Tariq Ramadan, de gevierde intellectueel, publicist, schrijver, gastprofessor in Oxford, adviseur van voormalig premier Tony Blair, adviseur van de burgemeester van Rotterdam, heeft het ver gebracht. Maar moslimgeleerden nemen hem niet au serieux omdat hij gegevens die van essentiële betekenis zijn gewoon verdoezelt, aldus het oordeel van Ralph Ghadban, de Duitse islamwetenschapper en politieke publicist van Libanese afkomst. Vragen aan Ramadan om standpunten in te nemen blijven onbeantwoord, aldus Ghadban.

Ramadan werd niet toegelaten tot de VS en ook tijdelijk niet in Frankrijk omdat hij verdacht werd van verbindingen met extremistische islamitische kringen, maar in Oxford werd hem een gastprofessoraat aangeboden. Na de aanslagen in Londen deed Tony Blair een beroep op hem om voorstellen te formuleren voor het aanpakken van de islamitische terreur. Hoe beoordeelt u de man?

Ralph Ghadban: Ramadan is een kleurrijke persoonlijkheid die in het Westen totaal verkeerd wordt ingeschat. Ja, hij is een Zwitsers staatsburger, loopt modern gekleed en geeft retorisch knappe lezingen, maar daarom is hij nog geen democraat. Eigenlijk heeft hij slechts minachting voor de decadentie van het Westen en voor de zwakte van het christelijk geloof; en verheerlijkt hij de superioriteit van de islam.

Maar Ramadan roept zijn geloofsbroeders toch op om zich in de westerse samenleving te engageren. Is hij dan geen vertegenwoordiger van de verlichte Islam?

Ralph Ghadban: Het begrip ‘Euro-islam’ werd in 1992 ingevoerd door Bassam Tibi. Het betekent een duidelijke aanvaarding van de democratie, de scheiding van kerk en staat, de aanvaarding van de mensenrechten en het religieus pluralisme eigen aan de moderne samenlevingen. Ramadan is daar mijlenver van verwijderd. De mensenrechten aanvaardt hij slechts voor zover zij niet in strijd zijn met de islamitische ordening, met de sharia.

Ramadan heeft zich toch uitgesproken voor een moratorium inzake steniging van overspelige vrouwen.

Ralph Ghadban: Wat dan ook meteen in het Westen verkeerd geïnterpreteerd werd als een teken van zijn moderne ingesteldheid. Ramadan pleit principieel voor de steniging van overspelige vrouwen in de zin van de sharia. Maar gezien er voor de toepassing van de straf in de staten waar de sharia officieel van kracht is verschillende rechtsinterpretaties zijn, pleit Ramadan voor een moratorium, dit is het opschorten van de uitvoering tot wanneer er in de islamitische wereld juridische eensgezindheid zal bestaan. Daarmee maakt hij misschien indruk op de Westerse media, maar bij islamgeleerden wordt Ramadan als niet ernstig afgewezen omdat hij beslissende fasen van de geschiedenis van de theologie en het recht gewoonweg negeert. Tijdens het leven van Mohammed bestonden er trouwens reeds verschillende meningen over de steniging. In het islamrecht wordt de veroordeling aan zoveel voorwaarden onderworpen dat de straf in bijvoorbeeld Egypte sedert eeuwen niet meer voltrokken wordt. De decaan van de faculteit Islamstudies van de wereldberoemde El Azhar universiteit in Cairo en andere geleerden aldaar, verwerpen de steniging zelf als onislamitisch omdat zij niet vermeld wordt in de koran. Maar voor Ramadan is er absoluut geen sprake van het afschaffen van de steniging.

Maar Ramadan is toch doctor in de godgeleerdheid?

Ralph Ghadban: Neen. Hij is doctor in de islamkunde. Hoe hij die graad verworven heeft, is mij een raadsel. In feite verwerpt hij immers de rede als iets onislamitisch en poneert hij de exclusieve onderwerping aan het geloof. In zijn voorstelling van de islam verzwijgt hij de rijke verscheidenheid van de moslimtheologie en -filosofie; hij verloochent de beroemde Ibn Rushd (Averroes) die precies de band gelegd heeft tussen rede en geloof. Ramadan ziet in de islam enkel en alleen juristenrecht. Hij beschouwt de sharia als de grondwet van een toekomstige samenlevingsordening. Maar van de 6236 verzen van de koran zijn er amper 80 over straf- en erfrecht. Per slot van rekening is dat voor Ramadan voldoende voor een islamitisch rechtssysteem voor de eenentwintigste eeuw. Het ganse debat rond de hervorming van de islam, de omvorming en de wijziging van de oeroude sharia ordening in een modern staatsburgerrecht, zoals het daar om te doen is geweest in de in de laatste 150 jaar, worden door Ramadan gewoonweg genegeerd.

Volgt Ramadan een bepaalde leerschool?

Ralph Ghadban: Voor Ramadan kan de herbronning enkel geschieden aan de hand van de koran en de sunna, dus de schriftelijk vastgelegde uitspraken van de profeet Mohammed en van zijn oergemeenschap. Ramadan vertegenwoordigt de zogenaamde klassieke methode, die reeds driehonderd jaar na het ontstaan van de islam, de exegese en de juridische interpretatie voor afgesloten heeft verklaard. Wil een moslim vandaag recht spreken, dan moet hij zich aan dat middeleeuws rechtsstelsel houden dat hij alleen maar mag nabootsen.

Is Ramadan gevaarlijk?

Ralph Ghadban: Uiteraard niet in de zin dat hij de terreur steunt, wel in de zin dat veel mensen hem als een moderne hervormer beschouwen, terwijl hij in wezen een middeleeuws concept van de islam vertegenwoordigt dat absoluut geen modernisering wil. Ramadan is evenwel geen lid van het Moslimbroederschap, opgericht in Egypte door zijn grootvader El Banna en door zijn vader over Europa verspreid vanuit Genève. In zijn denken is Ramadan evenwel zeer duidelijk verstrikt in het net van die fundamentalistische gedachtewereld. Hij wil het westen islamiseren van onderaan. Moslims moeten de vrijheden van de democratie enkel gebruiken om hun leefomgeving islamitisch te kleuren. Het gaat niet om de integratie van de moslims in democratische organen maar wel om de islamisering van de westerse instellingen.

Maar dat zijn toch utopieën…

Ralph Ghadban: …die alleszins goed overkomen bij de doorsnee moslim. De islamisten installeren zich in Europa. De Westerse democratieën zijn tot missiegebied verklaard en men is overal op zoek naar bondgenoten. Ramadan is zeer dubbelzinnig. Vertegenwoordigers van de kerken en tegenstanders van de globalisering bijvoorbeeld willen in de kritiek van Ramadan op het kapitalisme enkel het moderne en het hervormingsgerichte horen, maar niet het retrograde. Er is daar intussen zoiets als een godsdienstendialoog-industrie ontstaan.

Hier scheiden zich dus de geesten. Hoe kan men dan islamisten onderscheiden van oprechte moslimhervormers?

Ralph Ghadban: In de dialoog moet men historisch-kritisch onderzoek naleven, waarmee vele theologische faculteiten zoals Al-Azhar in Cairo aanzienlijk minder moeite zullen hebben dan islamisten van het slag van Ramadan. De heilige koran moet gezien worden als goddelijke openbaring en niet als een juridisch normatieve tekst. De scheiding van kerk en staat moet voltrokken worden. Moslims zijn in hun geloof pas vrij wanneer zij niet uit zijn op het grijpen van de politiek macht. Het mangelt aan een islamitische ethiek die op de menselijkheidvragen betere antwoorden aanreikt dan de loutere starre verbod- en gebodcatalogus van de sharia. Bij een ontmoeting in het dagelijks leven kan men gewoon vragen om samen een biertje te gaan drinken. Een democratisch ingestelde moslim zal wellicht het bier verzaken, een islamiet echter zal per sé proberen om ook zijn partner ver van het duivels genot te houden.

Interview door Thomas Klatt



Dit interview verscheen in 'Aufbruch' - Zeitung für Religion und Gesellschaft’ in Basel, 18de jaargang, nr. 144



Ralph Ghadban (1949) werd in Libanon geboren en leeft sedert 1972 in Duitsland. De islamwetenschapper en politicoloog heeft een leeropdracht aan de Berliner Fachhochschulen en doet aan wetenschappelijk onderzoek in de domeinen 'Migratie' en 'Islam'. Hij heeft de talrijke boeken, cassettes en interviews van Ramadan geanalyseerd en heeft een boek over hem geschreven. ('Tariq Ramadan und die Islamisierung Europas', 170 blz., Verlag Hans Schiller, Berlin 2006).



Vertaling door Erik Willaert

Ralph Ghadban

Links

mailto:erik@liberales.be