All in Boeken
In de herziene uitgave van Dagboek 1933 vergelijkt Dirk Verhofstadt de handelswijze van Hitler in 1933 met wat er nu in Amerika met Trump gebeurt. Het is eenzelfde vorm van anti-intellectualisme, stopzetting van gemaakte afspraken en opleggen van arbitraire maatregelen. Ook in Europa én in Vlaanderen infiltreert extreemrechts in de democratische instellingen, tot in de regeringen toe. “Eigen volk eerst” blijft de bovenhand voeren en verleidt vele mensen. Recensie door Paul Van Aelst.
Dankzij het christendom en meer speciaal door het ijverige kopieerwerk van monniken werd de klassieke traditie (Homerus, Plato, Aristoteles, Horatius, Ovidius, Cicero, Caesar, Seneca…) aan ons overgeleverd en konden de ‘duistere middeleeuwen’ uitmonden in de geestelijke en artistieke rijkdom van de renaissance en het inspirerend humanisme van onder anderen Erasmus en Thomas More. Althans, zo werd het er in de middelbare school haast hardhandig ingepompt. Recensie door Leo De Haes.
Waar het historica Heike Görtemaker vooral om te doen is, is de gedachte dat Hitler een eenzame gek was te weerleggen. De idee dat hij alles alleen had bekokstoofd en alles en iedereen om zich heen had misbruikt, klopt niet. Ook Hitler kon niet zonder zijn vrienden en bewonderaars. Zonder hen had hij nooit financiers aan kunnen trekken of de NSDAP naar zijn hand kunnen zetten. Zonder hen had hij nooit de Weimarrepubliek af kunnen breken. Recensie door Enno Nuy.
In deze roman schetst Haffner de laatste vierentwintig uur die Raimund Pretzel in Parijs doorbrengt, geregeld in het gezelschap van de sprankelende Weense studente Freddy op wie hij hopeloos verliefd is en omringd door een aantal heren die ook naar haar hand lijken te dingen. Juridisch medewerker Pretzel keert terug naar zijn werk in Berlijn. We schrijven 1930. Een bijna evocatieve beschrijving van de laatste uren voor een onvermijdelijk afscheid. Recensie door Enno Nuy.
Guy Verhofstadt wil de burger centraal stellen in economie én politiek, niet via meer staat maar via meer eigendom, meer participatie, meer directe zeggenschap. De nieuwe existentiële kloof is niet meer links versus rechts, maar elitarisme versus burgerisme. De burger in opstand is een optimistisch boek vol interessante voorstellen. Het beste dat een politiek boek kan doen, is de verbeelding stimuleren. En daarin slaagt de nog steeds bevlogen Guy Verhofstadt met glans. Recensie door Peter Laroy.
Vladimir Majakovski en Nizametdin Achmetov waren twee Russische schrijvers die in conflict kwamen met het Sovjetregime. Majakovski, een van de grootste Russische dichters, was aanvankelijk enthousiast over de revolutie maar pleegde nadien ontgoocheld zelfmoord. Achmetov viel na de Tweede Wereldoorlogoorlog in ongenade bij de machthebbers en werd opgesloten. Wie hun leven doorneemt beseft hoe erg intellectuelen te lijden hadden onder het bewind van de communistische totalitaire staat. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Het belang van de democratie is de onmogelijkheid voor welke partij of persoon ook om definitief de macht te verwerven en zijn ideeën blijvend door te drukken. Dankzij de democratie is in feite elke koerswisseling mogelijk. Geen enkele macht is absoluut en steeds wordt het beleid getoetst aan het oordeel van de burgers of kiezers. In die zin zijn verkiezingen nog echt ‘feesten’ van de democratie. Waarbij bestaande partijen onverwacht worden afgestraft en nieuwe kandidaten kansen krijgen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Miklo’s Nyiszli (1901-1956) was patholoog-anatoom en jood van geboorte. Deze laatste kwalificatie bracht hem als gevangene van de nazi’s in 1944 in Auschwitz waar hij vanwege zijn achtergrond werd aangesteld als assistent van Mengele, de beruchte kamparts die na de oorlog helaas wist te ontkomen naar Zuid-Amerika waar hij ook zou sterven zonder ooit te hebben moeten boeten voor zijn afgrijselijke misdaden.
We zijn gewend om insecten volstrekt achteloos te behandelen. We ervaren ze doorgaans als hinderlijk en soms zijn ze dat natuurlijk ook. Of we zijn er bang voor, vinden ze eng of vies. En dan zijn ze ook nog eens met zoveel. Zelfs zijn er dwaallichten als filosoof Bas Haring die meent dat we wel met wat minder soorten toekunnen. Hij realiseert zich niet eens dat al die insecten tot voedsel dienen voor andere dieren, met name vogels. Het is onzinnig om in kort bestek weer te geven waartoe insecten allemaal in staat zijn. Bouma heeft daar nu juist een geweldig boek over geschreven.Recensie door Enno Nuy
De open samenleving en haar vijanden van de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Raimund Popper wordt algemeen beschouwd als een sleutelwerk in de wereldgeschiedenis. Volgens de Britse krant The Times is het ‘een van de belangrijkste boeken van de eeuw’ en Bertrand Russell noemde het ‘een werk van het allergrootste belang, dat gelezen moet worden vanwege de meesterlijke kritiek op de vijanden van de democratie van vroeger en nu’. Dus tegen het autoritarisme, nationalisme en neomarxisme, maar voor de open samenleving.
Dit boek De weg naar onvrijheid is een heldere en krachtige geschiedschrijving van de moderne tijd vanaf de beide wereldoorlogen. (Alleen China komt in dit boek niet aan bod). De misdadigheid van de Russen spat van iedere pagina af. Wie zich een beeld wil vormen van de geopolitieke ontwikkelingen vanaf het midden van de twintigste eeuw, kan niet om dit boek heen. Recensie door Enno Nuy.
De 20ste eeuw, die zo hoopvol begon met de wereldtentoonstelling in Parijs, ontspoorde in een van de meest gruwelijke van de menselijke geschiedenis. Daarvoor staan Ieper, Neurenberg, Guernica, Kolyma, Auschwitz, Dresden, Hirosjima, Tjernobyl en Sarajevo symbool. Wie de oorzaken hiertoe beter wil begrijpen kan niet voorbij aan de Eerste Wereldoorlog. Over het ontstaan van de nieuwe tijd schreef de Canadese historicus Modris Eksteins het indrukwekkende boek Lenteriten. Recensie door Dirk Verhofstadt.
Eichmann was volgens Arendt slechts een waardeloze bureaucraat, iemand die op zoek was naar kansen om zijn carrière vooruit te helpen, geen vragen stelde en deed wat hem gevraagd werd. Hij is de prototypische nazi: onverschillige bureaucraten die gewoon orders opvolgden. Dit wordt geïllustreerd door het feit dat Eichmann eerst geschokt was door wat hij op het terrein zag – de uitroeiing van mensen – maar na een paar weken eraan gewend raakte en gewoon verderging met zijn leven. Recensie door Xander Niks.
In dit boek wordt duidelijk hoe onze (Europese) democratieën het product zijn van sociale revoluties en in die zin enorm verschillen van de – door velen verafgoodde – democratie van de VS. In de VS begonnen de stichtende immigranten als gelijken, daarom vormt gelijkheid voor iedereen een van de bouwstenen van de Grondwet. In Europa moesten de meeste democratieën zich ontdoen van aristocratische wetten en gewoonten. Recensie door Xander Niks.
Alexis de Tocqueville’s scherpe inzichten en analyses over thema’s als de democratie, gelijkheid, vrijheid en centralisatie, zijn verbazingwekkend. In zowel Democracy in America als Het Ancien Régime en de Franse Revolutie stelt hij dat de strijd voor gelijkheid leidt tot een situatie waarin de vrijheid uiteindelijk bezwijkt en een gecentraliseerd gezag ontstaat. Als ware liberaal streed hij voor persoonlijke vrijheid en waarschuwde hij voor de potentiële valkuilen van de democratie. Recensie door Xander Niks.
Ooit gehoord van Hersch Lauterpacht of Rafael Lemkin? Ik niet, maar na lezing van Galicische wetten, het razend spannende boek van mensenrechtenadvocaat Philippe Sands, blijven de namen van deze twee juristen voor eeuwig en een dag in mijn geheugen gebrand. Lauterpacht muntte na de nederlaag van de nazi’s het begrip ‘misdaad tegen de menselijkheid’, terwijl Lemkin de term ‘genocide’ lanceerde, twee nieuwe inzichten die voor een revolutie in de internationale rechtspraak hebben gezorgd. Recensie door Leo de Haes.
Smeulers heeft een razend interessant boek geschreven waarin ze in vogelvlucht door onze contemporaine geschiedenis zwerft. Ze verschaft inzicht in wat mensen drijft wanneer ze massief en massaal geweld aanvaardbaar vinden. Inderdaad, angstaanjagend normaal. Het is niet zo dat genocideplegers een apart soort mens vertegenwoordigen. Het zijn mensen zoals u en ik met hier en daar bijzondere eigenschappen of een meer of minder afwijkende persoonlijke geschiedenis. Recensie door Enno Nuy.
Er bestaan existentiële tegenstellingen en vijandigheden tussen volkeren en tussen staten. Elke theorie die dit fundamentele feit probeert te negeren, zal voor altijd een loze gedachte blijven. Maar Kants theorie over de eeuwige vrede moet natuurlijk in de eerste plaats gelezen worden als een historisch document, diepgeworteld in de context van de Franse Revolutie en de transformatie van de feodale naar de burgerlijke samenleving in Europa. Een interessant klein werkje. Recensie door Xander Niks.
Dit boek, gepubliceerd in 1949, beschrijft duidelijk het Sovjetcommunisme (dat in Orwells tijd door veel intellectuelen werd geprezen) en voorspelt de nabije toekomst. Hoewel het Orwells interpretatie van het leninisme/stalinisme is, vind ik die redelijk accuraat en betrouwbaar; het is evenzeer van toepassing op fascisme, nazisme, islamisme en eigenlijk elk politiek systeem dat de acties en gedachten (d.w.z. het persoonlijke leven) van de hele bevolking probeert te beheersen. Recensie door Xander Niks.
In de geschiedschrijving is het te weinig bekend, maar voor de Grote Oorlog waren er al twee Balkanoorlogen die in 1912 en 1913 zorgden voor internationale spanningen tussen de toenmalige grootmachten en hun bondgenoten. Servië werd steeds machtiger en zelfbewuster en verleende steun aan al wie de Dubbelmonarchie bestreed. Natuurlijk speelden er ook andere belangen, maar de moordaanslag door Princip had een enorme impact en werd aangegrepen om oude rekeningen te vereffenen. Recensie door Dirk Verhofstadt.
