Roger Scruton is een conservatieve filosoof die zich niets aantrekt van het zogenaamde ‘politiek correcte denken’. In een interview met De Groene Amsterdammer liet hij zich ooit ontvallen dat we in Europa ‘geen Verlichting maar Verduistering’ nodig hebben, dat vooroordelen waardevol kunnen zijn en dat religie het draagvlak is van elke samenleving. Toch ziet hij tussen religies cruciale verschillen. Het christendom is gebaseerd op de paulinische kerk die steeds de bescherming van het seculiere en keizerlijke gezag aanvaardde. Volgens de koran berust de soevereiniteit uitsluitend bij God en zijn Profeet. Terwijl de christenen de burgerlijke gehoorzaamheid en de scheiding van kerk en staat aanvaarden, doen moslims dat niet. In zijn boek Het Westen en de islam probeert Roger Scruton aan te tonen dat globalisering leidt tot een explosieve botsing tussen westerse waarden als vrijheid, individualisme en hedonisme tegenover de gemeenschapszin en de opofferingsbereidheid voor God bij de moslims. Na lang aandringen konden we via e-mail enkele vragen stellen. Hierna volgen de antwoorden van Roger Scruton. Ze zijn kort en ongenuanceerd, maar daardoor ook duidelijk en ondubbelzinnig.

Tien jaar geleden publiceerde Samuel Huntington zijn controversiële boek ‘The Clash of Civilisations and the Remaking of World Order’. Daarin voorspelde hij een botsing tussen beschavingen. Intussen gebeurden de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten en van 11 maart 2004 in Madrid. Had Samuel Huntington het bij het rechte eind?

Roger Scruton: Het gaat hier niet om een botsing tussen beschavingen maar om een botsing tussen politieke en religieuze wereldvisies.

In de loop van de voorbije decennia migreerden heel wat moslims naar het Westen. Hun geloof staat vaak haaks op onze seculiere waarden. Waarom komen ze dan naar het Westen?

Roger Scruton: Ze zijn op zoek naar al de voordelen die mogelijk worden gemaakt door de seculiere regeringen met hun westerse wetgevingen.

In heel wat westerse landen maken christen-democraten deel uit van de regering. De Europese Volkspartij is zelfs groter dan de Europese socialisten? Religie en politiek kunnen dus samengaan. Denk je dat een moslimdemocratie mogelijk is?

Roger Scruton: Het is mogelijk, maar in de gegeven omstandigheden lijkt het me ongewenst.

Momenteel is er heel wat discussie over een Europese Grondwet. Sommige landen als Spanje en Polen vragen daarin een verwijzing naar onze gezamenlijke christelijke waarden en de paus verdedigt hetzelfde standpunt. Is zo’n verwijzing nodig?

Roger Scruton: Ja. Anders weten we niet meer wat we bedoelen met Europa.

Hoever kan de uitbreiding van de Europese Unie nog gaan? Turkije wil erbij komen. Is het wenselijk dat Turkije lid wordt van de Europese Unie?

Roger Scruton: Neen. Het is volgens mij ook niet wenselijk dat Frankrijk, Groot-Brittannië of Spanje lidstaten zijn. Je pleit in je boek voor een herwaardering van de natiestaat. Waarom is dat zo belangrijk?

Roger Scruton: Omdat natiestaten eerder territoriale dan religieuze bindingen kennen. Juist daardoor zijn ze verenigbaar met een seculiere rechtstaat.

Je hebt heel wat kritiek op het multiculturalisme. Worden niet alle westerse landen gedwongen om samenlevingen van vreemdelingen te worden?

Roger Scruton: Ja en dat wordt hun cultuur ook.

Hoe sta je tegenover de stelling dat mensen met een verschillende culturele en religieuze achtergrond alleen kunnen samenleven binnen een soort ‘universele seculiere moraal’?

Roger Scruton: Mensen moeten erkennen dat publieke regels en private geloofsovertuigingen thuishoren in verschillende systemen.

Je schrijft dat het moreel principe van de ‘vergeving’ christenen ongeschikt maakt voor terrorisme. Kan je dit toelichten?

Roger Scruton: Een echte christen moet zijn vijanden vergeven, wat niet betekent dat hij zichzelf niet moet beschermen tegenover hen. Maar hij kan niet tegenover hen handelen in haat. Terrorisme komt voort uit haat.

De daders van 11 september hebben hun acties betaald met hun leven. Hetzelfde zien we bij de zelfmoordcommando’s die actief zijn in Israël en Irak. Is zelfmoord dan combineerbaar met de islam?

Roger Scruton: Ogenschijnlijk niet. Islamisme is niet hetzelfde als de Islam, het is een ziekelijke houding die zich manifesteert onder het mom van de islam.

Je schrijft dat de Verlichting de oorzaak is van de sociale ontwrichting in het westen. Wat bedoel je daarmee?

Roger Scruton: Het rukt mensen los van hun religieuze wortels, zonder dat het zorgt voor andere wortels.

Je bent gekant tegen de globalisering, de Wereldhandelsorganisatie, de Wereldbank, het Internationaal Strafhof en de Europese Unie. Waarom?

Roger Scruton: Omdat mondiale instellingen te veraf staan om verantwoording af te leggen en omdat ze altijd ontaarden en corrupt worden door de bureaucraten.

Verschillende liberale denkers verdedigen het wereldburgerschap van Kant. Is dat niet de enige manier om te komen tot een soort mondiale vrede? Of is dit een utopie?

Roger Scruton: Het is een utopische droom die geen eind zal maken aan oorlogen, maar het elke oorlog tot een burgeroorlog maken.

Je pleit voor meer godsvrucht, meer aandacht voor familiewaarden en meer respect voor de traditie. Is dit geen te defensieve houding? Zouden we niet eerder het individualisme moeten versterken om de mens meer kans te geven om zichzelf te zijn?

Roger Scruton: Door op te komen voor individualisme zal je enkel de positie van sommige mensen versterken. De meeste mensen vinden kracht in bescheidenheid, in genegenheid en in wederzijdse steun.

Interview door Dirk Verhofstadt

Roger Scruton

Links

mailto:verhofstadt.dirk@pandora.be