Wat op het eerste gezicht een verhaal lijkt over Afghanistan, oorlog en andere ellende, blijkt uiteindelijk een toegankelijke wereldroman over eer, schuld en boetedoening. Khaled Hosseini, een in de Verenigde Staten wonende Afghaan, debuteerde met het prachtige verhaal De Vliegeraar van Kabul dat je niet snel vergeet. Wie dit jaar één boek wil lezen, lees dan in vredesnaam dit boek. De Vliegeraar van Kabul gaat over het rijke jongetje Amir dat met zijn vader in alle luxe opgroeit in het bloeiende Afghanistan van vóór de Russische inval. Hun bedienden, Hassan en zijn vader wonen in een lemen hutje in de tuin. De relatie tussen Hassan en Amir staat centraal in dit boek. Sum sprak met schrijver Khaled Hosseini.

In welke verhaaltraditie past uw boek? Afghaans of Amerikaans?

Khaled Hosseini: Met name het eerste gedeelte van De Vliegeraar van Kabul heeft veel Afghaanse invloeden. Sommige passages lijken op de fabels zoals ze in Afghanistan veel verteld worden. Er bestaat daar een sterke orale traditie waar ik door beïnvloed ben. Als kind in Kabul luisterde ik met mijn ouders naar een radioprogramma waarin verhalen werden voorgelezen. Afghanen zijn geen romanschrijvers, het meeste gaat mondeling, dus een groot gedeelte van de roman komt ook voort uit een Amerikaanse traditie. De suspense en de vaart van het boek zijn erg westers.

In hoeverre is het boek autobiografisch?

Khaled Hosseini: De karakters en de handelingen in het boek zijn samenvoegsels van mensen en situaties uit mijn eigen leven. Vanaf het moment dat de hoofdpersoon Amir en zijn vader Baba in de Verenigde Staten aankomen, neemt het autobiografische gehalte van het verhaal toe. Ik was zelf ook vijftien toen ik daar aankwam en voor een jonge jongen is het makkelijker om te assimileren dan voor een oude man als mijn vader. Hij was ineens een nobody, terwijl hij in Afghanistan een belangrijke diplomatenfunctie had, moest hij in de Verenigde Staten rottige baantjes aannemen om te kunnen overleven. Net als Baba weigerde mijn vader om op de bon te leven, hij is naar de sociale dienst gegaan en heeft ze alle voedselbonnen teruggegeven. Daar was hij te trots voor.

U bent zelf na 27 jaar teruggegaan naar Kabul. Nemen de Afghanen het u kwalijk dat u het land in moeilijke tijden hebt ontvlucht, in de steek hebt gelaten?

Khaled Hosseini: Ik had dat eerlijk gezegd wel verwacht. Ik kwam in Kabul aan als een rijke, zorgeloze westerling met een videocamera én een digitaal fototoestel terwijl de mensen daar na alle oorlogen helemaal niets meer hebben. Toch waren ze niet boos of jaloers. Hoewel ik daar opgegroeid ben, voelde ik me als een toerist. Toch werd ik geaccepteerd door de Afghanen. Ze waren blij dat ik terug was, ik werd met het grootste respect behandeld. De manier waarop ze met het verleden omgaan is ongelooflijk. Ze leven in grote armoede, maar blijven optimistisch en houden hoop op een betere toekomst. Ergens zou ik ooit wel weer terug willen naar Afghanistan, maar ik heb simpelweg te veel te verliezen. Ik ben de vader van twee kinderen, die zijn volledig Amerikaans en ik kan ze hun thuisland niet ontnemen. Ik weet zelf hoe dat voelt, daarom wil ik het ze niet aandoen.

De kunst van het vliegeren neemt een belangrijke plaats in in het verhaal. Wat hebben Afghanen met vliegers?

Khaled Hosseini: Het is een nationale volkssport, vergelijkbaar met voetbal hier. Er worden wedstrijden gehouden waarbij het de bedoeling is dat je met jouw vlieger de draad van een andere vlieger doorzaagt. Toen de Taliban aan de macht kwamen, was één van de eerste dingen die ze deden het verbieden van vliegerwedstrijden. Ze vonden het een on-islamitische bezigheid. Toen de Taliban werden verdreven en de buitenlandse troepen Kabul overnamen, zond CNN beelden uit van een volledig kapotgeschoten stad, overal puin en ruïnes. Tussen al deze ellende was te zien hoe iemand een vlieger had opgelaten die hoog boven de stad zweefde. Dat beeld werd voor mij een symbool van vrijheid. In het boek krijgt het vliegeren nog meer betekenissen. Het zegt iets over de verhoudingen tussen de verschillende karakters. Dat thema overkwam me eigenlijk, ik kwam er pas tijdens het schrijven achter wat ik er zelf mee bedoelde.

© Sum - November 2003

Khaled Hosseini

Links

http://www.sum.nl/main/frames.html