De film speelt zich af in 1944. Nederland is door de Duitsers nog steeds bezet gebied. Rachel Stein, een joods meisje sluit zich aan bij het verzet. Ze verft haar haar in het blond en neemt de naam Ellis De Vries aan. Op een dag maakt ze op de trein kennis met de lokale nazi-commandant ludwig Müntze. Wanneer haar medeverzetslieden merken dat ze bij hem in de smaak valt wordt ze gevraagd om voor hen te gaan spioneren. Ze aanvaardt de opdracht maar het een en ander loopt mis. Ze merkt eveneens tijdens haar opdracht dat oorlog noch zwart noch wit is.

Regisseur Paul Verhoeven heeft met Zwartboek de duurste Nederlandse film ooit gemaakt. Een budget van maar liefst zeventien miljoen euro kreeg de Nederlandse cineast voor de film. Dat is meer dan het dubbele van duurste Belgische film, zijnde Windkracht 10. Het spreekt dus voor zich dat deze film moet opbrengen en dat doet Verhoeven door zijn visitekaartje seks en geweld te gebruiken. Al moet er aan toegevoegd worden dat hij met seks deze keer zuiniger omgaat dan destijds met Basic Instinct. Paul Verhoeven werd in de jaren 70 bekend met De soldaat van Oranje en Turks Fruit. In de jaren 80 verhuisde hij naar Hollywood en scoorde daar met kaskrakers als RoboCop, Total Recall en zoals eerder vermeld Basic Instinct. Met Zwartboek keert de Nederlander terug naar zijn roots en rakelt hij een collectief oorlogsverleden op.

Los van het typische seks-en-geweldconcept biedt de film tot op zekere hoogte ook nog inhoud. Morele dubbelhartigheid en het eindeloze karakter van oorlog vormen hierbij de rode draad. Enerzijds zien we dat niet alle ‘moffen’ harteloze schurken waren en sommige Nederlandse opportunisten minstens even harteloos te werk gingen. Anderzijds krijgen we ook een beeld van hoe sommige vermeende collaborateurs tijdens de heersende anarchie die op de bevrijding volgde aan de volkswoede werden overgelaten, het ontbreken van het recht op een eerlijk proces. Dat zijn allemaal zaken die we misschien intussen al weten maar die nog niet of weinig in beeld werden gebracht. Ook de manier waarop de bezette Europeanen omgingen met joden komt in kleine mate aan bod: “hadden jullie maar naar Jezus geluisterd!”. De meertaligheid in de film is ook een plus. Naast Nederlands wordt er ook Duits, Engels en zelfs Hebreeuws gesproken.

Wat tegenvalt aan de film is dat Paul Verhoeven met die diepere thema’s te weinig doet om van een echte cultfilm te kunnen spreken. De vertolkingen zijn prima. Vooral hoofdrolspeelster Carice van Houten zet puik werk neer. Maar het acteren waarbij de in beeld gebrachte emoties aan de interpretatie van de kijker worden overgelaten ontbreekt hier. Paul Verhoeven gaf in een interview met De Standaard ook onomwonden toe dat hij minder maalt om de prijzen die hij krijgt dan om de kijkcijfers die Zwartboek zal halen. Misschien is dat ook de reden waarom je je tijdens deze 2,5 uur durende thriller geen seconde verveelt.

Recensie door Gregory Wauters

Paul Verhoeven

Links

http://www.zwartboekdefilm.nl/