariteit, maar voor nationalisme en bekrompenheid.

Daarom is het belangrijk om Vargas Llosa te lezen. We moeten immers één zaak goed blijven beseffen: wie niet bereid is voor de vrijheid te vechten, wie niet bereid is om voor haar in de bres te springen, loopt het risico haar definitief te verliezen. Of zoals Vargas Llosa in De cultuur van de vrijheid schrijft: “Vrijheid is net als de liefde een rijke ervaring die niet in een definitie gevat kan worden. Maar zo onmogelijk als het is haar te definiëren, zo simpel is het om haar te identificeren, te beseffen wanneer ze er is, of ze echt is of vals en of we haar genieten of moeten ontberen.”

Tekst van Guy Verhofstadt

Guy Verhofstadt

Mario Vargas Llosa

Links

mailto:guy.verhofstadt@openvld.be