Broze democratieën - Paul De Grauwe

Broze democratieën - Paul De Grauwe

Westerse democratieën staan onder druk. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, waren ooit bakens van democratie. Twee landen naar wie een groot deel van de wereld opkeek. Ze waren voor vele mensen rolmodellen van hoe moderne democratieën moesten functioneren. Niet meer.

In de VS hebben tientallen miljoenen mensen gestemd voor een vulgaire, haatdragende, en zelfvoldane man die zijn hele carrière gebouwd heeft op leugen en bedrog; die nu alles in het werk stelt om de funderingen van de rechtsstaat uit te hollen en om de belangen van de plutocraten te versterken. In het VK hebben tientallen miljoenen (vooral oudere) mensen de rug gekeerd naar een open maatschappij en trekken zich terug in de nostalgie van het grote Britse Imperium toen de Britse elite de wetten stelde voor een groot deel van de wereld.

Het lijkt erop dat Westerse democratieën hun politieke legitimiteit aan het verliezen zijn. Zonder legitimiteit zullen ze verdwijnen. Laten we niet vergeten dat de democratie zoals we die vandaag kennen slechts een goede eeuw oud is. Het algemeen stemrecht, inclusief het stemrecht voor vrouwen, bestaat slechts 100 jaar in de meeste Westerse landen. In België slechts 70 jaar. Gedurende millennia heeft de menselijke beschaving dictaturen en autoritaire regimes gekend. Het is dus best mogelijk dat dergelijke regimes opnieuw de norm worden als democratieën hun legitimiteit verliezen.

Politieke wetenschappers maken een onderscheid tussen “input legitimiteit” en “output legitimiteit”. Het eerste heeft betrekking op de procedures om tot  politieke beslissingen te komen. De procedures die gevolgd worden moeten democratisch zijn om legitiem te zijn. Er moeten regelmatige verkiezingen zijn; er moet een scheiding van de machten zijn; een vrije pers, enzovoort. Dan pas is een regime legitiem.

Output legitimiteit heeft te maken met de resultaten van de politieke beslissingen. Een politiek systeem is legitiem als de mensen ervaren dat hun welvaart erop vooruit gaat dank zij het systeem. De procedure die gevolgd wordt  speelt hier geen rol om het systeem als legitiem te ervaren.

Het meest verontrustende vandaag is dat een aantal autoritaire regimes vandaag, en ik denk dan vooral aan China, een grote politieke legitimiteit  vertonen.  Het leidt weinig twijfel dat de grote meerderheid van de Chinezen vertrouwen hebben in hun politiek systeem omdat de perceptie heerst dat dit systeem verantwoordelijk is voor de fenomenale toename van de materiële welvaart van China. Dat beslissingen op autoritaire wijze worden genomen deert de meeste Chinezen niet.

Het contrast met vele Europese landen en de VS is groot. De politieke legitimiteit in die landen is laag gezakt omdat de politieke regimes er niet in slagen welvaart te creëren voor het grootste deel van de bevolking. Het is niet toevallig dat in de VS en het VK de politieke legitimiteit zo sterk is aangetast. Het zijn ook de twee landen waar grote delen van de bevolking gedurende decennia niet hebben geprofiteerd van de economische groei. Deze laatste is vooral gegaan naar diegenen die het reeds goed hadden.  

Telkens zien we dat wanneer landen er niet in slagen de welvaart van grote delen van de bevolking te behartigen die bevolking het systeem verwerpt. Of de politieke beslissingen al dan niet gebeurd zijn door een democratische procedure te volgen doet er dan niet toe. Mensen die het systeem unfair vinden zullen het verwerpen zelfs als de democratische procedures angstvallig zijn gevolgd.

Democratische regimes zijn dus broos. Scheiding der machten, persvrijheid, regelmatige verkiezingen zijn fantastische uitvindingen maar kunnen de tand des tijds niet doorstaan als ze er niet in slagen iedereen te doen profiteren van de welvaart. En daar slagen ze vandaag in vele Westerse landen niet in.

 Liefde is een werkwoord. Zo ook democratie. Er moet aan gewerkt worden. Niet zozeer aan de beslissingsprocedures. Wel aan een beleid (belastingbeleid, sociaal beleid) dat er in slaagt iedereen te doen genieten van de vruchten van de economische groei. 

 

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics

Print Friendly and PDF
When Science Encounters the Child - Beatty, Cahan & Grant (ed.)

When Science Encounters the Child - Beatty, Cahan & Grant (ed.)

Pleidooi voor de rechten van de vrouw - Mary Wollstonecraft

Pleidooi voor de rechten van de vrouw - Mary Wollstonecraft