De Fransman Voltaire werd in 1694 geboren in Parijs als François Marie Arouet. Deze schrijver en filosoof wordt als de belangrijkste vertegenwoordiger van de Verlichting beschouwd. Voltaire schreef niet alleen filosofische boeken en artikelen maar ook drama, romans, geschiedkundige werken, theaterrecensies en essays over strafrecht en staatkundige aangelegenheden.

Zijn satirische geschriften met kritiek op de regering en het hof brachten hem al vroeg in problemen. In 1717 werd hij hiervoor zelfs opgesloten in de Bastille. Zijn gevangenschap was niet zwaar en Voltaire kon er schrijven en studeren. Na de succesvolle uitvoering van zijn tragedie Oedipus (1719) werd hij de geliefde hofdichter en stond hij in de gunst van de koning. In Oedipus valt hij de Kerk aan, maar het feit dat het om een klassiek drama gaat behoedt hem toch voor vervolgingen. Later ging Voltaire toch te ver. In zijn epos Henriade somde hij alle misdaden op die in de loop van de eeuwen door de godsdienst begaan zijn en waarbij de godsdienst gebruikt werd als voorwendsel om oorlogen te voeren en kruistochten te ondernemen. Maar vooral het feit dat hij de koning afbeelde als een gewone sterveling en niet als een halfgod werd hem kwalijk genomen.

In 1726 week Voltaire uit naar Engeland. Hij sprak met bewondering over de Engelse fair-play, de tolerantie, de erkenning van het genie en de aanwezigheid van diverse kerkgenootschappen. Zo stelde hij dat als er in Engeland maar één Kerk was dit de tirranie zou betekenen, indien er twee waren dat ze elkaar fel zouden bestrijden, maar dat dertig kerkgenootschappen ideaal zijn omdat ze elkaar in evenwicht houden. Door zijn werk Lettres anglaises (1734), waarin hij het politieke leven in Engeland en Frankrijk vergeleek, raakte hij opnieuw in de knel. Zijn Engelse brieven werden in Parijs openlijk verbrand omdat ze strijdig waren met de zedelijkheid, de godsdienst en het gezag. Om arrestatie te voorkomen vluchtte Voltaire in 1733 naar Lotharingen, waar hij tien jaar zou wonen en waar zijn belangrijkste publicaties ontstonden. Voltaire nam het op als verdediger van mensenrechten en religieuze tolerantie: hij was tegen de doodstraf; hij wou betere hygiënische maatregelen zoals inenting tegen de pokken; hij was voor de aristocratie en hij streefde naar sociale rechtvaardigheid. Minder gekend is zijn opvatting over de geschiedenis en de historische waarheid. Volgens Voltaire was elke historische waarheid alleen een waarschijnlijke waarheid. Mathematische zekerheid bereikt men hier niet. Het verklaart ook zijn kritische houding tegenover oude tradities. Alleen zaken die door verschillende getuigen bevestigd zijn kan men als waar aannemen. En daarbij is elke getuigenis evenveel waard. dat van de koning staat niet boven het getuigenis van een onderdaan. Kennis van het verleden is evenwel heel belangrijk voor Voltaire. Het stelt ons in staat om het heden beter te begrijpen en om tegenwoordige toestanden te verbeteren. Voltaire beoefende de geschiedschrijving als een historien-philosophe: het verleden bekijkt hij vanuit een zoeken naar filosofische waarheid. Niet het verleden om het verleden staat voorop, maar wel de interpretatie ervan door het oog van de filosoof die zijn eigen idealen en normen heeft. In tegenstelling tot de negentiende-eeuwse stroming van het 'historisme' is Voltaire niet in de eerste plaats geïnteresseerd in de eigenheid van een bepaalde periode. Dat behoedde hem voor een verregaand waardenrelativisme zoals bij sommige latere 'historisten', want hij was gewoon niet bereid om bijvoorbeeld het middeleeuwse geloof en bijgeloof als iets waardevols op zich te beschouwen. 'Ecrasez l'infâme!' riep hij uit tegen het obscurantisme, ook als historicus.

Van 1750 tot 1753 verbleef Voltaire in Berlijn, op uitnodiging van Frederik de Grote, die hem al lang vereerde, maar hem niettemin na zijn voortijdig vertrek even gevangen liet zetten. Verlichte despoten zijn ook maar despoten. Na 1759 vestigde Voltaire zich in Ferney. Geregeld bezocht hij Parijs, waar hij inmiddels was opgenomen als lid van de Franse Academie (Académie Française). Andere belangrijke werken o.a.: Zaïre (1732), Mahomet (1742), Candide (1759) en Droits des hommes (1769). In tegenstelling tot Condorcet stond Voltaire sceptisch tegenover de idee van een gestadige vooruitgang van de mensheid. Tot de grote filosofen heeft Voltaire nooit behoord en doorgaans stond hijzelf kritisch tegenover hen. Alleen John Locke heeft hij steeds bewonderd omdat die de ervaring als het enige middel erkende om werkelijke kennis te vergaren.

Voltaire stierf op 30 mei 1778, hij werd 83 jaar oud.

Voltaire

Links

http://www.voltaire.ox.ac.uk http://www.lucidcafe.com/library/95nov/voltaire.html