De zestigjarige Canadees van Estse afkomst Kalle Lasn is rad van tong, klinkt bijzonder energiek en weet met veel overredingskracht zijn boodschap te brengen. Hij heeft zijn talenten aangewonden om de strijd aan te binden tegen de uitwassen van de consumptiecultuur. Met de door hem opgerichte Adbusters Media Foundation bedenkt hij al een tiental jaren spraakmakende en geestige anti reclamecampagnes en consuminder-acties, zoals de Buy-Nothing-dag en de TV-Turnoff-week. Midden 1999 verscheen zijn boek Culture Jamming, dat onder de titel Cultuurkrakers ook bij ons verschenen is bij uitgeverij Lemniscaat. Het is een analyserend handboek voor 'adbusters', dat bovendien het losbarsten van een culturele revolutie voorspelde. En wat gebeurde er eind 1999, enkele maanden na het verschijnen van het boek? In de straten van Seattle liep het storm voor de allereerste als dusdanig herkende antiglobaliseringsmanifestatie, die het begin inluidde van een nog steeds groeiende beweging.

Is de antiglobaliseringsbeweging wel degelijk de culturele revolutie waarover u het in midden 1999 al had?

Jazeker, dit is het! Het is wel moeilijk te voorspellen hoe de beweging verder gaat evolueren. Ze loopt nu verschillende richtingen uit, die naar mijn mening niet allemaal even interessant zijn. Ik hou ook niet van de term 'antiglobalisering', alhoewel er strekkingen binnen de beweging zijn die wel onder die noemer willen ageren. Wat ik het boeiendst vind, is het in vraag stellen van het neoliberalisme in het algemeen, de strijd voor media-democratie, en de beweging tegen overconsumptie.

Beschouw je je Adbusters-beweging als een voorloper van de antiglobaliseringsbeweging?

Nee, niet bepaald. Ik zie 'culture jamming' meer als één van de brandpunten van deze nieuwe golf van activisme die de hele wereld overspoelt.

Hoe sta je tegenover het geweld dat soms wordt gebruikt bij betogingen en manifestaties?

Je moet realistisch zijn: revoluties gaan altijd gepaard met geweld. Ik heb geen probleem met geweld tegen materiële eigendommen. Reclamepanelen 'bevrijden' en ruiten breken, dan moet kunnen. Dat er een revolutie op til is, daarover moet je niet twijfelen. Dat het een drastische en soms gewelddadige ommekeer zal zijn, staat voor mij al evenzeer vast.

Wat is voor jou de betekenis van bijeenkomsten zoals die van Porto Alegre?

De antiglobaliseringsbeweging is één grote strijd tussen 'civil society' en de bedrijfswereld, om het in simplistische termen te zeggen. Dat die burgers zich gezamenlijk beginnen te organiseren, kan ik alleen maar toejuichen. Ik moet wel zeggen dat ik niet hou van traditionele linkse politiek. Bijeenkomsten zoals die van Porto Alegre doen me daar te veel aan denken. Dezelfde radicaal linkse onzin als van oudsher, maar in een nieuwe verpakking. Het wordt hoog tijd dat we over het gelijk van traditioneel links springen, en naar een activisme evolueren dat boven 'links' en 'rechts' uitstijgt. De links-rechts tegenstelling is totaal verouderd en eerlijk gezegd behoorlijk saai geworden. Pas op, ik heb me zelf al mijn hele leven lang links opgesteld. Maar ik heb de oude linkse partijen in de loop der jaren alle vernieuwende bewegingen zien overnemen: mei'68, de vrouwenbeweging, de milieubeweging. Het is een moeilijke opgave, maar het wordt echt tijd dat we het anders aanpakken!

Denk je dat de antiglobaliseringsbeweging het in zich heeft om op termijn de hele maatschappij aan te spreken? Soms lijkt het alsof alleen activisten geïnteresseerd zijn, en dat het grote publiek het allemaal ver van z'n bed vindt liggen.

Ik heb contact met heel verschillende lagen van de bevolking, ook met mensen uit de bedrijfswereld. En ik kan je verzekeren dat we er alvast in geslaagd zijn om de bedrijfswereld de stuipen op het lijf te jagen. Ze maken zich grote zorgen over de antiglobaliseringsbeweging en over het groeiende anti-bedrijfsklimaat. Ze beseffen wel degelijk dat ze geen vrij spel meer krijgen. Het feit dat steeds meer jonge mensen bereid zijn om zich te laten arresteren, en soms zelfs te sterven voor de goeie zaak, maakt grote indruk. We moeten ons eigen succes zeker niet onderschatten, en we moeten de moed en het lef hebben om door te gaan op dit momentum. Mensen in het westen worden tegenwoordig voortdurend geconfronteerd met erg slecht nieuws over dingen die foutlopen in onze westerse samenleving, op het gebied van het milieu, maar ook op psychologisch vlak. De mensen uit de Eerste Wereld worden gek: uit wetenschappelijke statistieken blijkt dat het aantal paniekaanvallen bij westerse mensen de laatste jaren met driehonderd procent is toegenomen. Ik denk dat er zich in de komende jaren ergens een crisis zal voordoen - misschien een ecologische ramp, misschien een massale spontane staking - die onze manier van leven ineens drastisch in een andere richting zal doen omslaan.

Zelf heb je je eigen revolutie al achter de rug, net zoals een andere bekende publicist uit de 'anderewereldbeweging', Noreena Hertz , die eerst voor de Wereldbank werkte en dan radicaal van standpunt veranderde. Je verdiende een aantal jaar flink je kost bij een reclamebureau in Japan. Is het die ervaring die je nu drijft in de tegenbeweging?

Veel mensen binnen de antiglobaliseringsbeweging voelen zich gemarginaliseerd, ze hebben te weinig zelfvertrouwen. Ik heb zelf geluk gehad in de zakenwereld, ik was eigenlijk een succesvol zakenman. Misschien is het het zelfvertrouwen van in die tijd, dat me nu meer optimistisch maakt dan anderen. Bovendien heb ik inderdaad een hele tijd doorgebracht binnenin de wereld van massamedia en advertising. Ik heb daar dus de verkooptrucs geleerd, die ik nu gebruik om ideeën en revoluties te verkopen.

Hebben de Adbusters een weerslag gevoeld van de 11 september-aanslagen?

Dit jaar viel onze jaarlijkse 'Buy Nothing'-dag op een bijzonder gevoelig moment. Kort na de aanslagen had president Bush de natie nog opgeroepen om vooral veel te consumeren, als remedie om de crisis te bestrijden. En dan durven wij nog af te komen met Niet-winkeldag. We kregen dus vanzelfsprekend heel veel aandacht. Het debat was veel heviger dan anders. Eigenlijk was het de meest succesvolle BND die we ooit al gehad hebben. 11 september was een reusachtige 'wake-up call'. Het was voor vele Amerikanen een openbaring: plotseling zijn er een heleboel mensen die inzien dat 11/9 wel eens verband zou kunnen houden met de veel te grote verschillen die groeien tussen arm en rijk.

De Amerikaanse staatsveiligheid houdt ons sinds 11/9 ook veel nauwlettender in het oog. Onze Corporate America Flag affiche (een parodie op de Amerikaanse vlag, met bedrijfslogo's in plaats van sterren) trok de aandacht van de FBI, die ons over onze motieven kwam ondervragen. Onze speciale 11/9-editie werd bovendien uit de winkelrekken gehaald, maar als resultaat daarvan kwamen geïnteresseerde lezers het gewoon op onze redactie zelf kopen. Over het algemeen is er sinds 11/9 echt wel veel meer aandacht voor het probleem van de westerse overconsumptie en de vervuiling van onze mentale omgeving.

Is 'adbusten' een typisch westers fenomeen, of heeft u contact met mensen in het Zuiden die hier ook mee bezig zijn?

In de westerse wereld krijgen we steeds meer aanhang. De Adbusters hebben al onderafdelingen in Frankrijk, Israël en Noorwegen, en onze manifestaties zoals de Buy Nothing-dag en de Tv Turnoff-week worden erg goed opgevolgd in Europa. In de derde wereld hebben mensen voorlopig nog wel andere dingen om zich zorgen over te maken, zoals hoe te overleven. Ik ben zelf afkomstig van Estland, en daar is kapitalisme op dit moment de grote collectieve droom. Ze begrijpen nog niet goed wat dit allemaal inhoudt en wat hen boven het hoofd hangt. Die kapitalistische fase overslaan en meteen evolueren naar een duurzamer systeem, blijkt nog niet mogelijk te zijn. Ik hoop alleen dat bewegingen zoals de onze er zullen toe kunnen bijdragen dat ze niet allemaal dezelfde domme fouten maken als wij.'

Bron: Wereldwijd Magazine, www.wereldwijd.be

Kalle Lasn