Politiek commentator Yves Desmet noemde het boek Het Menselijk Liberalisme van Dirk Verhofstadt een van de betere Vlaamse politieke boeken van de afgelopen jaren. Hij stelde eveneens: "Het zou een boeiende oefening zijn om te zien of dit boek ooit door een VLD-congres als ideologisch programma zou worden goedgekeurd. De kans daartoe lijkt me gering". Op de vooravond van het VLD-congres waarop een nieuwe beginselverklaring wordt goedgekeurd sprak Liberales met Dirk Verhofstadt.

Liberales: "Hoe belangrijk is dit congres? Volgens sommigen is dit louter een middel om een aantal nieuwkomers op een elegante manier binnen de liberale beweging te brengen. Of is het meer dan dat?"

DV: "Het is zeker meer dan dat. Je kan het gerust zien als de zoveelste verdieping van het liberalisme in Vlaanderen. Dat is niet de eerste keer. In 1961 was er al de omvorming van de oude Liberale Partij naar de PVV waardoor de kloof tussen gelovigen en ongelovigen definitief overbrugd werd. Op het beruchte congres van Kortrijk in 1979 werd dan de zogenaamde tegenstelling tussen arbeid en kapitaal overwonnen. Met de omvorming van de PVV naar de VLD maakten we definitief komaf met het 'onVlaamse' karakter van de partij. En nu, 10 jaar later, moeten we finaal de tegenstelling tussen links en rechts overbruggen. Dat zijn immers begrippen zonder betekenis geworden."

Liberales: "Maar heel wat mensen, niet in het minst politieke tegenstanders, plaatsen het liberalisme toch steeds in het rechtse kamp?"

DV: "Dat is complete nonsens. De breuklijn loopt vandaag niet langer tussen links en rechts. Is pleiten voor meer veiligheid, het verlagen van de fiscale druk, het versterken van de sociale zekerheid, het afbouwen van kernenergie of de afschaffing van importbeperkingen voor producten uit de Derde Wereld nu links of rechts? Het zijn voorbijgestreefde begrippen die de ware schakeringen in het politieke landschap maskeren en simplifiëren. De echte ideologische breuklijn van vandaag is die tussen vernieuwing en bekrompen behoudsgezindheid. Tussen mensen en partijen die kiezen voor verandering en modernisering en zij die conservatief denken en handelen. Op deze breuklijn is het liberalisme een uitgesproken progressieve beweging die zich afzet tegen alle vormen van bekrompen conservatisme die in andere partijen en ideologieën zo sterk aanwezig zijn. In de eerste plaats bij extreme nationalisten die hun etnische denkbeelden van een zuiver en eendrachtig volk willen opleggen aan de ganse bevolking. Waarbij elke Vlaming geacht wordt zich in te zetten voor de eigen volksgemeenschap en weerstand te bieden tegen 'vreemde' invloeden. Behoudsgezindheid ook bij christen-democraten die hun morele denkbeelden superieur achten op andere levensvisies. Een staaltje van dat religieus geïnspireerd conservatisme demonstreerde alvast de Caritaszuil in het euthanasiedebat door de patiënt en de arts ondergeschikt te maken aan de oekazes van hun bestuur. Behoudsgezindheid komt ook voor bij traditionele socialistische politici met hun verstarde houding tegenover noodzakelijke maatschappelijke hervormingen en moderniseringen. Verworven rechten en groepsbelangen zijn voor hen belangrijker dan het algemeen belang."

Liberales: "Maar is dit niet wat te theoretisch? Zijn die behoudsgezinde tendenzen echt zichtbaar in onze samenleving."

DV: "De scheiding tussen conservatieven en vernieuwers is geen theorie maar kunnen we vaststellen in de dagelijkse politiek. Alhoewel iedereen het eens is dat we ons overheidsapparaat moeten vernieuwen blijven de weerstanden bijzonder groot. Zoals bij de regeringsplannen rond het Copernicusplan, de hervormingen bij de Post, de NMBS en de sociale zekerheid. Telkens trachten belangengroepen hun bestaande invloed te vrijwaren, desnoods ten koste van de klanten, de reizigers of de patiënten. Hetzelfde bij justitie. De minister moet daar optornen tegen een verstarde mentaliteit waardoor noodzakelijke aanpassingen slechts moeizaam omgezet worden in beleid. De implementatie van een jeugdsanctierecht en de bouw van het gesloten jeugdcentrum in Everberg zijn ook sprekende voorbeelden van politieke koudwatervrees. Behoudsgezinde krachten zijn er ook rond dossiers als de afbouw van kernenergie, het verbod op wapenhandel, het pluralisme in het onderwijs, het stemrecht voor migranten, de hervorming van de Senaat en het doorvoeren van meer flexibiliteit in het arbeidscircuit. Ondanks de dringende noodzaak om de activiteitsgraad te verhogen, want steeds minder actieven moeten bijdragen voor steeds meer inactieven, blijven vakbonden en patroons opteren voor brugpensioenen en andere vervroegde uitstapregelingen. Werkgevers verzetten zich met hand en tand tegen de opheffing van importbeperkingen voor producten uit arme landen en eisen samen met de vakbonden voortdurend Europese subsidies voor de landbouw. Een perfide systeem dat het voor arme landen moeilijk maakt om te concurreren met het Westen. Dat zijn allemaal voorbeelden van bekrompen behoudsgezindheid waar we als liberalen moeten tegen vechten".

Liberales: "Maar het liberalisme blijft toch met een imagoprobleem zitten. In politieke debatten worden liberalen vaak vereenzelvigd met conservatieven."

DV: "Nogmaals, dit is verkeerd. Dat liberalisme haaks staat op het conservatisme onderkent ook de Franse filosoof Alain Finkielkraut in zijn boek Ondankbaarheid. Daarin zegt hij "… de conservatief, dat is de ander, degene die bang is, bang om zijn verworven voorrechten en voordelen te verliezen, bang voor de vrijheid, voor de open zee, het onbekende, de mondialisering, de emigranten, flexibiliteit, bang voor de noodzakelijke veranderingen." Liberalen verzetten zich juist tegen onwetendheid, verstarring, bevoogding, paternalisme en verzuiling. Zij komen op voor vrijheid, openheid en creativiteit. Liberalen hebben vertrouwen in de kracht van de mens om zaken ten goede te veranderen. Tradities kunnen belangrijk zijn, maar mogen geen rem betekenen op vooruitgang. In die zin zullen liberalen er alles aan doen om belemmeringen voor een spontane en vrije groei uit de weg te ruimen. Daarmee wordt ook duidelijk dat het liberalisme, net zoals de democratie nooit definitief verworven zal zijn. Steeds opnieuw ontstaan er situaties die de vrijheid beperken en zullen mensen opstaan die ons denken en doen aan banden willen leggen. Een grote, open en vernieuwende liberale beweging in Vlaanderen is derhalve noodzakelijk. Een beweging die een positief antwoord biedt op de verzuiling en verstarring die symptomatisch zijn bij zoveel andere groepen en partijen."

Liberales: "De andere politieke partijen zullen bij de volgende verkiezingen fel inspelen op het aspect 'zekerheid'. Hebben zij hier geen punt?"

DV: "Behoudsgezinde partijen trachten de burgers angst in te boezemen en teren op gevoelens van onzekerheid die elke vooruitgang veroorzaakt. Het is aan de liberale beweging om uit te leggen dat de hervormingen en vernieuwingen die ze wil doorvoeren juist meer zekerheid, welvaart en sociale bescherming zullen bieden voor de toekomst. Belgacom is daarbij een mooi voorbeeld. Onder leiding van de zopas overleden John Goossens is men erin geslaagd dit vroegere logge overheidsapparaat te moderniseren en te vernieuwen. Dat heeft geleid tot herstructureringen, afdankingen en tal van heropleidingen. Nu is het een gezond bedrijf dat ondanks alle moeilijkheden in de telecomsector kan concurreren met de beste spelers op het terrein. Hadden we enkele jaren terug geluisterd naar de kritische en behoudsgezinde stemmen van weleer dan zat dit bedrijf nu in onvoorstelbare problemen. De zogenaamde zekerheden die sommigen nu propageren zijn vaak valse zekerheden. Sterker nog, alleen via aanpassing en vernieuwing zullen we in staat zijn nieuwe zekerheden te creëren."

Liberales: "Het liberalisme wordt ook hard aangepakt vanuit de hoek van de anti-globalisten. Zij verwijzen naar tal van onrechtvaardige toestanden in de wereld en wijzen met een beschuldigende vinger naar de vrije markt."

DV: "Veel anti- of andersglobalisten wijzen op terechte mistoestanden, maar in mijn boek leg ik juist uit dat die mistoestanden niet te wijten zijn aan een teveel aan liberalisme en vrije markt, maar wel aan een tekort aan liberalisme en vrije markt. Liberalen moeten zich zowel keren tegen het defaitisme van de antiglobalisten als tegen het egoïsme van de marktfundamentalisten. De eersten maken het individu ondergeschikt aan denkbeelden die in het verleden bewezen hebben dat ze leiden tot onvrijheid en totalitarisme. De anderen misbruiken elementen van het liberalisme om hun handelen een vorm van waardigheid en beschaafdheid te geven. In feite dienen ze enkel hun extreem eigenbelang ten koste van anderen. Neem de landbouwpolitiek van de Europese Unie die met haar importheffingen en landbouwsubsidies in feite een protectionistische koers volgt. Of de huidige politiek van de Verenigde Staten die zich omwille van hun economische belangen van het verdrag van Kyoto afkeren, de import van buitenlands staal afremmen door nieuwe heffingen en enorme landbouwsubsidies toekennen aan hun boeren. Een ander voorbeeld is de situatie in de vroegere Sovjet-Unie waar kleine groepen, vaak met criminele inslag, de economische macht monopoliseren en beheersen. Veel van de antiglobalistische vragen en marktfundamentalistische ontsporingen kunnen binnen het democratisch en economisch liberalisme opgelost worden: de afschaffing van alle importbeperkingen voor producten uit de Derde Wereld, de afschaffing van concurrentievervalsende landbouwsubsidies, de kwijtschelding van de schulden aan de armste landen, de democratisering van de internationale instellingen, de oprichting van een World Sociale Organisatie die moet toezien op minimale regels inzake veiligheid, gezondheid, milieu en arbeidsvoorwaarden, het bestrijden van monopolies en kartelvormingen, en het afbouwen of verbieden van handel in wapens en andere producten die een gevaar betekenen voor mens en milieu. Het menselijk liberalisme staat voor een vrije markt die werkt binnen een ethisch kader. Ook hier moet worden ingegaan tegen allerlei conservatieve krachten die groepsbelangen en extreem eigenbelang plaatsen boven het algemeen belang en de rechten van de mens."

Liberales: "Heel wat intellectuelen stellen ook vraagtekens bij de moderniteit zelf. Op welke manier moeten liberalen daartegenover staan?"

DV: "Het liberalisme is alvast de enige ideologie die onverkort opkomt voor een verdere humaniserende moderniteit. Dit in tegenstelling tot nationalisten en religieuze fundamentalisten die op een of andere manier willen terugkeren naar of vasthouden aan tradities en gewoontes, die het leven van miljoenen mensen al decennialang beheersen. Opkomen voor de moderniteit is opkomen voor meer individuele vrijheid, zelfontplooiïng en zelfredzaamheid. Het is, zoals de Nederlandse filosoof Paul Cliteur stelt, opkomen voor een soort 'universele seculiere moraal' die het handelen en samenleven tussen mensen moet regelen. Hiermee staat het liberalisme lijnrecht tegenover al wie culturele en religieuze bepalingen belangrijker vindt dan onze fundamentele liberale grondrechten. In die zin verzet het liberalisme zich tegen elke persoon, partij of beweging die zich afzet tegen de gelijkheid van man en vrouw, de scheiding van kerk en staat, de vrijheid van meningsuiting en het recht op eigendom."

Liberales: "Wie kan daar op tegen zijn?"

DV: "Vergis je niet, dergelijke grondrechten lijken evident maar worden vanuit een overtrokken cultuurrelativisme of misbegrepen tolerantie vaak overtreden. Zo blijft men blind voor het feit dat minderheden omwille van hun godsdienst vrouwen discrimineren, de bepalingen van de koran of de bijbel boven de wet plaatsen of de vrije meningsuiting beperken tot kritiekloosheid tegenover de eigen leef- en denkwereld. Een dergelijke houding is onaanvaardbaar in ons land en in Europa. Willen we het samenleven tussen mensen uit diverse culturen leefbaar houden dan moeten enkele universele normen gelden waarvan niet kan worden afgeweken. Dit alles lijkt misschien wat theoretisch maar komt toch veel voor in de praktijk. Ik denk hierbij aan de praktijk van de gedwongen huwelijken voor moslimmeisjes. Dergelijke praktijken zijn behoudens instemming van de betrokkene onaanvaardbaar. Hetzelfde geldt voor de manier waarop sommige imams de bepalingen van de koran propageren als belangrijker dan de bepalingen van onze grondwet. Een scheiding van kerk en staat betekent dat de overheid strikt neutraal moet zijn en dat niemand dit in twijfel kan trekken. In die zin zijn praktijken als de bloedwraak, de burqa, de vrouwenbesnijdenis of de rituele slachtingen van dieren onaanvaardbaar in ons land. De vrijheid van meningsuiting is absoluut, in die mate dat geen enkele persoon het in gedachten en geschriften eens moet zijn met de westerse waarden. Maar in daden mag niemand diezelfde vrije meningsuiting aantasten of beperken. Wie Salman Rushdie of andere islamitische intellectuelen zou bedreigen omwille van hun schrijfsels moet omwille van diezelfde meningsuiting opgepakt en veroordeeld worden."

Liberales: "Wat moet er dan specifiek gebeuren?"

DV: "De overheid moet er in de eerste plaats voor zorgen dat er voldoende aanbod is om iedereen de taal te laten aanleren. Maar er bestaat ook een minderheid die het belang van de taalkennis onderschat. De kennis van het Nederlands is nochtans een absolute vereiste om in onze complexe maatschappij te kunnen functioneren en moet voor nieuwkomers daarom verplicht zijn. Niet om hen te 'pesten' maar gewoon als middel tot integratie. Wie de taal niet wil of kan leren zit met een probleem, niet alleen vandaag maar ook morgen. Wie de taal niet spreekt zal moeilijker een job vinden en minder contacten leggen met de autochtone bevolking. Wie alleen Arabisch of Turks spreekt met zijn naaste omgeving en vrienden kan nooit een diploma halen of een job verwerven. Allochtonen moeten dus onze taal leren. Net zoals de schoolplicht geldt voor alle Vlamingen tot hun achttiende, moeten vreemdelingen zich inspannen om zich behoorlijk te kunnen uitdrukken. Maar veel problemen zijn er ook door het gebrek aan openheid van de Vlamingen zelf die vreemdelingen vaak gewoon op basis van hun huidskleur of geloof discrimineren en hen de toegang ontzeggen tot de arbeidsmarkt of het uitgangsleven. De mentaliteit zal dus van de twee kanten moeten wijzigen."

Liberales: "Veel spanningen zijn niet te wijten aan taalkennis maar aan culturele verschillen. Ik heb de indruk dat die meer dan de taal leiden tot wrijvingen tussen migranten en autochtonen".

DV: "De 'culturele eigenheid' van vreemdelingen leidt inderdaad tot spanningen. Enerzijds moeten we respect opbrengen voor hun eigen tradities en gewoontes, want niemand heeft het recht zich te mengen in een persoonlijke levenswijze of overtuiging. Maar eenmaal in het publieke domein moet de overheid strikt neutraal optreden. In die zin is het verkeerd dat de overheid subsidies geeft aan organisaties die in hun werking onze fundamentele waarden naast zich neerleggen. Allochtone jeugdhuizen die meisjes de toegang ontzeggen mogen niet rekenen op overheidssteun. Een dergelijke steun zou alleen maar hun religieus en cultureel geïnspireerde rolpatronen bevestigen. En imams die hier de 'gelovigen' komen toespreken moeten de westerse liberale waarden aanvaarden en mee promoten. Het kan immers niet zijn dat ze een gedachtegoed promoten dat haaks staat op onze democratie."

Liberales: "Maar je kan vreemdelingen toch niet dwingen onze culturele en religieuze gewoontes over te nemen?"

DV: "Neen, dat hoeft ook niet. Maar moderniteit betekent in essentie dat de mens de religieuze en culturele voorschriften ondergeschikt maakt aan de universele rede. Niemand kan op basis van een 'geopenbaarde tekst' de waarheid claimen. Wat mensen denken en geloven is hun privézaak. Maar in het openbare domein moet de overheid strikt neutraal optreden en gelden universele seculiere waarden. Universeel in de zin dat ze overal geldig moeten zijn en dat er geen uitzondering kan op worden gemaakt. Seculier omdat ze boven en los staat van elke religie, zowel van de joods-orthodoxe, de christelijk-evangelische als de islam-fundamentalistische godsdienstige voorschriften. Alleen op die manier blijft een multiculturele samenleving leefbaar. Mensen die elk op hun manier geloven in de bijbel, de koran of de thora kunnen enkel overeenkomen als ze enkele generieke normen aanvaarden en er zich naar schikken. Van zodra deze houding duidelijk wordt kan de overheid vlotter ingrijpen bij overtredingen ervan".

Liberales: "Een kenmerk van het liberalisme is het geloof in het eigenbelang als motor voor maatschappelijke ontwikkeling en welvaart. Maar botst dit dan niet met het algemeen belang?"

DV: "Eigenbelang kan ook het openbaar belang dienen. Dat was trouwens de stelling van Adam Smith in zijn basiswerk over het kapitalisme, Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations uit 1776. In tegenstelling tot wat zijn tegenstanders beweren, verheerlijkte Smith nooit de bezitsdrang en het egoïsme. Integendeel, hij zag de mens veeleer als een sociaal wezen dat bij zijn handelingen rekening houdt met de ander. Deze uitspraak is belangrijk omdat ze aantoont dat één van de vaders van het liberalisme van bij de aanvang oog heeft gehad voor het lot van de medemens. Dit weerlegt ook het argument van tegenstanders van het liberalisme die het willen vernauwen tot een asociale en onmenselijke ideologie. Dit blijkt ook uit de geschriften en uitspraken van hedendaagse liberale denkers als Francis Fukuyama die stelt dat het economisch liberalisme en de vrije onderneming maar behoorlijk kunnen functioneren op basis van een liberale en sociale ethiek. Ook Amartya Sen beklemtoont waarden als eerlijkheid, rationaliteit, planning, wederkerigheid en verantwoordelijkheid. In zijn boek Vrijheid is vooruitgang omschrijft hij dit als volgt: "Het eigenbelang is niet de enige basis van het economisch liberalisme. Dat kan alleen behoorlijk functioneren als alle stukjes van de puzzel op hun plaats worden gehouden door de overkoepelende zorg voor grotere individuele vrijheden en de sociale verantwoordelijkheid om die tot stand te brengen." Het liberalisme is in wezen een bijzonder sociale beweging.

Liberales: "Toch geven politieke tegenstanders voortdurend een ander beeld van het liberalisme. Ze verwijten het een gebrek aan sociale ingesteldheid en bewogenheid voor de medemens. Hoe overtuig je anderen van het sociaal karakter van het liberalisme".

DV: "Nogmaals, het liberalisme is door en door sociaal en rechtvaardig. Vrijheid, wederzijds respect en mededogen met anderen zijn inherent aan het liberalisme. Dit is geen gratuite uitspraak, het volgt vanzelf voort uit de vrijheidsgedachte voor elk individu. Mensen worden in hun vrijheid immers niet alleen beperkt door 'positieve belemmeringen' zoals regels en wetten van de overheid, maar ook door 'negatieve belemmeringen' zoals armoede, gebrek aan kennis en maatschappelijke achterstand. Om mensen echt in vrijheid te laten leven, moeten ook deze negatieve belemmeringen opgeheven worden. Onderwijs, cultuur, sociale opvang, werklozensteun en andere overheidsingrepen zijn nodig om de mens ware vrijheid te garanderen. Alleen op die manier zal hij zelfbewust, onafhankelijk en vrij beslissingen kunnen nemen. Mensen die in armoede leven of een totaal gebrek aan kennis hebben, kunnen in onze samenleving onmogelijk 'vrij' zijn. Zij zijn overgeleverd aan leegheid, eenzaamheid, onverschilligheid of in het beste geval aan paternalistische liefdadigheid. Er zijn mensen die zich aldus kunnen handhaven, maar de overgrote meerderheid wordt onvermijdelijk afhankelijk van steun en medeleven, en kan alleen nog virtueel zijn zogenaamde vrijheid beleven. Dus moet en zal elke oprechte liberaal als vanzelfsprekend bijdragen tot een rechtvaardige overheid."

Liberales: "Maar hoe lossen liberalen dan het spanningsveld op tussen vrijheid en een rechtvaardige verdeling van de middelen?"

DV: "Vrijheid en sociale rechtvaardigheid zijn niet onverenigbaar. De liberale filosoof John Rawls ontwikkelde in zijn basiswerk A Theory of Justice een politieke theorie voor een rechtvaardige, pluralistische en democratische samenleving. Hierin verzoent hij een liberaal idee over politieke verplichting met een sociaal-democratisch getint idee over herverdeling van goederen en sociale rechtvaardigheid. Voor Rawls is de mens een doel op zichzelf die aanspraak kan maken op een aantal onaantastbare rechten. Die mensen werken als rationele en redelijke wezens ook samen binnen de samenleving. En dat levert die mensen niet alleen materiële voordelen op maar ook een vorm van vrijheid en zelfrespect. Het probleem, aldus Rawls, is het feit dat mensen niet dezelfde kansen hebben ingevolge verschillende natuurlijke bekwaamheden, de sociale achtergrond en het geluk of ongeluk waarmee de mens in de loop van zijn leven te maken krijgt. Daarom is verdeling nodig. Een maatschappelijke verdeling acht Rawls rechtvaardig wanneer ze voldoet aan de volgende voorwaarden. Allereerst en voornamelijk heeft elke mens evenveel recht op een zo uitgebreid mogelijk stelsel van basisvrijheden. In de tweede plaats wordt sociale en economische ongelijkheid alleen gerechtvaardigd als er een systeem van gelijke kansen is voorzien voor iedereen, én die ongelijkheid vooreerst ten goede komt van de minstbedeelden in de samenleving. Dit betekent dus het verlenen van gelijke toekomstkansen voor iedere burger, los van afkomst, klasse, ziekte of handicap. Daarbij worden ongelijkheden alleen toegestaan voor zover zij tot voordeel van de minstbedeelden strekken en de groeimogelijkheden van de samenleving niet nadelig beïnvloeden. De overheid moet dus 'onverdiende' achterstanden opheffen."

Liberales: "Een ander verwijt dat tegenstanders naar het liberalisme slingeren is dat het leidt tot individualisme en egoïsme."

DV: "Individualisme is geen ondeugd; dat zijn egoïsme en zelfzucht wél, net als onverschilligheid en wreedheid. Egoïsme of zelfzucht is het streven naar eigen voordeel en geluk met verwaarlozing van de belangen en het geluk van anderen. Volgens Kant is het egoïsme het alle echte moraliteit ondermijnende 'Radikal-Böse' in de mens. Egoïsme of zelfzucht is verwerpelijk omdat het onvermijdelijk ten koste gaat van de medemens. Het zijn de dieven, profiteurs, bedriegers, pooiers, hormonen-spuiters, huisjesmelkers, fraudeurs en andere criminelen van deze tijd. Het zijn de uitbuiters van mens, dier en aarde. Maar dat heeft niets te zien met liberalisme of individualisme. Individualisering is de groei naar een unieke persoonlijkheid. Het is 'mens' worden met alle rechten en vrijheden die dit met zich meebrengt, maar ook met alle plichten tegenover anderen en ten aanzien van de gemeenschap. Besef ook dat het individualisme, mede dank zij het liberalisme, geleid heeft tot de ontvoogding van de mens, de emancipatie van de vrouw en de erkenning van de mensenrechten in het algemeen. Liberalen moeten het individualisme verder promoten omdat dit in wezen ingaat tegen elke vorm van maatschappelijke onderdrukking en onvrijheid."

Liberales: "Een ander probleem dat heel wat burgers aanbelangt is hun veiligheid. Hoe kunnen we vanuit het liberaal gedachtegoed dit probleem aanpakken?"

DV: "Elke diefstal, inbraak of geweldpleging is een aantasting van de individuele vrijheid en is een reden voor een hard optreden van de overheid. De overheid heeft immers als belangrijkste taak gave en goed van de mens te beschermen. We kunnen niet genoeg beklemtonen dat sociaal zwakkeren het eerste slachtoffer zijn van onveiligheid en verval van hun buurt. Rijkere mensen kunnen het zich permitteren om te verhuizen naar elders, zich op te sluiten in afgeschermde woonzones, veiligheidsdiensten in te huren en zich 'terug te trekken uit de samenleving'. Iets dergelijks geldt ook voor een mank lopende rechtsgang: kapitaalkrachtigen lijden minder onder lange procedures, dure gerechtskosten, vinden beter hun weg erin dan zwakkeren. Wettelijkheid en naleving daarvan staan aan de kant van de kwetsbaren, beveiligt hen tegen de wet van de jungle. Een efficiënte veiligheids- en rechtspolitiek is dus even sociaal als de Sociale Zekerheid. We kunnen er sociale segregatie mee tegengaan en gelijkberechtiging voor allen mee garanderen."

Liberales: "Is een dergelijke houding verenigbaar met uw uitgangspunt dat het liberalisme een progressieve beweging is?"

DV: "Natuurlijk. Echte vernieuwing betekent dat we de vrijheid, het rechtmatig verworven bezit, de zowel fysieke als morele integriteit van de mens in ere herstellen, en dat we vandalen en criminelen hard aanpakken. Echte vernieuwing betekent dat we de slachtoffers en hun leed opnieuw centraal stellen en dat onze bekommernis in de eerste plaats naar hen moet gaan en niet naar de daders. Daarom moeten we de politie en het gerecht meer slagkracht geven, het jeugdsanctierecht doorvoeren en komen tot een snellere berechting. Dat lijkt me alvast beter dan de kop in het zand steken en zich als overheid terugtrekken uit probleemgebieden waar criminelen de lakens uitdelen. Maar het vergt ook inspanningen van de burgers zelf. Buurten en steden worden maar veiliger als iedereen mee zijn verantwoordelijkheid opneemt. Mensen aan durven spreken op hun overlastgedrag bijvoorbeeld. Is dit overtrokken, te repressief, te hardvochtig? Helemaal niet. Juist de onwil om gewone burgers te beschermen tegen hardvochtigen is hardvochtig."

Liberales: "Komt het liberalisme met dit discours niet dicht bij het gedachtegoed van extreem rechts?"

DV: "Helemaal niet. Ik stel zelfs dat het liberalisme juist diametraal tegenover het gedachtegoed van het Vlaams Blok staat. Bij liberalen staat de vrijheid van het individu centraal terwijl extreme nationalisten het individu willen onderwerpen aan de belangen van de gemeenschap. Dat laatste klinkt onschuldig maar is dat helemaal niet. Het betekent immers dat we als burgers een 'plicht' zouden hebben tegenover 'Vlaanderen' en het 'Vlaamse volk'. Dat vrouwen bijvoorbeeld hun 'moederplicht' moeten vervullen en kinderen baren om de denataliteit tegen te gaan. Ook inzake veiligheid is er een essentieel verschil. Voor liberalen zijn harde maatregelen tegen criminaliteit een middel om te komen tot vrijheid en bescherming van eigendom. Bij extreem-rechts zijn ze een doel op zich teneinde een sterke staat uit te bouwen. En een sterke staat is wel het laatste waar mensen die de vrijheid koesteren van dromen."

Liberales: "Wij danken u voor dit interview".

Dirk Verhofstadt