All in Essay
In een ideale wereld zou ik als liberaal en humanist pleiten voor een uitermate flexibel migratiebeleid (politiek én economisch). Mijn pragmatische zelf zegt evenwel dat het culturele en economische absorbatievermogen van Europa niet oneindig is, zeker in tijden van religieuze turbulentie en op barsten staande sociale voorzieningen. Die vaststelling maakt mij echter nog niet tot een fascist of een Chamberlain-achtige naïeveling die de weg plaveit voor een herhaling van de WO2-horror.
In Nederland is “genderneutraal” verkozen tot irritantste woord van 2017. Aanleiding is een cascade aan genderneutrale maatregelen: de Nederlandse Sporen die de aanduiding van man of vrouw op de treinabonnementen verwijdert, het overal opduiken van genderneutrale toiletten en HEMA die komaf maakt met genderspecifieke kinderkleding. Ik meen dat we de discussie gendergelijkheid met genderuniformiteit verwarren en we voor een verklaring van genderverschillen verder moeten kijken dan louter het sociaal-constructivistische.
Onze samenleving is niet klaar om de vergrijzingschok op te vangen: dat zeg ik al jaren en het blijkt telkens bij reportages over de soms schrijnende toestanden in bepaalde woonzorgcentra. In ons land, en in de meeste Europese landen, is er nood aan een coherent ouderenbeleid en aan een brede maatschappelijke discussie over de weg die we uit willen. Als we langer willen leven in een warme en kwaliteitsvolle samenleving, is er mijn inziens geen andere oplossing dan daar meer en op de juiste manier in te investeren.
Op een ogenblik dat onze beleidsverantwoordelijken volop aan het nadenken zijn over de eindtermen burgerschap, ligt voor hen hier een belangrijke opdracht. Burgerschap gaat niet zozeer over weten wat de Europese instellingen zijn of inzicht verwerven in de complexe staatsstructuur van ons land. Burgerschap gaat in essentie over hoe je met elkaar omgaat en hoe je je verhoudt tot de ander die soms wezenlijk verschilt van jezelf. Gezien de enorme diversiteit die er vandaag is, moeten we daarop inzetten.
Twee islamisten komen onze jongeren in het stadhuis van Genk vertellen hoe ze een goede moslim moeten zijn, ‘van de wieg tot het graf’. Mij verbaast dat niet. Ik ken hun methodes van vroeger, in de Islamitische Republiek Iran. En ik weet dat in de koranlessen overal in het land aan dezelfde soort brainwashing wordt gedaan. De manier waarop de bezoekers plaatsnemen in de zaal, zegt al veel. Mannen vooraan, vrouwen achteraan. Die apartheid zit ingebakken in de islam. Wie zich er niet naar schikt, is een slechte moslim.
De anti-liberalen zijn tegen de internationalisering. Ze kiezen liever voor het ‘veilige’ isolement van de eigen natiestaat. Nochtans weten we dat dit niet werkt. In haar boek De Geëngageerde Burger heeft Gwendolyn Rutten het over Zheng He, de Chinese ontdekkingsreiziger die nog vóór Columbus Amerika ontdekte. De Chinezen waren zo teleurgesteld in wat de rest van de wereld te bieden had, dat ze ervoor kozen in isolement te leven. Dat heeft geleid tot een economische stagnatie van 500 jaar.
In zijn artikel op deze website breekt professor Patrick Loobuyck een lans voor een gezonde focus op feiten, logica en waarheid in het publieke debat. Daarbij verwerpt hij – volkomen terecht – zowel het postmoderne epistemologische nihilisme als de cynisch post truth-tendens in de politiek. Zijn visie op de rol van morele overtuigingen in het academische bedrijf lijken echter blijk te geven van controversiële aannames over wetenschappelijke zekerheid, en een vorm van willekeur ten voordele van zijn eigen morele en politieke overtuigingen.
De mensenrechten en de liberaal democratische vrijheden zijn de normatieve mogelijkheidsvoorwaarden om op een gezonde manier aan wetenschap te kunnen doen. Die politieke context beschermen, inzichtelijk maken, onderzoeken en doorgeven aan volgende generaties is een legitiem onderdeel van het academische bedrijf en wat mij betreft ook een legitiem middel om het post-truth tijdperk mee te lijf te gaan. Wie feiten belangrijk vindt maar de democratie niet verdedigt, is inconsequent.
Sommige mensen, vooral Amerikanen, denken dat Canada een sociaaldemocratisch land is. Nee, Canada is liberaal en kapitalistisch. Er is inderdaad universele ziekenzorg, maar burgers die het zich kunnen permitteren kunnen een private ziekteverzekering aanschaffen, waardoor ze de wachtrijen kunnen voorbijsteken. Hoe verder je van doorheen Canada wegtrekt van Europa, hoe meer ze beginnen te lijken op Amerikanen. Trudeau is een feminist, vrijdenker, optimist, progressief,... Kortom: hij is een liberaal.
Er bestaat geen enkele grondwet die burgers verplicht of verbiedt om musea, concertzalen en dancefestivals te subsidiëren en op een gelijkaardige manier zou er geen enkele grondwet mogen zijn die burgers verplicht of verbiedt om levensbeschouwingen te financieren. Een grondwet moet dienen om onze fundamentele rechten en vrijheden te beschermen, maar over de manier waarop dit gebeurt, hoeft ze geen uitspraak te doen. Dat laten we in een liberale democratie liever over aan het volk.
Het grote voordeel aan massale maatschappelijke veranderingen als de vergrijzing is dat je ze lang op voorhand kunt zien aankomen. Als je er tenminste voor kiest om het hoofd niet weg te draaien. Een goed verstaander kon in de jaren 70 al beseffen wat er op ons af komt (innovaties niet te na gesproken). In de zes boeken die ik afgelopen jaren gepubliceerd heb over ons zorgsysteem, heb ik herhaaldelijk op dezelfde nagel geklopt: de vergrijzing in de komende decennia wordt de ultieme lakmoesproef voor ons zorgsysteem.
Nudging wordt vaak met enige argwaan bekeken omdat het de keuzevrijheid van het individu zou beperken. Gedragswetenschappers zoals Richard Thaler tonen juist aan dat we onze keuzes helemaal niet zo bewust en rationeel maken als we denken. Bovendien is er bij nudging geen sprake van verbieden. Je kunt eenvoudig een andere keuze maken. Je kunt kiezen om toch een ongezonde maaltijd te kiezen, om géén orgaandonor te zijn. Bovendien is het quasi onmogelijk de burger een neutrale keuze te presenteren.
Als we vandaag van onze kinderen actieve burgers willen maken, dan zullen we ze ook moeten aanleren hoe ze kritische burgers moeten zijn op het internet. Dat betekent dat ze moeten beseffen dat wat ze over zichzelf vrijgeven op het internet en de sociale media kan gebruikt worden om hen op een specifieke manier te beïnvloeden. Enkel kritische burgers kunnen immers actieve burgers zijn. Als we het echt menen met burgerschap op school, zal omgaan met online privacy daar een onderdeel van moeten zijn.
Macron lijkt een mix van pragmatisme en emotionele empathie – echt of gefingeerd – te hanteren om zijn gesprekspartners te benaderen. Geen opgestoken vingertje, geen etalage van de eigen principes inzake mensenrechten, rechtsstaat en democratie, maar het zoeken naar een basis om gemeenschappelijke acties mogelijk te maken. Althans zo interpreteer ik het. Wie zaken, ook politieke zaken, wil doen met de VS, kan niet anders dan met de Trump administratie proberen samen te werken, of je die nu apprecieert of niet.
De Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging heeft na de aanslag op Charlie Hebdo in januari 2015 met overtuiging ‘Je suis Charlie’ gezegd. Geroepen hebben we het gedaan. We deden dat al voordien, toen er in november 2011 een molotovcocktail naar de kantoren van Charlie werd gesmeten. Toen was iedereen oorverdovend stil. Zolang we bestaan, voeren we al een pleidooi voor vrijheid van meningsuiting. Dit Charter zal daar geen verandering in brengen. We achten er ons (of onze leden) niet door gebonden.
Natuurlijk was Di Rupo al de tijd perfect op de hoogte wat Mayeur uitrichtte. Brussels PS-voorzitter Laurette Onkelinx hield hem al die jaren de hand boven het hoofd. Het advocatenkantoor van haar man poogde in extremis de aanvallen op Samusocial te verijdelen. In een strak georganiseerde partij als de PS weet de topalles. Maar voor Di Rupo en Onkelinx is macht het belangrijkste en is ethiek daaraan ondergeschikt. Politieke benoemingen zijn de regel en schandalige constructies en cumuls worden gedoogd.
Na elke vreselijke aanslag in Europa , wordt steeds emotioneel gezegd datwe gewoon verder moeten leven zoals we dat gewoon zijn, omdat we anders in de kaarten van de terroristen spelen. Ook na de aanslagen van Manchester en Londen bleven sommigen dat zeggen. Maar er is een limiet op dat soort oproepen, want er komt een moment dat dit begint te lijken op wegkijken. Ik denk dat het hoog tijd is om de toestand bij zijn naam te noemen: we zijn in een staat van oorlog.
Na de schandalen in intercommunales besloot het federale parlement een werkgroep politieke vernieuwing op te richten. Hoewel het hoofdzakelijk de taak is van de deelstaatparlementen en -regeringen om de misbruiken in die intercommunales aan te pakken, levert de werkgroep in het federaal parlement ook belangrijke resultaten op. Het doet het politieke bestel deugd om eens in de zoveel jaren voor de spiegel te staan en alle regels, praktijken en vergoedingen tegen het licht te houden.
De cijfers in ons land over het aantal mensen dat een burn-out ervaart, behandeld wordt voor depressie of een zelfdodingspoging onderneemt, zijn stilaan dramatisch hoog. Een kernaspect van de oplossing is het vinden van een werkbaar antwoord op een oud filosofisch vraagstuk: welk doel kan ik aan mijn leven geven? Cruciaal in deze zoektocht is het besef dat zingeving een sociaal gebeuren is. Ingebed zijn in een hechte gemeenschap is geen voldoende, maar voor de meesten onder ons wel een noodzakelijke voorwaarde.
We hebben niet minder, maar juist meer Europa nodig. We hebben Europa nodig, jawel: voor het aanpakken van de vluchtelingencrisis, van de milieu- en klimaatproblemen, voor de handel, voor het bewaken van de mensenrechten, om maar enkele voorbeelden te noemen. De Europese beleidsmakers moeten echter absoluut rekening houden met de verzuchtingen van hun burgers: Europa is er voor zijn inwoners en niet omgekeerd! Met de Commissie Juncker lijkt er toch, zeer voorzichtig, een zekere bocht te komen.
