In weinig andere landen is het liberalisme zo sterk verankerd als in België en Nederland. Dat heeft niet alleen te maken met de ondernemingszin, het wantrouwen tegenover een alles controlerende overheid en een zekere onverschilligheid tegenover patriotisme zoals die in grotere landen als Frankrijk en Duitsland latent aanwezig is. Het heeft ook te maken met het charisma en de daadkracht van sterke politieke persoonlijkheden in de Lage Landen. In Nederland gaat het over toppolitici als Hans Wiegel, Hans Van Mierlo, Jan Terlouw en Frits Bolkestein. In Vlaanderen was dat onmiskenbaar Willy De Clercq. Samen met Frans Grootjans en Herman Vanderpoorten vormde hij in de jaren zestig, zeventig en tachtig van de vorige eeuw het wondertrio van de liberale partij in Vlaanderen. Toen zij in de politiek stapten haalde de liberale partij nauwelijks acht procent van de stemmen. Zij slaagden erin om van de liberale partij een volkse en populaire partij te maken die meer dan 20 procent van de kiezers aantrok.

Willy De Clercq was partijvoorzitter, vice-premier en minister van Financiën, en drukte zo mee een liberale stempel op het beleid. Daarna leerde Europa hem kennen, eerst als lid van de Europese Commissie en tot mei 2004 als lid van het Europees Parlement. Zijn carrière verliep tussen twee indrukwekkende toespraken. In 1950 keerde Willy De Clercq zich als voorzitter van het Liberaal Vlaams Studentenverbond tegen de terugkeer van koning Leopold III als hoofd van België. Bijna 54 jaar later drukte hij met een imposante toespraak een beslissende stempel op het VLD-congres dat moest beslissen over het al dan niet verder zetten van de regering. Voor heel wat waarnemers was dit zijn beste speech waarin hij aantoonde dat politiek een combinatie is van ideologische gedrevenheid en idealisme, een combinatie die hij gedurende gans zijn carrière demonstreerde.

Willy De Clercq begon zijn politieke carrière in de naoorlogse jaren. Op dat moment was de liberale partij een elitaire club van franstalige, kapitalistische en anti-religieuze politici die veraf stonden van de dagelijkse praktijk. Via zijn politieke activiteiten, zijn intensief sociaal dienstbetoon, zijn vlotte omgang met de media (en vooral de televisie) en zijn moderne verkiezingscampagnes slaagde hij erin dit imago radicaal om te buigen. Hij maakte van de liberale partij een Vlaamse, sociale en tolerante partij. In zijn boek Willy De Clercq, een biografie schreef Goorden dat De Clercq voortdurend bezig was zijn netwerk uit te bouwen. Dat klopt helemaal. En een van zijn belangrijkste visvijvers waren de jongeren. Hij slaagde erin om vooral jonge mensen te enthousiasmeren waardoor hij steeds beroep kon doen op uiterst gemotiveerde medestanders. Tegelijk zorgde Willy De Clercq hiermee voor een succesvolle wisseling van de macht aan de top van de partij. Dit is een belangrijke verdienste die bij heel wat van zijn politieke collega’s ontbrak.

Willy De Clercq leverde ook een belangrijke bijdrage aan de Europese eenmaking. In 1985 werd hij lid van de eerste Commissie Delors waarin hij de belangrijke portefeuille voor Buitenlandse Betrekkingen en het Handelsbeleid kreeg. Het is een facet van zijn carrière dat in België te weinig gekend is. Willy De Clercq was zowat de eerste die de Europese stem liet klinken tegenover de oppermachtige Verenigde Staten. In tal van handelsconflicten met de VS verdedigde hij met succes de belangen van Europese producenten en consumenten. Misschien was dit wel het eerste teken van macht dat Europa op wereldvlak demonstreerde. Toch werd zijn mandaat niet verlengd. Overeenkomstig de Belgische politieke zeden werd Willy De Clercq vervangen door een vertegenwoordiger van de partij die op dat moment aan de macht was. Pijnlijk was wel dat men hem hiervan niet persoonlijk op de hoogte had gebracht. Achteraf werd de pil verguld door de vaststelling dat zijn opvolger, de socialist Karel Van Miert, uitgroeide tot een van de meest bekwame Europese Commissarissen van zijn tijd.

Hoe belangrijk was de impact van Willy De Clercq? Afgaande op zijn electorale successen was die heel groot. Hij slaagde erin om het progressieve en sociale karakter van het liberalisme uit te dragen en de noodzaak van economische vooruitgang voor sociale bescherming duidelijk te maken. Maar zijn belangrijkste bijdrage was waarschijnlijk zijn enorm geloof in Europa. In het boek De grenzen van Europa van Frits Bolkestein toonde Willy De Clercq zich als een van de weinige Europese parlementsleden voorstander van de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Hier week zijn politieke pragmatisme voor zijn even grote idealisme. Het ideaal van een wereld waarin zoveel mogelijk mensen de kans krijgen om hun welvaart op te bouwen in een vrije en vredevolle wereld. Hiermee geeft hij opnieuw een belangrijke boodschap aan de jeugd. Durf te geloven in uw idealen. Durf het onmogelijke te dromen. En zet tegelijk behoedzame stappen om uw doelstellingen te halen. Willy De Clercq was een klasse apart. Iemand die de dagjespolitiek oversteeg en model stond voor de ideale politicus. Iemand die er stond voor de gewone mens en tegelijk vocht voor een betere wereld.

Dirk Verhofstadt

Links

mailto:verhofstadt.dirk@telenet.be