We hebben angst voor een wereldwijde epidemie, een tekort aan water en voor de schadelijke invloed van nanotechnologie. In de 21ste eeuw grijpt de angst om zich heen. Frank Furedi, Brits socioloog aan de universiteit van Kent en auteur van het boek Cultuur van de Angst, relativeert. “De indruk leeft dat de wereld nu gevaarlijker is dan ooit, dat er meer ziektegolven zijn en dat het klimaat nu plots heel snel verandert. Dat is natuurlijk klinkklare onzin”, begint Brits socioloog Frank Furedi zijn theorie over de sociologie van de paniek. “Wetenschappers, politici en journalisten zien het bang maken van mensen als een legitieme manier om het grote publiek op te voeden. Ook met voorlichtingscampagnes zaait de overheid geregeld wetens en willens paniek. Het gevolg is een opgeklopt risicobesef. Dat zorgt echter niet voor meer helderheid, maar vooral voor onzekerheid. De voorbije twintig jaar veranderde ons zelfbeeld heel radicaal: we zien de mens meer als een afbreker dan een opbouwer. De 'human impact' op de aarde beschouwen we als extreem verkwistend en vervuilend. Daarom is het niet verrassend, dat alles een probleem wordt. We hebben de vooruitgangsfilosofie afgezworen en zijn overgeschakeld op een veralgemeende angst.” Met andere woorden, de angst zit er goed in?

Frank Furedi: Onze obsessie voor risico's begint bij onze dagelijkse relaties: we hebben angst om de kinderen buiten te laten spelen of om ons te binden aan een andere persoon. Velen voeden hun kinderen op onder het motto 'betrouw geen volwassenen': ze hanteren een taal gedrenkt in angst. Nochtans staat deze tijd in het teken van het nemen van risico's en een permanente verandering. Onze bedrijven overleven bij gratie van die verandering? Frank Furedi: Ik geloof dat niet. Onze bedrijven schuwen al evenveel het risico als wijzelf. De zakenwereld stelt zich heel defensief op. Ondernemingen willen allereerst hun marktaandeel behouden. Geloof u dit echt? Ze brengen toch nieuwe producten op de markt?

Frank Furedi: Een bedrijf zal enkel een nieuwe technologie lanceren als het zeker is van succes. Dat proces loopt soms heel traag. Managers willen eerst alles controleren voor ze iets durven beslissen. Als ze 'verandering' willen, nodigen ze een consulent uit om hen te vertellen wat ze al lang weten. Zelf durven ze het risico niet nemen. En vele informaticareuzen hangen van start-ups af voor wat innovatie. Ze teren op externe aanvoer van ideeën en technologieën. En die angst heerst ook binnen de bedrijfsmuren?

Frank Furedi: In bepaalde bedrijven leidt een niet-correcte uitspraak tot ontslag. De formele regels over het gedrag tegenover collega's zorgt er voor extra spanningen. Bijvoorbeeld, als ik een foute grap vertel ten koste van u, kunt u die grap rapporteren aan de hr-afdeling wegens pestgedrag. Als ik dat hoor, ben ik niet geneigd me te verontschuldigen en zal ik alles doen om me te verdedigen. Want het probleem is ons uit de handen genomen en wordt nu bureaucratisch behandeld. Die regels hebben het vertrouwen tussen ons vernield. Intussen schieten de bedrijfjes die veiligheid verkopen als paddenstoelen uit de grond?

Frank Furedi: Er bestaat een hele 'angstmarkt': alles wordt verkocht met een veiligheidslabel. Als u een auto koopt, telt de snelheid of de schoonheid van de wagen niet meer, maar wel zijn veiligheid. En bij een belegging moet de bank eerst uw risicoprofiel uittekenen. U ziet die algemene angstpsychose als een beschavingsziekte?

Frank Furedi: Eens de mens een bepaald niveau van welstand heeft bereikt, begint die zich zorgen te maken over gezonde voeding en obesitas. Dat zijn de eerste tekenen. De cultuur van de angst is een westers fenomeen. De westerse samenleving heeft zijn vertrouwen verloren in het lot van de mens. In landen als China, India en zeker in Afrika durven mensen nog risico's nemen. Indiërs in Engeland lachen ons uit over wat wij ons allemaal zorgen maken.

Interview door Erik Verreet



De interviewer is redachtiechef bij Vacature. Dit interview verscheen in Vacature van 26 januari 2008



Frank Furedi, Cultuur van angst, J.M. Meulenhoff, 2006, 304 blz., 21,90 euro

Frank Furedi

Links

http://magazine.vacature.com/