Een strijdbaar Liberales in het najaar 2026 – Lawrence Vanhove

Beste lezers, liberale vrienden en sympathisanten,

Het zomerreces zit erop. In juli en augustus bleef het bij ons stil op de website, maar de wereld is in die tijd duidelijk niet blijven stilstaan.

In Oekraïne duurt de oorlog intussen al meer dan vier en een half jaar. Het land vierde eind augustus zijn vijfendertigste verjaardag als onafhankelijke republiek, terwijl Rusland de aanvallen op de energie- en graaninfrastructuur, en op burgerdoelwitten opnieuw opvoert. Het krijgt daarbij de steun van Noord-Korea dat 50.000 soldaten en heel wat militair materiaal naar het front stuurt. Oekraïne blijft zich echter hardnekkig verdedigen en rekent op verdere steun van het Westen. En die steun moet er dringend komen want Oekraïne vecht niet alleen voor haar eigen voortbestaan, maar ook voor onze democratische waarden.

In het Midden-Oosten is, ondanks alle retoriek van Trump, van vrede nog steeds geen sprake. De scheepvaart door de Straat van Hormuz is gedecimeerd en dat laat zich voelen in de energie- en voedselprijzen overal ter wereld. Dat zijn belangrijke factoren die, als ze aanhouden, dreigen onze interne democratie verder onder druk te zetten en die het populisme en politiek extremisme verder wind in de zeilen geven. Oorlog na oorlog erodeert zo het internationaal recht, en zijn we terug bij het recht van de sterkste.

Dichter bij huis woedt een oorlog van een andere orde, een geïmporteerde cultuuroorlog. Men heeft de Angelsaksische loopgraven hier proberen nabouwen, met fouten aan beide uitersten van het spectrum. Het maatschappelijke debat polariseert snel. Zo beslist de politiek – en soms zelfs de “diplomatie” – met de duim omhoog of omlaag wie er nog mag spreken. In die wereld lijkt “het midden” er niets anders op te vinden dan mee te dingen naar de strafste quotes. Dit terwijl ratio, nuance en redelijkheid net het enige juiste antidotum zijn. Liberalen verdedigen de vrijheid van vereniging, de academische vrijheid en de vrije meningsuiting; terwijl een niet nader genoemde pseudo-liberaal in Franstalig België de boel ophitst.

Het extremistische opbod vormt ook een gevaar voor de rechtsstaat. De kritiek op de onafhankelijke rechterlijke macht is ook in Europa binnengedrongen. Haar uitspraken worden steeds meer in vraag gesteld. In eigen land hebben twee ministers hun schouders gezet onder een nieuwe wet die woonstbetredingen mogelijk maakt, al is dit in strijd met het recht op privacy (artikel 22 Grondwet) en de onschendbaarheid van de woning (Artikel 15 Grondwet). De administratie zou zomaar een onderzoeksrechter kunnen "opvorderen", wat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht ondermijnt en zo de trias politica doorbreekt.

Er is gelukkig ook goed nieuws, en we mogen dat luider zeggen dan we doorgaans doen. Op 12 april 2026 werd Viktor Orbán na zestien jaar afgestraft door zijn eigen kiezers, en dit bij een opkomst van meer dan 78 procent. Het illiberale model dat jarenlang als onverslaanbaar werd verkocht, met media en een kiessysteem naar eigen hand gezet, en instellingen die stelselmatig werden uitgehold, bleek dus wel degelijk een reus op lemen voeten. Eerder al zagen we in Nederland iets vergelijkbaars met een regering waarin extreemrechts de leiding had, maar er niets van bakte.

Dat betekent niet dat het vanzelf goed komt, integendeel – de strijd moet dag na dag gestreden worden – maar toont wel aan dat kiezers de illiberale golf niet louter passief ondergaan.  Er zijn gelukkig nog steeds heel wat progressieve mensen die de Verlichtingswaarden en de principes van de liberale democratie verdedigen. En dat is ook een taak voor Liberales. We zijn een onafhankelijk collectief van kritische burgers, denkers en academici binnen de bredere liberale beweging die opkomen voor individuele vrijheid, rechtvaardigheid en de rechten van de mens.

In die context hervatten we het werk met goed gevulde nieuwsbrieven. De komende maanden verschijnen er opnieuw stevige opiniestukken, essays en boekrecensies op onze website. Ik kondig graag de essayreeks aan van onze nieuwe bijdrager Dirk Diels, die u net voor ons zomerreces op the Fourth of July al leerde kennen met zijn stuk over de republiek van 1776.

Hij opent zijn reeks met Ayn Rand en het ongemakkelijke geweten van de welvaartsstaat. Rand is voor liberalen een tweeledig zwaard. Ze wordt te vaak versmald tot vaandeldraagster van de techmiljardairs en nog vaker weggezet als dé filosofe van hebzucht. Haar geleefde ervaring in de Sovjet-Unie maakte haar tot een rabiate tegenstander van alle vormen van collectivisme. Haar prikkelende boeken zetten aan tot nadenken, en hoewel er overlap zit tussen objectivisme en liberalisme is er ook een conservatieve en weinig humanistische kant in haar filosofie. Dirk Diels kiest echter geen van beide platgetreden paden. Hij neemt haar werk ernstig als toetssteen en als waarschuwing, en legt de vinger op een spanning die opnieuw brandend actueel is: hoe houden we ambitie, innovatie en solidariteit tegelijk overeind? Rand levert daar geen blauwdruk voor, maar ze blijft wel een soort sparringpartner. Dit is precies het soort teksten die doet nadenken en een van de redenen waarom Liberales inhoudelijk sterk staat.

In de komende dagen volgen besprekingen van het boek Goed doen van de Duitse filosoof Markus Gabriel die pleit voor een ecosociaal liberalisme en ethisch kapitalisme, van De rector van Bert Cornelis over het verzet van de toenmalige rector van d KULeuven tegen de Duitse bezetters, en van Als de zon ondergaat over de familie Thomas Mann en andere bannelingen in Sanary-sur-Mer in 1933. Verder ook een column van  Philippe Legrain met een oproep tot de EU om intenser samen te werken met Canada dat door Trump wordt bedreigd met zware invoertaksen. En het uitgebreid essay Een mens is nooit af. En iedereen is anders van Ivan Vandermeersch dat we in twee delen gaan publiceren. In het najaar volgt daarnaast opnieuw een Liberales-activiteit. De datum communiceren we binnenkort. Stay tuned.

Tot slot mijn gebruikelijke oproep. Wij zijn geen redactie die van bovenaf teksten dirigeert, Liberales is wat onze auteurs en vrijwilligers ervan maken. Hebt u een idee voor een opiniestuk, een essay of een boekrecensie, dan hoor ik dat graag. Ook wie nog niet vaak publiceerde is welkom, want we geven feedback en begeleiden teksten tot ze klaar zijn voor publicatie. En wie liever praktisch of organisatorisch meewerkt, aan activiteiten, communicatie of redactiewerk, is minstens even welkom. Contacteer mij gerust rechtstreeks via voorzitter@liberales.be.

Volgend jaar, in 2027, bestaat onze denktank een kwarteeuw. In een wereld met illiberale tendensen zijn de waarden die we verdedigen relevanter dan ooit. Ook de komende jaren strijden we voor een complexloos liberalisme. Met inhoudelijke ideologische impulsen drukken we onze stempel op het Vlaamse liberalisme. Thought leadership mag geen hobby zijn, het moet de kern vormen van politiek-filosofisch handelen. Daar hebben we u allen bij nodig.

Op een strijdbaar najaar! Met liberale groeten,

Lawrence Vanhove

Voorzitter van de onafhankelijke denktank Liberales