“Misschien was het wel geen goed idee om mijn roman met een huwelijksfeest te beginnen,” lacht Vikram Seth wanneer we hem ontmoeten ter gelegenheid van de voorstelling van de Nederlandse vertaling van A Suitable Boy, vijftien jaar nadat het Engelse origineel in de winkels belandde. “Daardoor zat ik immers met een verschrikkelijke massa personages, en die dienden allemaal ingevuld te worden natuurlijk.” Wie weet dat zo’n trouwfeest in India wel een week kan duren en dat er een paar duizend gasten op uitgenodigd kunnen worden, kan zich voorstellen wat Seth zich op de hals had gehaald.

“Ook jij gaat trouwen met een jongen die ik heb uitgezocht”, zegt Rupa Mehra in de eerste zin van het bijna 1400 pagina’s lange Een geschikte jongen tegen haar jongste dochter. En dat is in feite waar het hele boek om draait. Een moeder gaat op zoek naar de ideale echtgenoot voor haar dochter en geeft zo een prachtig beeld van het India net na de onafhankelijkheid en voor de eerste nationale verkiezingen. We volgen vier families, drie hindoe en een moslim, hoe zij met elkaar in wrijving en soms ook in botsing komen, hoe de geschiedenis op hen inwerkt en hoe zij deze mee vormen, en maken hen vooral mee in hun kleine alledaagse besognes, want Seth wou van zijn boek geen politiek pamflet maken, maar wel een fijnzinnige zedenkomedie. Helemaal anders dan veel van zijn tijdgenoten schreef hij zijn boek niet als een zoektocht naar een Indiase identiteit, maar wel als een beschrijving van wat het betekent mens te zijn, waardoor hij onrechtstreeks natuurlijk veel meer zegt over de Indiërs dan alle politieke romans bij elkaar.

Bruce Chatwin beweerde dat India nooit een Oorlog en Vrede zou voorbrengen. Wanneer we Seth confronteren met deze uitspraak en eraan toevoegen dat zijn roman toch wel erg dicht in de buurt komt, blijkt de schrijver gecharmeerd, maar helemaal akkoord gaat hij toch niet met die vergelijking: “Ik zie het liever iets bescheidener en hoop dat mijn boek toch vooral vrede is en iets minder oorlog. Mijn roman is al vaak vergeleken met de grote kleppers uit de westerse literatuur, maar ik denk dat men het dan toch vooral over de omvang heeft, en minder over de inhoud. En dat is niet bepaald het relevantste vergelijkingspunt. Ik had trouwens niet eens zo’n dik boek in gedachten toen ik eraan begon. Een paar honderd pagina’s, dat was waar ik mijn zinnen op had gezet. Het idee om een Indisch antwoord te schrijven op Oorlog en vrede is er dus nooit geweest. Je zou het wordingsproces van de roman kunnen zien als het verloop van een chirurgische ingreep. Eens begonnen volgt de chirurg een logica die hem door de ingreep wordt opgelegd. Hij kan niet halverwege zeggen: ‘en nu heb ik er genoeg van, ik gooi het boeltje gewoon dicht’. Nee, hij moet de operatie afronden en zo het leven van de patiënt redden. Zo ging het dus ook met mijn roman. Ik moest de organische verbindingen volgen die er tijdens het schrijven ondanks mezelf ontstaan waren. Er zijn schrijvers die beweren dat ze in feite niet meer doen dan hun personages volgen en dat ze daarbij soms zelf verrast staan. Daar geloof ik niet in. Tot op zekere hoogte zal dit wel kloppen, maar als schrijver ben je toch altijd creatief met je materiaal bezig en maak je keuzes. Alleen zijn er grenzen aan die keuzes. Je kunt je boek niet abrupt laten ophouden bijvoorbeeld. Er moet een evenwicht bestaan tussen de creativiteit van de schrijver en de autonomie van de personages.” Interview door Marnix Verplancke.

Waarom liet u de roman in 1952 spelen?

Vikram Seth: Ook dat was in feite niet de bedoeling. Het plan was dat het boek in 1952 begon en ik zo naar het heden toe zou werken. Na zeven jaar schrijven merkte ik dat ik nog maar anderhalf jaar opgeschoten was. Dat heden was dus duidelijk onbereikbaar. 1952 was een interessant jaar omdat toen de eerste nationale verkiezingen georganiseerd werden in India. Het was ook het jaar dat door een ongelukkig toeval de Moharram, de tiendaagse herdenking van de moord op Hassan en Hussein en de eerste dag van de islamitische kalender precies op dezelfde dag viel als de Dassera, het hindoeïstische feest dat de overwinning van het goede op het kwade viert. De moslim- en hindoe-optochten gingen daardoor bijna met elkaar op de vuist. Er waren ook grote veranderingen op sociaal vlak op til. Het systeem van de courtisanes die onderhouden werden door hun beschermers werd bijvoorbeeld afgeschaft en ook de Indiase klassieke muziek kreeg opeens heel wat minder aandacht en geld.

Ook al was het politiek gezien een roerige periode, toch blijft deze bijna steeds op de achtergrond in uw boek.

Vikram Seth: Ik ben heel erg geïnteresseerd in politiek, maar dat zou in mijn visie iedereen moeten zijn. De schrijver heeft op dit vlak geen andere rol te spelen dan de gewone burger. Hij is geen politiek orakel. Wat een schrijver zeker niet mag doen is zijn eigen intuïtie verraden: politieke boeken schrijven terwijl politiek je koud laat bijvoorbeeld of net het omgekeerde, je politieke engagement onderdrukken omdat je denkt dat je een ander soort boeken moet schrijven. Wat een schrijver ook moet zien te vermijden is pamfletten schrijven. Niet alleen leidt dat tot slechte kunst, het zet ook geen zoden aan de dijk omdat lezers het artificiële ervan aanvoelen. Als je je genoodzaakt voelt om toch zo te schrijven, zullen de lezers je authenticiteit wel voelen en ook al zullen ze het natuurlijk niet altijd eens zijn met je mening, toch zullen ze zich laten meevoeren op je gedachten. Een schrijver moet altijd trouw zijn aan zichzelf.

Die trouw behelst bij u wellicht veeleer de muziek dan de politiek. Overal in uw werk duikt ze op en ook in ‘De geschikte jongen’ kun je er als lezer niet omheen.

Vikram Seth: Muziek is mijn grote liefde, maar erover schrijven kan soms problematisch zijn. Mijn grote vrees is bijvoorbeeld iedere keer dat ik mijn enthousiasme voor muziek zal doden door er te veel over te schrijven. Toen ik bezig was aan De geschikte jongen had ik last om Indiase klassieke muziek te zingen. Iedere keer ik eraan begon voelde ik hoe ik mijn roman ingetrokken werd. Zingen bracht dus niet langer ontspanning. Het is op dat moment dat ik overgestapt ben op het zingen van westerse klassieke muziek, zoals de Lieder van Schubert. Ik was bang dat wanneer ik aan An Equal Music zou werken, hetzelfde zou gebeuren en dat ik dus niet langer van strijkkwartetten zou kunnen houden. Maar gelukkig is het nooit zo ver gekomen. In hoeverre behoort het India dat u beschrijft vandaag tot de geschiedenis?

Vikram Seth: Dat deed het al toen ik het boek schreef eind de jaren 1980. Bovendien had ik geen enkele persoonlijke ervaring van wat er in 1952 gebeurd was. Ik wist niet wat het betekende om in een land te leven dat bestuurd werd door de Britten en ik wist niet hoe er campagne gevoerd werd voor de eerste verkiezingen. Het systeem van de courtisanes bestond gewoonweg niet meer. Dat was vervangen door de prostitutie. Het kwam er dus op aan mensen te spreken die het wel allemaal hadden meegemaakt. Zo ontmoette ik bijvoorbeeld iemand die heel actief geweest was in het uitgaansleven van Calcutta. In de jaren 1950 zaten er nog wel een paar Britten, terwijl die er dertig jaar later helemaal niet meer waren. En ook de zeden waren helemaal veranderd. Met een jongen of een meisje uit wandelen gaan was in 1952 iets heel anders dan in 1989. In ’52 was dat een schande die de hele familie trof en waarover de moeder zich heel wat zorgen diende te maken. Vandaag zou ze nog altijd wel een beetje nukkig reageren, maar meer niet. De wereld is dus heel erg veranderd. En sinds 1993, toen het boek in het Engels verscheen is die verandering nog toegenomen. Je zou denken dat die ten goede zou zijn, maar dat is dus duidelijk niet zo. Op religieus vlak lijkt iedereen intoleranter geworden. De armoede op het platteland is angstwekkend gegroeid en om de haverklap pleegt er wel een boer zelfmoord omdat hij zich geen zaaigoed meer kan veroorloven. En ook op persoonlijk vlak waait er een nieuwe wind door het land, en dat vooral door de opkomst van het internet. Steeds meer meisjes zoeken via shaadi.com een echtgenoot in Silicon Valley.

In uw boek staan vier families centraal. Zijn families vandaag nog zo belangrijk als een halve eeuw geleden?

Vikram Seth: Families zijn nog steeds heel belangrijk in India. Mensen leven natuurlijk niet meer zo dicht bij elkaar als vroeger. Ze verhuizen naar een andere stad of zelfs naar een ander land. Families lijken dus uit elkaar te vallen, alhoewel dat proces de laatste jaren duidelijk aan het omkeren is. Doordat het leven steeds duurder wordt zie je dat jongeren soms terug bij hun ouders gaan wonen of gewoon langer wachten om het huis uit te gaan, soms wel tot ze een stuk in de dertig zijn.

Ook de afscheuring van Pakistan van 1947 zindert nog door in uw boek. Het lijkt een van de ergste zaken die India ooit heeft meegemaakt.

Vikram Seth: Dat was inderdaad een heel dramatische periode in onze geschiedenis. Om de haverklap werden er ministers en premiers vermoord. Dat de spanning tussen moslims en hindoes toen niet uit de hand is gelopen hebben we voor een groot deel aan Nehru te danken, en aan de nadruk die hij legde op seculiere waarden. Hij ging daarmee recht in tegen wat veel van zijn collega’s dachten. Maar de spanning is natuurlijk nooit echt verdwenen. Toen de BJP aan de macht kwam leek al dat werk voor niets geweest en ik kan me voorstellen dat veel moslims zich toen afvroegen of ze nog wel volwaardige Indiase burgers waren. Recent kwam Congres terug aan de macht en nu hebben we een moslim president die nota bene door de BJP is voorgedragen, een sikh eerste minister en een christelijke vrouw die aan het hoofd staat van de grootste partij. En het mooie is dat niemand dat een rare gang van zaken vindt. Zeggen dat we er alleen maar op achteruit boeren is dus verkeerd, maar steeds weer blijkt dat een politiek evenwicht vinden in India een secuur en niet voor de hand liggend werkje is.

In hoeverre kan de economische ongelijkheid India onder spanning zetten?

Vikram Seth: De recente rijkdom is beter verdeeld dan het westen over het algemeen denkt. Er zijn inderdaad een paar mensen die héél rijk geworden zijn, laat daar geen twijfel over bestaan, maar ook de anderen hebben meegeprofiteerd van deze rijkdom, met uitzondering van het platteland misschien. De recente prijsstijgingen van het voedsel hebben daar een veel grotere invloed dan in de steden. Wanneer zestig of zeventig procent van wat je verdient opgaat aan het voeden van je gezin, en de prijs van de rijst verdubbelt opeens, dan kom je ongetwijfeld in de problemen. Economische ongelijkheid is dus niet zozeer een gevaar voor India als wel absolute armoede, mensen die zich niet eens een dak boven het hoofd kunnen veroorloven, of iedere dag voedsel. Zij maken geen kans op onderwijs of geneeskundige verzorging. Gelijkheid komt voor hen zelfs niet ter sprake. Tot op zekere hoogte zou je de recente verkiezingsuitslagen waarbij Congres opnieuw aan de macht kwam daardoor kunnen verklaren. Het platteland werd tot dan toe grotendeels genegeerd. De vorige regering had het alleen maar over hoe goed India het internationaal gezien wel deed, maar dat was toch vooral een stedelijk fenomeen. Congres daarentegen had ook aandacht voor wat er gebeurde met de boeren.

En wat met de religieuze tegenstellingen?

Vikram Seth: Die vormen momenteel een veel groter gevaar voor India. Ooit vreesde men dat het land uiteen zou vallen omwille van de taalproblematiek. In staten met verschillende bevolkingsgroepen is het nooit goed om van de ene op de andere dag een nationaal gevoel te willen doordrukken. Kijk naar Canada, Zwitserland of België, er zullen wel problemen zijn, maar we zien toch ook dat er zich heel geleidelijk een reëel nationaal gevoel heeft ontwikkeld. Stel je voor dat men na de onafhankelijkheid er het Hindi als nationale taal had proberen doorduwen in India. Dan was het land bijna zeker gesplitst. Doordat Nehru geen officiële taal wou opleggen kon iedere regio zijn eigen taal en cultuur blijven gebruiken. Er bestond dus een redelijk grote regionale autonomie binnen het gecentraliseerde India, wat het land leefbaar maakte. Wanneer er vandaag een partij aan de macht zou komen die het land wou verdelen op basis van religie en die het hindoeïsme uitverkoos boven alle andere religies zou de Indische staat echter onder hevige spanning komen te staan.”

Hoe ziet u de relatie tussen India en Pakistan evolueren?

Vikram Seth: Waar we altijd beducht voor moeten zijn is dat we niet in een Joegoslavië-scenario terecht komen, waarbij iedere steen een eeuwenoude geschiedenis blijkt te hebben en een gebeurtenis van zeven eeuwen terug vandaag nog kan aanzetten tot een volkerenmoord. In die zin ben ik hoopvol voor India en Pakistan. Het is bijvoorbeeld tekenend dat vorig jaar bij de bomaanslag op de trein die Pakistan met India verbindt en die meer dan zestig doden eiste er in Pakistan niet meteen naar India werd gewezen. En toen er recent verkiezingen waren in Pakistan, supporterde heel India voor een goede afloop. Er groeit dus een volwassen verhouding tussen de twee landen, waardoor de kans op een langere periode van vrede steeds groter wordt.

Interview door Marnix Verplancke



Vikram Seth, De geschikte jongen, oorspronkelijke titel: A Suitable Boy, vertaald door Christien Jonkheer en Babet Mossel, Amsterdam, G.A. van Oorschot, 1367 p., € 49,90.



Vikram Seth (°1952, Calcutta, India) werd door zijn ouders naar Engeland gestuurd om er te studeren en behaalde een graad in de filosofie. Later voegde hij daar politicologie en economie aan toe. Debuteerde in 1980 met de dichtbundel Mappings. Nadat hij Pushkins Yevgeni Onegin had gelezen - een roman in versvorm - wou hij iets dergelijks doen. Het resultaat was The Golden Gate (1986), waarin een stel jonge Californiërs zich al rijmend een weg doorheen het leven zoekt. Blijkt voor geen literair gat te vangen en beoefent zowat alle genres, van reisreportages, over de biografie van zijn oom en tante in het recente Two Lives, de beste roman ooit geschreven over klassieke muziek, An Equal Music en een operalibretto tot een kinderboek. Zijn grote liefde is echter poëzie. Maakte als eerste Indische schrijver homoseksualiteit bespreekbaar en heeft nooit onder stoelen of banken gestoken dat hij bi is. Hanteert in tegenstelling tot veel van zijn generatiegenoten zoals Salman Rushdie of Amitav Ghosh een realistische, ‘westerse’ stijl.



Historische achtergrond. Op 15 augustus 1947 werd India onafhankelijk, maar de vreugde omwille van wat gewonnen was, werd van bij de aanvang overschaduwd door hetgeen ook verloren was gegaan. Het Indische subcontinent was immers opgedeeld in de staten India en Pakistan, en dit volgens religieuze regels. De moslims kwamen in Pakistan terecht en de hindoes in India. Omdat de grenzen die van bestaande provincies volgden was die scheiding natuurlijk niet perfect, wat tot de uitdrijving van hindoes uit Pakistan leidde en het opjagen van moslims in India. Het totale aantal doden wordt op een half miljoen geschat. In 1948 gingen India en Pakistan voor het eerst in de clinch over Kasjmir, een overwegend islamitische provincie die in India ligt, met de eerste oorlog tussen de twee landen tot gevolg. In 1965 en 1971 volgden nog twee oorlogen. Het grote obstakel bij de vorming van de Indiase staat waren de 360 vorstendommen waaruit het land bestond. De vorsten dienden hun macht af te staan aan de centrale overheid, wat ze bijna allemaal deden aangezien ze een royaal pensioen aangeboden kregen. Toch waren er enkele die dit weigerden, waarna ze met geweld gedwongen werden. Een andere uitdaging vormde de grondpolitiek. Het grootste deel van het land was in handen van grootgrondbezitters die door hun graaizucht een rem zetten op de ontwikkeling van de boeren. Daarom werd een grootse landhervorming gepland die door de grootgrondbezitters met alle macht bestreden werd. Het werd een mislukking en vandaag is zelfs nog meer land in minder handen dan een halve eeuw geleden. Jawaharlal Nehru werd de eerste premier van India. Zijn taak was het vooral het land bij elkaar te houden en het naar de eerste nationale verkiezingen van 1952 te leiden, de grootste die er ooit gehouden waren op de wereld. Door zijn uitstekende diplomatieke gaven kweet de man zich probleemloos van zijn taken en de grote overwinnaar bleek zijn eigen Congrespartij te zijn.

Vikram Seth

Links

mailto:marnixverplancke@skynet.be