Kunnen moslimvrouwen zich emanciperen en toch hun geloof behouden? Het was één van de vragen die Shirin Ebadi – winnares van de Nobelprijs voor de Vrede in 2003 – kreeg tijdens een debat over de situatie van moslimvrouwen in België in het centrum Amazone. ‘Geen enkele religie predikt onderdrukking’, antwoordde ze, ‘dat doen alleen de predikers. Laat je denken niet door hen bepalen.’ Gastvrouw Marie Arena, federaal minister voor Gelijke Kansen, vatte de discussie treffend samen: ‘Er is maar één emancipatie en die heet vrijheid, maar er zijn wel veel verschillende wegen om die te bereiken’. Arena profiteerde van het korte bezoek van Nobelprijswinnares Shirin Ebadi, op uitnodiging van FIDH (de Franse Liga voor de Mensenrechten), om Ebadi te vragen naar haar weg naar persoonlijke vrijheid.

Iraanse feministen wijzigen moslimwetten

‘Vrouwen hebben waarde in Iran’, vertelt Ebadi. ‘In onze 7000 jaar oude beschaving hebben we vrouwelijke heersers, denkers en schrijvers gekend. Ook vandaag, in het Iran van de ayatollahs, bereiken vrouwen een hoog cultureel en intellectueel peil. Meer dan zestig procent van de universiteitsstudenten is vrouw.’

Na de Islamitische Revolutie verloren veel vrouwen hun baan. Shirin Ebadi moest haar functie als rechter neerleggen; ze mocht blijven als secretaresse. Ebadi bedankte feestelijk en ging in het verweer. Al dat onbenut vrouwelijk talent gaf spontaan voeding aan feministische groepen, debatten, seminaries... Uiteindelijk bond het bewind in en liet opnieuw vrouwelijke rechters toe.

Ook in het familierecht boekten de vrouwen succes. ‘In naam van de islam vond men het nodig om na echtscheiding het hoederecht over de kinderen eerst toe te kennen aan de moeder en jongens vanaf twee jaar, meisjes vanaf zes jaar over te dragen aan de vader. Desnoods met behulp van de politie.’ Het kostte jaren van lobbyen om aan te tonen dat dit een slechte wet was. Pas een maand geleden werd ze aangepast: nu blijven alle kinderen tot zeven jaar bij de moeder; daarna wordt het hoederecht bekeken in het belang van het kind.

’Mensen maken wetten, en dus kan je die altijd veranderen’, legt Ebadi uit. ‘Eerst stelt men regels op die zogenaamd gebaseerd zijn op de islam, en waar dus niet aan te tornen lijkt. Maar enkele jaren later kan dat plots wel. Is men vandaag in Iran minder islamitisch? Ik denk het niet...’ lacht Ebadi. ’Niet de godsdienst is het probleem, wel de interpretatie die men eraan geeft. Het komt er dus op aan om een interpretatie van de islam af te dwingen die mensenrechten een kans geeft.’

Shirin Ebadi over de hoofddoek

’Vrouwen de toegang verbieden omdat ze een hoofddoek dragen is precies hetzelfde als de hoofddoek verplichten. Maar, voegt ze er meteen aan toe, ‘waarom zijn er altijd regels en begrenzingen voor vrouwen en niet voor mannen? En wie stelt ze op? Aan vrouwen wordt hierover doorgaans niets gevraagd.’

Denk zeker, denk zelf

’Vrouwenonderdrukking is geen islamitisch privilege’, doceert Ebadi verder, ‘maar een wereldwijd fenomeen, een gevolg van patriarchale structuren. Vrouwen zijn er het slachtoffer van, maar zetten die tradities ook voort.’ Ebadi wijst erop dat vrouwen zelf hun lot in handen moeten nemen. Dat vraagt moed en inspanning. Haar boodschap aan moslimvrouwen in België: ‘Verrijk je geest, laaf je aan de universele waarden van de Europese cultuur waarin je opgroeit, niet om je eigen cultuur te verloochenen, wel om inspiratie te vinden en je denken te oefenen. Want alleen vrij denkende mensen kunnen eigen keuzes maken.’

© Divazine – 26 februari 2004

Lut Verstappen

Shirin Ebadi

Links

http://www.divazine.be/