De zomer is een tijd van vermaak en ideologische herbronning. Het Institute for Economic Studies geeft al jaren aan elke student de kans de beiden te combineren. Via seminars in heel Europa geeft ze de mogelijkheid aan jongeren om kennis te maken met een ideologisch liberalisme berustend op individualisme, eigendomsrechten en een vrije markt. Naast een intellectuele verrijking, is elke seminar bij uitstek de plaats om gedachten uit te wisselen met studenten uit andere landen en culturen. Dit jaar waren Duitsland, België en Roemenië gastland voor de één week durende seminars. Naar jaarlijkse gewoonte vond in Aix-en-Provence op het einde van augustus de afsluitende seminar plaats, gevolgd door de traditionele ‘summer university’, dit jaar reeds voor de 30ste keer georganiseerd. Ter gelegenheid van deze verjaardag discussieerden professoren, ondernemers en studenten drie dagen over De institutionele uitdagingen van de globalisering. Een delegatie van LVSV-Gent was ter plaatse en had het voorrecht een paar vragen te stellen aan professor Pierre Garello, een van de bezielers van zowel de seminars als de zomeruniversiteit.

Is uw liberale overtuiging een instinctief gevoel dat u had sinds uw jeugd of is het eerder het gevolg van een latere intellectuele ontwikkeling?

Pierre Garello: Op dit vlak ben ik een beetje een uitzondering omdat mijn vader ook een economie professor (nvdr Jacques Garello) is en net zoals ik een liberaal. Een deel van mijn liberale overtuiging is dus zeker een gevolg van mijn opvoeding. Toen ik student was, werden deze liberale gevoelens sterker. Rond mijn twintigste begon ik mijzelf de vraag te stellen: kijk naar Frankrijk waar ongeveer de helft van je inkomen naar de staat gaat. Is dit een teken van vrijgevigheid, solidariteit of gewoon een teken dat Frankrijk een erg artificiële samenleving heeft.

Welke grote denkers hebben een invloed gehad op uw denken?

Pierre Garello: Hayek, hij heeft misschien niet altijd het juiste antwoord, maar hij stelt wel altijd de juiste vragen. Ook Adam Smith blijft een constante bron van inspiratie.

In zijn magnum opus “On liberty” heeft John Stuart Mill het over vrijheid en de grenzen van vrijheid. Is absolute vrijheid een utopie?

Pierre Garello: Ja, absolute vrijheid is een utopie. De samenleving moet de vrijheid begrenzen. De vrijheid van een persoon eindigt waar die van een ander persoon begint. De negatieve vrijheid van een persoon moet beschermd worden.

Mensen zoals Martha Nussbaum gebruiken de “capabilities approach” om vrijheid te definiëren. Vrijheid is waardeloos als een persoon niet de mogelijkheden heeft om deze vrijheid uit te oefenen. Wat is uw mening op deze visie op vrijheid?

Pierre Garello: Ik ben geen specialist van het werk van Nussbaum, maar ik denk dat zij een verkeerde visie op vrijheid heeft, dat ze het woord vrijheid op de verkeerde manier gebruikt. Dit verwart het debat alleen maar. Als we het woord vrijheid op haar manier gebruiken, waar zullen we dan eindigen? Ik vrees dat we in erg egalitaire samenleving zullen eindigen als we het woord vrijheid op haar manier definiëren.

Sommigen beweren dat er weinig verschil is tussen het liberalisme en het conservatisme. Bent u het daarmee eens?

Pierre Garello: Helemaal niet. Hayek heeft de verschillen tussen het liberalisme en het conservatisme zeer goed beschreven in zijn tekst “Why I am not a conservative”. Conservatieven willen de staat gebruiken om hun doelstellingen te realiseren, net als de socialisten, al zijn deze doelstellingen anders dan deze van de socialisten.

In grote delen van Azië heeft de globalisering voor meer welvaart en vrijheid gezorgd. Waarom blijft het Afrikaanse continent achter op dit vlak?

Pierre Garello: Dit is natuurlijk een vraag met een complex antwoord maar als ik één woord zou gebruiken, dan zou ik zeggen: instituties. In Afrika ontbreken de noodzakelijke instellingen voor een goed werkende markteconomie. Eigendomsrechten zijn er niet of onvoldoende beschermd, het naleven van contracten kan niet afgedwongen worden. China anderzijds is geen democratie maar heeft wel deze instituties. Ook het westen heeft hier een zekere verantwoordelijkheid: het heeft de meeste Afrikaanse landen gekoloniseerd en heeft veel Afrikaanse landen erg kunstmatig ingedeeld. Ik denk dat de oplossing voor de problemen waarmee Afrika mee worstelt, moet komen van de Afrikaanse bevolking en alleszins niet kan worden opgedrongen door het westen of door een centrale Afrikaanse regering. Volgens mij moet het westen vooral bepaalde delen van de ‘civil society’ in Afrika – bijvoorbeeld denktanks - die waarden zoals een gedecentraliseerde, beperkte regering, goede instituties en vrijhandel promoten, steunen. Het westen moet ook de juiste leiders steunen en geen corrupte dictators zoals sommige westerse landen – vooral België en Frankrijk - in het verleden wel eens deden.

Is het kwijtschelden van de schulden van ontwikkelingslanden een goede methode om het armoede probleem op te lossen?

Pierre Garello: Ik denk het niet, het is een slechte stimulans voor regeringen, het geeft immers de indruk dat schulden maken niet zo erg is, ze zullen toch worden kwijtgescholden. Dergelijke maatregel zal ook op de financiële markten voor onzekerheid zorgen. We moeten natuurlijk geval per geval bekijken en soms kan het misschien zoden aan de dijk zetten (wanneer je zeker bent van een regimewissel) ,maar het algemeen principe is zeker niet positief.

Kan microfinanciering, een techniek ontwikkeld door Nobelprijswinnaar Mohamed Yunus, een belangrijke rol spelen in het ontwikkelingsproces?

Pierre Garello: Deze vraag is moeilijk te beantwoorden omdat er verschillende vormen van microfinanciering bestaan. In sommige gevallen is microfinanciering gewoon een andere manier om ontwikkelingshulp te verdelen. Het idee op zich kunnen we natuurlijk alleen maar toejuichen: armen die voorheen geen toegang hadden tot banken of financiële markten kunnen nu een kleine lening krijgen om hun eigen zaak te starten en rijker te worden. Maar toch, ik betwijfel of dit systeem voor een grote omwenteling zal zorgen op het vlak van armoede bestrijding. Goede instituties lijken mij opnieuw een conditio sine qua non voor echte ontwikkeling en ontplooiing.

Is er volgens u een ethisch probleem met multinationals die kinderen tewerkstellen?

Pierre Garello: Neen, als je iemand niet dwingt om voor je te werken, dan is er geen ethisch probleem. In de meeste gevallen werkten deze kinderen voor kleine, lokale bedrijven tegen lagere lonen en in slechtere omstandigheden. Werken voor een multinational kan voor deze kinderen een investering in de toekomst zijn.

Sommigen beweren dat politiek ambitieus moet zijn en dat staatsinterventie nodig is om een meer rechtvaardige samenleving te creëren. Gaat u hiermee akkoord?

Pierre Garello: Deze vraag doet me denken aan voormalig Frans minister, Christian Sauter (nvdr. Minister van Economie, Financiën en Industrie onder Premier Lionel Jospin) die zei dat hij liever leefde in een ambitieuze , gereguleerde samenleving dan in een samenleving met een beperkte overheid. Ik ben het helemaal niet eens met hem en denk dat integendeel een beleid dat juist niet de ambitie heeft om de samenleving te reguleren, dat veel nadruk legt op “laissez-faire”, in de goede zin van het woord, een ambitieus beleid is omdat het mensen de kans geeft om hun talenten optimaal te gebruiken en hun leven te verbeteren.

Wat zullen in de toekomst de voornaamste uitdagingen zijn voor liberalen?

Pierre Garello: Liberalen hebben de taak van anderen ervan te overtuigen dat liberalisme meer is dan een ideologie van laissez-faire en efficiënte markten, maar dat integendeel het vrije markt principe gestoeld is op een sterke morele basis. Vrije markt en moraliteit zijn niet conflictueus maar gaan juist hand in hand.

Wat is volgens u de verklaring voor de sterke ‘etatistische traditie’ van Frankrijk?

Pierre Garello: Er zijn verschillende verklaringen voor. Frankrijk heeft een lange traditie van een sterke staat, het heeft eigenlijk de moderne staat uitgevonden. Voor de Franse revolutie had de koning alle macht en was de spreekbuis van God op aarde. Na de Franse revolutie verdwenen de koningen, maar Frankrijk was nog altijd een zeer gecentraliseerd land en dat is het nu nog altijd. Een andere verklaring is dat de Franse bevolking nooit iets anders heeft gekend, de Fransen hebben met de sterke staat leren leven. Ten slotte is er nog het feit dat sommige Fransen geloven dat ze in het beste en meest sociale land ter wereld leven en als je in zo’n land leeft, waarom zou je het dan veranderen?

Zal de nieuwe president Nicolas Sarkozy in staat zijn om noodzakelijke hervormingen door te voeren?

Pierre Garello: Ik betwijfel het. Het is te vroeg om hem te beoordelen maar ik zie geen duidelijke lijn, ik zie niet waar hij naartoe wil. Misschien is dit de goede strategie , maar dat zullen we moeten afwachten. Tijdens de campagne hoorde ik niets over echte hervormingen in de gezondheidszorg, de pensioenen en het onderwijs, hoewel hij recent wel enkele goede hervormingen in het hoger onderwijs doorvoerde. Ik blijf echter sceptisch en vrees dat we na “koning” Chirac nu met “koning” Sarkozy zitten.

Wat is uw visie op een federaal Europa?

Pierre Garello: Ik geloof in een federalisme ‘light’ met onafhankelijke, gedecentraliseerde lidstaten die elkaar beconcurreren, in de goede zin van het woord, op fiscaal vlak. De Europese commissie mag van mij verdwijnen: haar voornaamste taak was immers de markt te openen, dit is gebeurd en wanneer je taak erop zit heb je geen nut meer. Vandaag is de commissie een instelling die haar gebrek aan fiscale macht compenseert door massa’s regulering. Het voornaamste doel van het Europese project is en blijft het vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. Na de Tweede Wereldoorlog had het project een zekere legitimiteit omdat het voor vrede zorgde in Europa. Ik betwijfel echter of het vandaag nog over dergelijke legitimiteit beschikt. Dat is voor mij de voornaamste reden voor het Franse neen bij het referendum over de grondwet. Sommige linkse ideologen beweren dat het Europese project te liberaal is , anderen – zoals ikzelf - beweren dat het te socialistisch is en sommige nationalisten vrezen dat het de Franse nationale identiteit en cultuur zal vernietigen. De gemiddelde neen-stemmer heeft zich volgens mij niet laten leiden door dergelijke motieven maar heeft de grondwet weggestemd omdat hij gewoon niet meer begrijpt waarover het Europese project gaat.

Kunt u, om af te sluiten, iets zeggen over de Belgische situatie?

Pierre Garello: Ik hoop dat de gewesten en gemeenschappen meer autonomie zullen krijgen en dat ze ook op het fiscale vlak verantwoordelijkheid krijgen zodat ze onderling competitief kunnen zijn. Een zekere institutionele vereenvoudiging lijkt me ook noodzakelijk, jullie hebben echt wel veel regeringen en parlementen(lacht). Bij het toekennen van bevoegdheden aan de regio’s is er een duidelijke visie nodig wat naar de regio’s moet en wat federaal moet blijven. Het belangrijkste niveau is volgens mij het regionale. Small is beautiful, toch wat autonome rechtsgebieden betreft.

Interview door Pieter Coene, politiek secretaris LVSV-Gent en Patrice Viaene, voorzitter LVSV-Gent

Pierre Garello

Links

http://www.ies-europe.org