Armoede is niet onvermijdelijk en deze generatie heeft de mogelijkheden om haar uit de wereld te bannen. Dat zegt de Nederlandse Eveline Herfkens, die de wereld afreist om campagne te voeren voor de Millenniumdoelen - een begrip dat vanaf 2005 tot het dagelijkse taalgebruik zal behoren. Daarom maakte het maandblad MO* nu al een afspraak met mevrouw Millennium. Herfkens was Nederlands minister van Ontwikkelingssamenwerking van 1998 tot 2002. Nu leidt ze de wereldwijde VN-campagne om de Milleniumdoelen te realiseren. Eerder was ze, als PVDA-parlementslid, onder andere voorzitster van de Fair Trade Organisatie en lid van de directieraad van de Wereldbank. Een veelzijdige en gedreven vrouw met een missie.

Wat is er zo bijzonder aan die Millenniumdoelen? Ze vatten toch gewoon de eisen samen die al dertig jaar meegaan?

Eveline Herfkens: Wat echt nieuw is, is dat deze doelstellingen beloften zijn van staats- en regeringsleiders. Dat is in het verleden nooit het geval geweest. De belofte van de rijke landen om 0,7 procent van het BNP aan ontwikkeling te besteden, werd gedaan door de buitenlandministers. De beloften om de gezondheidszorg te verbeteren, werd gedaan door de gezondheidsministers. Nu hebben de hoogste gezagsdragers hun handtekening gezet – wat betekent dat de hele regering zich verbonden heeft, ook de handels- en financieministers. Bovendien werden de verschillende thema’s samengevoegd, vanuit de holistische visie dat je geen enkele doelstelling echt kan realiseren als je niet aan alle doelstellingen tegelijk werkt. Meisjes kunnen maar naar school en de kindersterfte kan maar omlaag als er zuiver drinkwater is, kinderen kunnen maar onderwijs krijgen als er iets gedaan wordt aan aids, enzovoort. Ten slotte overstijgen we met deze Millenniumdoelen de zure tegenstelling tussen Noord en Zuid. De achtste doelstelling erkent namelijk dat arme landen, hoe goed ze hun bestuur ook in orde hebben, niet op hun eentje voor ontwikkeling kunnen zorgen. Er is een besef dat het beleid in het Noorden niet met de ene hand hulp moet geven aan het Zuiden en met de andere hand landbouwsubsidies aan agrobedrijven in het Noorden, waardoor de arme boeren uit het Zuiden hun potentiële markten verliezen.

Daardoor komt de lat wel erg hoog te liggen.

Eveline Herfkens: Ja, maar niet onbereikbaar hoog. Er is namelijk – eindelijk – een grote consensus over deze Millenniumdoelen. Alle regeringen hebben ze onderschreven en zelfs de grote internationale instellingen als IMF en Wereldbank scharen zich er achter. De Wereldbank eist nu bijvoorbeeld niet langer een bijdrage van de ouders voor het basisonderwijs van hun kinderen. Het IMF heeft afstand genomen van het dogma dat de financiële sector helemaal geliberaliseerd moet worden. We kunnen nu ophouden met debatteren, we kunnen aan de slag. Iedereen moet zijn deel van het werk doen. Dat betekent dat de opdracht voor regeringen in het Zuiden om een goed bestuur te realiseren niet door ons, maar door de beleidsverantwoordelijken in het Zuiden opgenomen en gerealiseerd moet worden. In het Noorden moeten we onze energie richten op het realiseren van de 0,7 procent van het BNP voor ontwikkelingshulp en op de verbetering van de kwaliteit van onze hulp zodat ze niet langer weglekt naar landen of sectoren die de hulp niet echt nodig hebben. Als alle betrokken landen hun deel van het engagement opbrengen, dan komt de jaarlijkse 50 tot 100 miljard dollar vrij die nodig én voldoende is om de Millenniumdoelen te halen.

En doen alle Europese landen de nodige inspanningen?

Eveline Herfkens: We staan in elk geval veel verder dan enkele jaren geleden. Toen was spreken over 0,7 procent iets voor utopische geesten. Vandaag halen Zweden, Noorwegen, Nederland, Denemarken en Luxemburg dat streefcijfer makkelijk en hebben Ierland, België, Frankrijk, Spanje en Groot-Brittannië een duidelijke timing om zo ver te komen. Al zijn er ook landen als Oostenrijk en Italië die beschamend weinig ontwikkelingshulp geven en die voorlopig ook geen betere intenties lijken te hebben.

Is internationale handel niet belangrijker dan het optrekken van het ontwikkelingsbudget?

Eveline Herfkens: Uiteraard is handel een heel belangrijk gegeven om de ontwikkeling van het Zuiden mogelijk te maken. Maar om van de huidige onderhandelingsronde in de Wereldhandelsorganisatie een echte ontwikkelingsronde te maken – zoals in Doha in 2001 beloofd werd – moeten westerse regeringen daar ook echt op inzetten. België zou dus niet alleen zijn minister van Handel moeten sturen naar zo’n vergaderingen, maar ook zijn minister van Ontwikkelingssamenwerking. Vandaag vragen de Europese ministers steeds een compensatie voor elke ‘toegeving’ die ze doen in de wereldhandelsonderhandelingen. Daar moeten we vanaf, het Zuiden kan niet steeds iets teruggeven.

Hoe goed of hoe slecht scoort België tegenover de Millenniumdoelen?

Eveline Herfkens: Het volume van de hulp stijgt, dat is goed. De kwaliteit van de hulp kan beter, onder andere door het handelsbeleid beter in overeenstemming te brengen met de ontwikkelingsbeloften. Wat écht beter moet in België, is de steun van de publieke opinie voor de ambitieuze politiek van de Millenniumdoelen. Geen enkele Europese bevolking is zo sceptisch over de doeltreffendheid van ontwikkelingssamenwerking. De overheden hebben hier blijkbaar veel te weinig gecommuniceerd over het effect van de belastinggelden die in ontwikkelingssamenwerking geïnvesteerd zijn. En de ngo’s hebben hun bewustmaking vooral gericht op het bekendmaken van hun eigen organisatie. Gelukkig komt daar verandering in, als volgend jaar alle Vlaamse ngo’s samen gaan werken aan een langlopende campagne rond de Millenniumdoelen. Dat is ook nodig, want zonder brede publieke steun komt de belofte om de 0,7 procent te realiseren al te snel onder druk. Trouwens, wat ik niet goed begrijp, is dat de ministers die verantwoordelijk zijn voor het Belgische beleid in IMF, Wereldbank of Wereldhandelsorganisatie nooit voor het parlement geroepen worden om hun standpunten toe te lichten en te verklaren. In andere landen gebeurt zoiets systematisch, in België blijkbaar niet. Onbegrijpelijk.

De realiteit in de wereld wordt gekenmerkt door de dualisering die het gevolg is van de huidige globalisering. Is het in die omgeving wel mogelijk de armoede uit te roeien?

Eveline Herfkens: Het is niet de globalisering op zich die verantwoordelijk is voor de kloof tussen arm en rijk, wel de manier waarop die gestuurd wordt. De huidige handelsregels, gemaakt door de rijke landen, zorgen ervoor dat de arme landen aan het kortste eind trekken.

Het volledige interview staat in het maandblad MO*

Interview door Gie Goris en John Vandaele

Eveline Herfkens

Links

http://www.mo.be/