Bij elke speech die hij houdt vertelt hij ten minste één grap. Hij was al militant van de Britse liberalen toen hij nog een tiener was. Hij spreekt vloeiend Italiaans en zeer behoorlijk Frans. Vijf jaar lang was hij de enige Britse liberaal in het Europees Parlement, u weet wel, het Britse kiessysteem benadeelt kleine partijen. Maar toen bij de Europese verkiezingen in ‘99 de Britten hun kiessysteem veranderden, haalden de LibDems in één klap de tien zetels waarop ze recht hebben. Ze zijn nu de grootste nationale delegatie in onze fractie. En ze leveren de fractieleider: Graham Watson.

Dirk Sterckx maakte een interview met hem in de Engelse stad Bath, een liberaal bolwerk in Zuid-Engeland waar we dit jaar ons congres houden. Voor de deur staan betogers, anti-Europeanen zoals je die alleen nog bij de Britten hebt. Ze willen Graham aan de galg omdat hij voor de Europese Unie is. Een redelijk gesprek is niet mogelijk. Bijna dertig jaar na de toetreding van de Britten in de Unie, heeft nog altijd niet iedereen die stap aanvaard. Hoe moet dat dan met de veel ruimere uitbreiding die nu voor de deur staat?

Graham Watson: Wij, liberaal-democraten zijn altijd heel bezorgd geweest over hoe we de uitbreiding goed moesten doen werken. En, we zijn altijd heel duidelijk geweest: we hebben eerst en vooral gezegd dat de kandidaat-landen aan bepaalde eisen moesten voldoen. De Europese Commissie zou elk jaar ‘meten’ hoe ze die eisen opvolgen. In oktober, twee maanden geleden, liet de Commissie ons weten hoe ver de kandidaten zullen staan in 2004. Daarnaast hebben we ook een constante dialoog gevoerd met de kandidaatlanden, om hen te helpen zich voor te bereiden op hun lidmaatschap. Dat tweesporenbeleid heeft voor een veel beter wederzijds begrip gezorgd. We weten alles over de toestand in die landen en over wat ze nog moeten doen. Daarom denk ik dat de uitbreiding met succes kan doorgaan met tien landen in 2004. En later kunnen daar nog andere landen bijkomen. Het zal niet gemakkelijk zijn. En natuurlijk zie je nu wat je dikwijls ziet in zo’n situatie: de hazen, de mensen die bang zijn, en de tegenstanders van de uitbreiding komen nu naar voren. Het is van groot belang dat wij liberaal-democraten nu op ons standpunt blijven en het hele uitbreidingsproces blijven verdedigen.

Dirk Sterckx: Waar verwacht je het meest tegenstand, de grootste moeilijkheden? Want er is nogal wat tegenstand tegen de uitbreiding. Hoe kunnen we de mensen ervan overtuigen dat de uitbreiding ook voor ons nodig is?

Graham Watson: Het grootste probleem zal zijn de mensen ervan te overtuigen dat uitbreiding ook voor ons een goeie zaak is. De voordelen zien we pas op halflange of lange termijn, de moeilijkheden zien we nu : georganiseerde misdaad, migratie, het hele gebied dus van justitie en binnenlandse zaken. Maar we moeten eerlijk zijn: ook binnen de bestaande Unie zijn er nog moeilijkheden: de hervorming van de landbouwpolitiek bijvoorbeeld blijft moeilijk. En ik twijfel er niet aan dat het heel wat tijd zal nemen om die moeilijkheden te overwinnen. Wat ik nooit begrepen heb is dat voor veel mensen migratie zo’n probleem is. Bij vorige uitbreidingen van de Unie, met Spanje en Portugal bijvoorbeeld, hebben we gezien dat mensen niet vanuit die landen naar ons toe kwamen, maar omgekeerd : ze keren terug naar hun land omdat er daar hoop is dat de situatie beter wordt. Als je kijkt naar Polen, dan zie je dat er nu al ongeveer een half miljoen Polen elk jaar teruggaan omdat ze in Polen opnieuw kansen zien.

Dirk Sterckx: Ik denk dat ze niet alleen economisch opnieuw kansen zien, maar dat ze zich politiek ook veiliger gaan voelen in het grotere geheel dat de Unie is. We verleggen onze grenzen naar het oosten en komen dichter bij de grenzen van Rusland. De verhouding tussen de uitgebreide Unie en Rusland, dat is iets waaraan we in de komende tientallen jaren veel actiever zullen moeten werken. Na de uitbreiding ligt er een stukje van Rusland midden in de EU. Kaliningrad zal dan tussen Litouwen en Polen liggen. We kunnen dus niet anders dan ook op langere termijn aan onze relaties werken met Rusland, dat nog altijd een supermacht is.

Graham Watson: Dat is zeker waar. De nieuwe grens die we met Rusland hebben is heel klein, ze blijft beperkt tot Kaliningrad. We hebben daar een moeilijk probleem. En we zullen natuurlijk hetzelfde grensprobleem hebben met Belarus (Wit-Rusland) en Oekraïne. We zullen problemen hebben met de handelsbetrekkingen met die landen, met de georganiseerde misdaad. De moeilijkheid met Rusland komt op lange termijn van het feit dat Rusland eigenlijk een zeer Europees land is. Historisch en cultureel, ‘emotioneel’ gezien is het een Europees land. De Russen hebben een andere geschiedenis gehad, andere ervaringen dan wij. Dat heeft van hen een heel ander volk gemaakt dan wij zijn. Het is van belang dat we nu een besliste en duidelijke politieke verhouding opbouwen met Rusland, dat we onze ‘emotionele’ band niet de overhand laten halen als het over onze relaties met dat land gaat.

Dirk Sterckx: Om ons voor te bereiden op de nieuwe, uitgebreide Europese Unie, wordt in de Conventie een voorstel uitgewerkt voor een ‘grondwet’. Daar moeten we vastleggen hoe we de Unie willen organiseren, hoe we beslissingen gaan nemen, waar de macht zal liggen. We moeten een akkoord vinden over de bevoegdheden van de Unie: waarover mag ze beslissen en waarover niet. In uw land is de discussie daarover veel scherper dan bij ons. Veel Britten twijfelen nog altijd of hun land bij de Unie moet zijn. We maken dit interview op ons Europees Congres in Bath, en er staan hier mensen voor de deur die vinden dat je een landverrader bent omdat je pro-Europees bent!

Graham Watson: Er zijn mensen in het Verenigd Koninkrijk, meer bepaald in Engeland, die nooit het resultaat van het democratisch referendum van 1972 over de toetreding van het Verenigd Koninkrijk aanvaard hebben. Het is een kleine groep mensen, maar ze zijn zeer vastberaden, goed gefinancierd en zeer goed georganiseerd. Ze geloven dat als je vóór Europa bent, je een verrader van je land bent. Dat ervaar ik vaak in mijn kiesdistrict. De Conventie zal een belangrijke rol spelen in dit debat, niet alleen in het Verenigd Koninkrijk, maar ook elders. We moeten uitstippelen welke machten er in Brussel moeten liggen, welke machten nationaal regionaal of lokaal moeten bestaan. Als dit duidelijk geregeld is, denk ik dat de mensen minder gemakkelijk zullen denken dat de Europese Unie zijn neus in elk aspect van hun dagelijks leven steekt.

Dirk Sterckx: De socialisten hebben op de Conventie het probleem van het ‘sociale Europa’ op tafel gelegd. Vindt u dat er een Europese sociale wetgeving moet komen? Is Europa daarvoor het juiste niveau of moet het meeste werk op nationaal of regionaal vlak gedaan worden?

Graham Watson: We weten allemaal dat verschillende landen verschillende sociale tradities hebben. Als je naar Europa kijkt in het bijzonder, zie je dat er een scheiding is tussen het meer protestantse noorden, dat meer gelooft in het individualisme, en het meer katholieke zuiden, dat misschien een grotere sociale samenhang voorstaat. Het is belangrijk dat Europa die verschillen naast elkaar laat bestaan, dat de EU geen dwangbuis wordt zoals de vroegere Sovjetunie er één was. Als we succesvol willen zijn op lange termijn, moeten we als liberalen de drie richtingen van het liberalisme combineren : het klassieke liberalisme gebaseerd op mensenrechten, met aandacht voor de rechtsstaat, het economisch liberalisme dat ons werd bijgebracht door Adam Smith en anderen, maar ook een liberaal gevoel van gemeenschap of broederlijkheid in navolging van de Franse revolutie. Dat laatste zijn we de jongste jaren een beetje kwijtgeraakt. Maar het is een zeer essentieel deel van het liberalisme. Als we het herontdekken zou ons dat helpen om meer succesvol te zijn.

Dirk Sterckx: Die drie soorten liberalisme, vindt u daar iets van terug in de verschillende nationale onderdelen van onze liberale parlementaire fractie? Wat ik zie is dat in het Europees Parlement alle fracties, niet alleen wij, een nogal chaotisch gedrag vertonen. Ik vind het een zeer interessante omgeving omdat je mensen moet overtuigen die een verschillende achtergrond hebben. Hoe voel je dit aan als voorzitter van de fractie?

Graham Watson: Je legt de vinger op de gevoelige plek: nationale partijen blijven doen wat ze al jaren doen. De Europese Unie is een tamelijk jonge democratie. We hebben nog niet de traditie van een eeuwenoude liberale organisatie op Europees niveau. Maar wat mij verrast in onze fractie, is niet zozeer dat er verschillen zijn, maar wel dat we, ondanks de verschillen, verenigd zijn door onze principes. We kunnen effectiever zijn dan eender welke andere politieke groep waar de verschillen onoverbrugbaar zijn. Nadat ik voorzitter werd van de fractie heb ik duidelijker kunnen zien wat de gevoelsmatige reacties zijn van nationale delegaties over bepaalde onderwerpen. En hoewel ik soms het gevoel heb dat mijn werk erin bestaat om 53 kikkers in een kruiwagen te laden, sta ik er telkens van te kijken hoe goed we erin slagen om mensen in dezelfde richting te laten bewegen.

Dirk Sterckx: De Voorzitter van het Europees Parlement is nu een liberaal, wat sinds ‘79 nog maar één keer het geval was. We hebben met de Belgen in 2001, nu met de Denen, een liberale voorzitter van de Raad. Denkt u dat dit de liberale ideeën op het voorplan brengt? Hoeveel kan een Voorzitter van de Raad of van het Parlement doen?

Graham Watson: Ik denk dat Voorzitter zijn van het Parlement een machtiger functie is dan de meeste mensen denken. Als hij zijn macht verstandig gebruikt, kan een Voorzitter een grote impact hebben. Ik denk dat Pat Cox een zeer goede start genomen heeft omdat hij tegenover de andere instellingen het parlement een profiel heeft gegeven. Op Europees vlak zijn wij liberalen nu zeker sterker dan we in jaren geweest zijn. Maar ik zou graag zien dat de liberale Premiers en Ministers van Buitenlandse Zaken een beetje meer tijd spenderen bij ons. Zij moeten zichzelf ook zien als deel van een Europese groepering en niet alleen als vertegenwoordiger van hun eigen land. Wij zeggen dat we een internationale beweging zijn, maar we moeten dat ook bewijzen. Er is één iemand die hierin een prachtprestatie levert en dat is Guy Verhofstadt. Hij is een echt ideologische, liberale premier.

Dirk Sterckx: Wat me opvalt is dat nu nog altijd veel mensen denken dat het Europees Parlement geen echte macht heeft. Mensen beseffen blijkbaar nog altijd niet dat het Europees Parlement ook wetten maakt die in de lidstaten voor elk van hen gelden.

Graham Watson: De macht van het Parlement wordt niet goed begrepen omdat nationale parlementen er een handje van weg hebben om de macht die het Europees niveau heeft, te camoufleren. Dit is zeer ongezond voor de democratie.

Dirk Sterckx: Ze zeggen: ‘wij doen het’, als alles goed gaat en ‘Europa doet het’ als het fout loopt.

Graham Watson: Inderdaad. Ik denk dat nationale regeringen nog altijd de neiging hebben om aan hun kiezers te zeggen dat ze bijvoorbeeld in hun eentje voor de veiligheid van hun burgers kunnen zorgen, zoals ze dat deden honderd jaar geleden. Dat is helemaal niet meer aan de orde als het om criminaliteit gaat.

Dirk Sterckx: In België storen wij ons heel erg aan het groeiende verschil tussen grote en kleine landen. Grote landen mogen blijkbaar dingen die kleine landen niet mogen. Dat blijkt bijvoorbeeld als je naar de Euro kijkt en de budgettaire discipline die daarbij komt kijken. Je hoort dan de Duitsers en de Fransen, de twee vaders van de Unie, zeggen: ‘discipline ok, maar niet voor ons’. Kleine landen kunnen dat niet zeggen. Ik vind dat gevaarlijk. U bent van een grote lidstaat, wat denkt u daarvan?

Graham Watson: Ik begrijp dat gevoel zeer goed. Liberalisme wordt meestal het meest afgewezen als het het meest nodig is. Wat we hier hebben zijn vier grote lidstaten die geen liberalen in de regering hebben en die daardoor misschien de gevoeligheid voor de belangen van de kleinere lidstaten missen. De grote bijdrage van het liberalisme aan de ontwikkeling van de mensheid is het geloof in waardigheid. Waardigheid van iedereen, hoe zwak of hoe sterk ook. Wat we hier zien is de wet van de jungle die zich opnieuw nestelt. Als we dit niet kunnen bestrijden, ziet de toekomst van de Europese Unie er maar bleek uit.

Dirk Sterckx: U bent nu één jaar voorzitter van de liberale fractie. Wat kan u nu doen dat u vorig jaar als gewoon parlementslid niet kon? Wat is er veranderd?

Graham Watson: Wel, vlak vóór ik fractievoorzitter werd, was ik voorzitter van de Parlementscommissie ‘Mensenrechten, Justitie en Binnenlandse Zaken’. Die commissie was een fascinerende commissie, zeer interessant om voorzitter van te zijn. We hadden gigantische debatten over immigratie en asiel, over racisme en xenofobie, over terrorisme. Ik heb dat moeten verlaten voor een veel bredere functie, en dat is natuurlijk nogal een verschil. Toch denk ik dat ik mezelf gelukkig mag prijzen dat ik de kans heb gekregen om de fractie te leiden. Het is zeer zeker een soort job waar je ‘feeling’ voor nodig hebt. Je moet constant dingen en mensen samen houden, elke dag reageren op heel veel verschillende nieuwe zaken. En dat is enkel mogelijk omdat we in onze fractie 53 leden hebben die enorm getalenteerd zijn en die zich zeer hard inzetten.

Dirk Sterckx : Een kleinere groep maar een zeer actieve.

Graham Watson : Zeer zeker.

Interview door Europarlementslid Dirk Sterckx.

Graham Watson

Links

www.dirksterckx.be