Haar naam kan ik nog altijd moeilijk uitspreken. Maar als nieuwe collega heeft ze zich razendsnel ingewerkt in onze fractie. Vroeger werkte ze onder meer voor de Wereldbank. En uit gesprekken met haar en met heel wat van onze nieuwe collega’s blijkt elke keer weer dat wij in de ‘oude’ lidstaten zo veel dingen vanzelfsprekend vinden terwijl mijn ‘nieuwe’ collega’s geregeld met frisse ideeën uit de hoek komen. Daarom dit gesprek met Ona Jukneviciene, één van mijn Litouwse fractiegenoten in het Europees Parlement. Niet over het referendum in Frankrijk of Nederland, niet over de paragrafen van de Grondwet die er misschien nooit komen, maar wel over de zin van Europese samenwerking. En de honger naar vrijheid, vrede en democratie. Dirk Sterckx sprak met met Ona Jukneviciene.

Ona Jukneviciene: Ik had altijd al een goed gevoel over Europa. In de Sovjet tijd mocht ik niet naar het buitenland, ik had rode plakband op mijn dossier. Ik mocht dus niet naar kapitalistische landen. Ik was altijd al geïnteresseerd in iets dat niet werd toegestaan.

Toen u naar school ging, vertelde iemand u dan dat er zoiets als de Europese Unie bestond?

Ona Jukneviciene: Op school was dat een hoofdstuk in ons leerboek maar ik leerde er meer over aan de universiteit. Aan de universiteit hadden we een college over Europa en de vooruitgang van de Europese Unie en zijn lidstaten. De Unie werd op een zeer neutrale manier voorgesteld, zeer objectief en informatief. De Verenigde Staten daarentegen werden zeer negatief afgeschilderd. De Verenigde Staten waren de vijand van de Sovjetunie maar niet Europa.

Had u ooit gedacht dat er een dag zou komen dat uw land zou toetreden tot die Europese Unie?

Ona Jukneviciene: Ik ben altijd iemand geweest die zeer positief denkt. Maar op dat moment was het toch moeilijk om te geloven dat de poort op een dag zou opengaan en dat we er vrij zouden kunnen op uit trekken, laat staan dat we er echt zouden bij horen. Maar jaren later werd die toetreding realistischer.

De drie Baltische Staten horen bij Europa. Zij hebben altijd sterke banden gehad, niet alleen met Scandinavië, maar in de loop van de geschiedenis zelfs met steden van bij ons zoals Brugge. Hebben jullie in de Koude Oorlog al gewerkt om die plaats in Europa weer in te nemen?

Ona Jukneviciene: Natuurlijk, ik was één van de actievoerders op school. Dat was ook één van de redenen waarom ik niet naar het buitenland mocht. Onze overtuiging was dat we een Europees land waren, dat we bezet werden door de Sovjetunie, dat we nooit hebben behoord tot die republiek.

Toen de Berlijnse Muur viel in ‘89, was dat een verrassing voor u?

Ona Jukneviciene: Neen, helemaal niet, we waren dolblij, en ik vond dat er eindelijk iets bewoog in de juiste richting. Na de afsplitsing van de Sovjetunie wilden we bij de Unie zijn. Als dat kon worden geformaliseerd, lid worden van de Europese Unie, dan zou dat fantastisch zijn. Ik denk niet dat mensen goed begrepen wat het betekende, die idee dat we uit die gevangenis bevrijd waren en dat we samen konden gaan met die vrije landen met hun hoge levensstandaard, met hun democratieën, waar we konden van leren. Natuurlijk begrepen we ook dat we uit dat Sovjetregime kwamen en dat onze geesten en daden wat vastgeroest waren. Maar we zagen die andere vrije landen en vrije mensen in Europa, en het was onze wens om daar ook toe te behoren.

En dan duurde het nog vijftien jaar, tot 1 mei 2004, vooraleer jullie er echt bij hoorden. Wat gebeurde er in die vijftien jaar, want vanaf 1989 was Litouwen opnieuw een onafhankelijk land. Duurde het hele toetredingsproces niet te lang?

Ona Jukneviciene: Ik zou niet zeggen te lang, de toetreding is zelfs nog altijd bezig. Onze mensen, en ook ik, wij voelen er ons al helemaal bij. Maar we hebben nog een hele weg af te leggen om zoals uw land te worden, of zoals Zweden of Finland, onze buren van over de zee. Ik denk dat we nog altijd met heel wat slechte dingen zitten die we van de Sovjetunie hebben geërfd.

Jullie hebben traditioneel een speciale band met Scandinavië.

Ona Jukneviciene: Jazeker. Het was de normaalste zaak van de wereld dat er speciale hulpprogramma’s kwamen. Wij hadden die voornamelijk met Zweden en Denemarken, Finland heeft die met Estland. Er is een heel duidelijke band met die landen maar dat is niet zozeer omwille van historische redenen. Een historische band hebben we eerder met Polen.

Litouwen is een klein land, nog kleiner dan België. Vindt u dat er genoeg rekening gehouden wordt met kleinere landen zoals de onze? Hebben de kleintjes minder invloed in de Unie?

Ona Jukneviciene: Ik voel dat niet zo aan. Ik begrijp dat grote landen meer macht hebben, wat verstaanbaar is. Maar in een instelling zoals het Europees Parlement heeft een individu meer mogelijkheden om zich uit te spreken dan in een nationaal Parlement. Meestal drukken de grote jongens in een nationaal parlement hun zin door maar hier kan je als individu je mening ventileren en dat bevalt me wel.

Nu Litouwen lid is van de Unie, wat is de reactie van de mensen? Bevalt het hen?

Ona Jukneviciene: Ze zijn er zeer positief over. Dat blijkt toch uit de opiniepeilingen bij ons.

Het is leuk om ook eens iemand te horen die enthousiast is, want in mijn land is dat enthousiasme over de Unie weg.

Ona Jukneviciene: Hoe komt dat?

Moeilijke vraag. Ik denk dat het komt omdat we een eengemaakt Europa als de normaalste zaak ter wereld beschouwen. We hebben er nooit heel hard moeten over discussiëren en we zien er alleen de negatieve kant van, nooit de positieve. Daarom krijg je in Frankrijk en Nederland een nee-stem.

Ona Jukneviciene: Denkt u niet dat het komt omdat politici al heel lang zeggen dat nationale beslissingen goed zijn maar dat, als er iets fout is in eigen land, dat dan komt doordat Brussel slechte beslissingen neemt. Mensen zijn ook bang van dingen die ze niet begrijpen.

Daarom waren wij bang voor Oost-Europa.

Ona Jukneviciene: Ja, jullie wisten niet hoe het daar was, hoe de mensen zijn, hoe ze eruit zien. Het was net een gesloten gordijn dat openging. Ik denk dat het nog lang zal duren voor die achterdocht weg is. Bijvoorbeeld: bij de Litouwers die de voorbije jaren naar Groot-Brittannië en Ierland zijn gaan werken zaten ook kleine criminelen. Dat is dan uitgebreid in de pers opgevoerd. En dan lijkt het alsof alle Litouwers criminelen zijn.

Eén van de dingen waar wij hier in België bang voor waren voor de uitbreiding, was dat er een grote migratiestroom zou komen van jullie naar bij ons. Zijn er veel mensen die vanuit Litouwen naar het buitenland trekken?

Ona Jukneviciene: We hebben een enorm aantal jonge mensen dat naar het buitenland trekt en dit begon al in 1990 vlak na onze onafhankelijkheid. Legaal of illegaal, mensen zochten een beter leven en dat is normaal. Nadat we bij de Europese Unie gekomen zijn, werd het de normaalste zaak om naar Groot-Brittannië of Ierland te gaan, op zoek naar beter werk. Veel van onze mensen zijn er gaan werken in de bouwsector. Maar de situatie is in één jaar tijd veranderd. Mensen die dachten dat het leven daar makkelijker zou zijn, dat ze meer zouden verdienen, komen terug. Want, zelfs al kunnen ze een grotere auto kopen in Groot-Brittannië, ze weten nu dat het leven daar ook veel duurder is en dat neemt een hele hap uit hun loon. Ze kunnen niets meer sparen. En uiteindelijk verschilt hun levensstandaard in Groot-Brittannië niet van die in Litouwen. Er is wel een verschil met hoogopgeleiden die naar Europese landen of de Verenigde Staten trekken. Voor hen zijn er nu veel meer mogelijkheden in die landen. Het is begrijpelijk dat ze weggaan en het kan niet gestopt worden.

“Litouwen verliest dus veel van zijn hoog opgeleide mensen?”

Ona Jukneviciene: Dat is een enorm probleem. Onze regering legt hierover elke dag verklaringen af, maar ze doet er niets concreet aan. Het erge is dat we nog altijd ons Sovjetsysteem hebben in het onderwijs, niets is daar veranderd. We hebben zoveel mensen met universitaire diploma’s en die kunnen niet op de arbeidsmarkt terecht. 60 % van de arbeiders in de textielsector en de lichte industrie heeft een universitaire opleiding. Dat kost ons land heel veel geld.

Eén van de scherpste politieke discussies die wij nu voeren is die over de ‘Dienstenrichtlijn’. Veel mensen bij ons zijn bang dat heel ons sociaal systeem daardoor in gevaar komt. Ze vrezen dat we naar het niveau van een aantal Oost-Europese landen zullen afzakken.

Ona Jukneviciene: Ik weet dat er hierover heel wat onrust is bij jullie en ook in Duitsland bijvoorbeeld. Jullie maken zich zorgen over sociale dumping. Ik denk niet dat een open markt voor diensten een weerslag zou hebben op elk van de landen van de Unie. Wel op landen die mekaars buurlanden zijn zoals Polen en Duitsland of Slovakije en Oostenrijk. Daar is het gemakkelijk om de grens over te steken. Ik denk niet dat mensen ver zouden verhuizen door de dienstenrichtlijn. We moeten een goede balans vinden in dat voorstel. Ik ondersteun de idee om de markt voor diensten open te gooien of te liberaliseren.

U werkt nu vaak in Brussel, wat denkt u over ons land.

Ona Jukneviciene: We hadden het over de dienstenrichtlijn. Ik moet zeggen dat voor heel wat diensten, mochten ze van Litouwen naar Brussel komen, u als klant een betere service zou krijgen. Dat kan ik u beloven. Er zijn ook een aantal diensten die ik hier mis. Wij hebben heel goede schoonheidsinstituten en die mis ik hier. Wij hebben een aantal zeer goede diensten die goedkoper zijn. Als we die zouden kunnen aanbieden, dan denk ik dat dat beter zou zijn voor u als klant. Ik denk dat het de concurrentie zou aanscherpen en de kwaliteiten van diensten hier zou verhogen.

Zeg ook eens iets positief over Brussel. Ik neem aan dat je een aantal dingen hier ook leuk vindt.

Ona Jukneviciene: Ik hou van de stad, ik hou ervan hier te wandelen, ik hou van de parken. Ik hou van de mensen, ze zijn heel vriendelijk. Ik denk dat dat het belangrijkste is. Ik wou dat Litouwers een beetje zoals jullie waren, want Litouwers zijn zeer zure en ongelukkige mensen. Ik zou willen dat Litouwers meer vastberaden zouden zijn in wat ze willen. We hadden wel een idee van waar we wilden geraken. De opeenvolgende Litouwse regeringen hebben de strategie om ons doel te bereiken niet goed vastgelegd. Litouwen heeft op een aantal punten veel te snel toegegeven. Zoals voor de BTW bijvoorbeeld. Alle landen onderhandelden voor een verlaagd BTW-tarief gedurende een overgangsperiode en Litouwen deed dit niet omdat de regeringen wilden dat het onderhandelingsproces wat sneller liep.

Maar ten gronde is er bij jullie geen bezwaar tegen lidmaatschap van de Unie. De mensen hebben er geen spijt van.

Ona Jukneviciene: Persoonlijk vind ik het heel fijn om hier voor Litouwen te zijn. Ik hoop dat mijn land zal veranderen, dat de mensen hun leven leuk zouden vinden, zoals jullie.

Interview door Dirk Sterckx

Ona Jukneviciene

Links

http://www.europarl.eu.int/members/expert/committees/view.do?language=EN&id=28273