Het debat over de vrijmaking van de postdiensten woedt in alle hevigheid. Zal de postbode straks nog vijf keer per week kunnen langskomen? Of zal dit alleen nog in de stad kunnen en niet meer in een afgelegen dorp in de Ardennen? Wat met de concurrenten op de markt die tegen lagere lonen werken. Leveren zij dan wel dezelfde kwaliteit? Voor Europarlementslid Dirk Sterckx (Open Vld) bestaat er alleszins geen weg terug: de vrijmaking komt er en de Belgische Post bereidt zich daarop best zo goed mogelijk voor. Voorzitter van VSOA-De Post Marc De Mulder vraagt een overgangsperiode om de sociale gevolgen op te vangen. We ontmoeten Dirk Sterckx en Marc De Mulder in het bolwerk van de Europese democratie: het Europees Parlement in Brussel. Dirk Sterckx is net terug van een missie in Marokko. Het Europarlementslid is een fel verdediger van de vrije markt, maar wijst op de sociale gevolgen voor de Belgische Post. Iets wat vakbondsman Marc De Mulder als muziek in de oren klinkt. Dit wordt geen vechtgesprek, maar een beleefde dialoog. Interview door Bert Cornelis.

Heren, hoe ver staan we met de afbouw van het monopolie van de postdiensten in Europa?

Dirk Sterckx: Sinds het einde van de jaren tachtig werkt de Europese Commissie aan richtlijnen die de nationale monopolies moeten vervangen door een open Europese markt. Daarbij wordt voor een voorzichtige, stapsgewijze aanpak gekozen. Die begon in 1997 met de eerste postrichtlijn. In 1999 werd het monopolie afgebouwd tot maximum 350 g. In 2002 volgde de tweede postrichtlijn en in 2003 werd het monopolie afgebouwd tot maximum 100g. In 2006 tot maximum 50 g. Vanaf 31 december 2010 mag een Europese lidstaat geen monopolie op brievenpost meer toekennen aan één bedrijf. De lidstaten krijgen de mogelijkheid om de openstelling van de markt te begeleiden. Ik stel vast dat we bij ons nog niet zo ver staan.

Marc De Mulder: Wat ons vooral bekommert, is de manier waarop bedrijven die op onze Belgische postmarkt komen de regels op het gebied van tewerkstelling zullen respecteren en niet aan sociale dumping doen. Elke speler in de distributiesector moet dezelfde sociale regels volgen. Er moeten ernstige afspraken komen over de tewerkstellingsvormen en de invulling en financiering van de universele dienstverlening. Dit alles moet je zien tegen de achtergrond van een slinkende brievenpostmarkt waar de concurrentie erg hard zal zijn. De opmars van de elektronische zendingen speelt daarbij ook een belangrijke rol. Als enkele bedrijven zich slechts concentreren op de vette kluiven, dan wordt de handel onbetaalbaar voor de rest. Dit gebeurt bijvoorbeeld in Groot-Brittannië. De Royal Mail is absoluut niet klaar voor de vrijmaking van de markt. Wij staan heel wat verder.

Dirk Sterckx: “De Britse Post is een goed voorbeeld voor ons. De Labourregering heeft daar de liberalisering nogal grof, zonder veel begeleiding, doorgevoerd. Dat mogen we niet doen. Anderzijds zou ik het onverstandig vinden als we de markt niet opengooien. Dan zijn de inspanningen die de Belgische Post tot nu toe heeft gedaan om te herstructureren en nieuwe markten aan te boren, voor niets geweest. In Zweden zie je dan weer dat ondanks de liberalisering de Zweedse Post de postactiviteiten voor 90 procent in handen blijft houden. Dit heeft met de moeilijkheidsgraad van de Zweedse markt te maken.

Marc De Mulder: “Als we de interessante activiteiten aan privé-bedrijven geven en de Post nog enkel het moeilijke werk moet doen, dan wordt het onbetaalbaar voor de Post. De nieuwe operatoren zijn vooral geïnteresseerd in elektronisch verwerkte briefwisseling. Daarvoor heb je immers geen grote infrastructuur, zoals bedelingscentra, nodig.

Dirk Sterckx: “Buiten enkele gebieden is er voor de bedeling geen probleem in België. Maar de vraag is: hoe vaak bezorg je de post? De lidstaten kunnen hiervoor eisen stellen. Maar leg je die eisen te hoog, dan kom je opnieuw in een monopolie terecht, zoals in Duitsland. Dit aspect zal de bevoegde federale minister die de Europese richtlijn moet omzetten, uiterlijk tegen de zomer van volgend jaar, heel goed moeten bekijken. De markt kan open, maar de gevolgen mogen niet negatief zijn. Voor niemand.

Hoe ziet u het opvangen van de sociale gevolgen, wat vooral bij de vakbonden voor onrust zorgt? Men ziet nu al dat privé-bedeling door kinderen wordt uitgevoerd.

Dirk Sterckx: Daar wil ik toch iets over zeggen. Als er kinderarbeid is, dan kan dat niet. Daar moet de sociale inspectie tegen optreden. Hetzelfde geldt voor schijnzelfstandigen. De vraag is evenwel of je met zelfstandigen mag werken of niet. Of met parttimers? En daar zit de Belgische Post natuurlijk gebonden aan historische verworvenheden waarvan je niet zomaar kunt overstappen.

Marc De Mulder: De meeste werknemers van de Post zijn niet geïnteresseerd in parttime werk. Ze gaan ‘om den brode’ werken en hebben hun inkomen nodig om te kunnen leven. Bovendien heeft een postbode die begint te werken amper meer dan een gezinshoofd met één kind die van een uitkering leeft. Begin dan maar met te leven, of beter te ‘overleven’ in een situatie waarin alles duurder wordt.

Dirk Sterckx: Wie parttime werkt, heeft misschien een partner die ook werkt. Je mag niet veralgemenen. Het gaat om de loonkosten en het verschil tussen het netto- en brutoloon. In deze is een sectoriële cao voor de postsector heel belangrijk. Ik hoop dat er een cao komt die tegelijkertijd de nodige sociale bescherming biedt en genoeg flexibiliteit toelaat.” Marc De Mulder: “En we moeten duidelijk bepalen wie er onder die sector valt. Ik ben verheugd, Dirk, dat je dit alles ook beschouwt als een overgangsperiode waar we door moeten. We kunnen niet meer langs de vrijmaking. Dit is voor ons niet het punt. Waar het wel over gaat is hoe de Belgische Post zich in dat groter Europees verhaal positioneert met drie of vier operatoren.

Dirk Sterckx: Het grote voordeel is onze centrale ligging. Da’s een belangrijke troef. Dat de Post een Belgisch bedrijf blijft, is volgens mij een illusie, maar de vraag is hoe we met zo’n bedrijf een Europese rol kunnen spelen. Kijk naar de banksector. Ook daar was de internationalisering niet tegen te houden. Daarom vind ik het jammer dat de discussie over de liberalisering vaak naast de kwestie wordt gevoerd, in denkbeelden en structuren die verouderd zijn, ideologisch gepolariseerd, niet meer aansluitend bij de realiteit van de Belgische Post vandaag. Daarom vind ik het ook jammer dat een pakjesbedrijf als DHL uit Brussel wegtrekt. We hebben alles om zo’n bedrijven op ons grondgebied te laten opereren. We kunnen een rol spelen in het bevoorraden van miljoenen Europeanen. Meer dan de Fransen en de Duitsers.

Dus, de Post kan alleen maar sterker uit dit verhaal komen?

Marc De Mulder: Ja, maar als we op het vlak van de tewerkstelling en de kwaliteit van het personeel blijven achteruit gaan, loopt het fout. De Post probeert zo goedkoop mogelijk te werken, maar daardoor verliezen ze krediet bij de klanten omdat ze geen kwaliteit meer leveren. Men werkt nu vooral met ‘startpeople’, mensen uit interimbureaus. Ze komen nu toe en gaan aan de slag. Maar een postbode leert zijn job niet op een week, maar op zes maanden. Het grondig kennen van een ronde is niet te onderschatten. Interimarbeid kan je wel gebruiken voor ongeadresseerde zendingen.

Dirk Sterckx: Als de Post andere producten aanbiedt, moet de opleiding en de kwaliteit van het personeel mee evolueren. Dat is evident.”

Marc De Mulder: En daar hebben we de tijd tegen. We zitten met een pak mensen boven de vijftig jaar die de volgende jaren met pensioen gaan. Het is moeilijk om van hen nog veel verandering te vragen. Bovendien is het psychologisch onverantwoord om die groep postbodes om te vormen tot gewone bezorgers. Dat is een degradatie. Een kaakslag en sociaal niet aanvaardbaar. Een soort uitloopregeling, met behoud van loon, is niet voldoende voor hen. Ze vragen zich af waarom ze plots niet meer goed genoeg zijn om geadresseerde brieven rond te dragen, om een job te doen die ze heel hun leven, met heel veel toewijding, hebben gedaan? We moeten voor die mensen zorgen en een overgangsperiode voorzien.

Dirk Sterckx: Ik ben niet tegen een overgangsperiode, maar we mogen niet afwijken van het principe van de liberalisering. Die moet er komen.

Laten we het even over die universele dienstverlening hebben. Is dat wel rendabel? Dirk Sterckx: De kost van de universele dienstverlening moet nog echt berekend worden. Maar we gaan ervan uit dat het geld zal kosten. Maar je moet niet zomaar de berekening van "De Post" overnemen.

Een belangrijke factor is natuurlijk de Belgische regering. De Europese commissie laat de regering vrij om de financiering en de reglementering van de uitreiking in te vullen. Maar we zitten met de PS in die regering. Die partij zegt onomwonden dat de overlevingskansen van de Post door ‘ultraliberaal rechts’ bedreigd worden. Wat nu?

Dirk Sterckx: Dit is zo kortzichtig. Echt erg. En heel asociaal, want je speelt met de toekomst van 30.000 postmensen door het bedrijf niet de kans te geven zich in een Europese markt te laten ontplooien. De PS moet dringend eens gaan praten met de mensen die in de Post aan de toekomst werken. Ik heb inderdaad met PS-collega’s hallucinante discussies gevoerd. Een PS’er zei in een debat dat door de liberalisering de postbode in afgelegen gebieden in de Ardennen niet meer zou kunnen langskomen. (Boos) Terwijl in de richtlijn duidelijk staat dat iedereen ‘moet’ bediend worden. Zelfs de grootste ultraliberaal heeft dit nooit in twijfel getrokken. Ik zeg u, als we die PS-redenering volgen, hebben we binnen enkele jaren geen Belgische Post meer.

Marc De Mulder: Ik blijf er bij dat men de nodige middelen moet hebben om ook die afgelegen gebieden te bedienen.

Dirk Sterckx: Inderdaad, als de universele dienstverlening in het gedrang komt, dan moet de overheid voor voldoende financiering zorgen. Dit kan in de vorm van een compensatiefonds bestaande uit bijdragen van de marktspelers die niet geïnteresseerd zijn in die universele diensten.

En de sociale rol van de postman. Moet of kan die behouden blijven?

Marc De Mulder: Wij blijven die rol belangrijk vinden. Ik herinner me dat bij een oude dame in de winter de waterleiding was gesprongen. De postbode merkte dit op en verwittigde de hulpdiensten. Gelukkig voor haar.

Dirk Sterckx: De vraag is of die sociale rol nog een taak is voor de Post, of voor iemand anders. En dit is een politieke vraag. Maar er is niks in de richtlijn die zo’n sociale rol verbiedt.

Interview door Bert Cornelis



Dit interview verscheen in ‘Argument, het maandelijks tijdschrift van het VSOA, mei 2008

Dirk Sterckx en Marc De Mulder

Links

http://www.vsoa.be/