Te veel geld in één hand bedreigt onze wereld – Sven Gatz

Ruim 100 jaar geleden zagen in de USA de eerste antitrustwetten het licht. De Amerikaanse overheid had op het einde van de 19e eeuw namelijk al vastgesteld dat bepaalde grote bedrijven geheime en ook openlijke afspraken onder elkaar maakten om een monopolie in een bepaalde economische sector (in die tijd olie en staal) te verwerven. De autoriteiten gingen daar destijds keihard tegenin om 2 redenen: kartels en monopolies schaden de werking van een vrije markt (de prijszetting i.h.b.) en machtsconcentratie ondermijnt de democratie.

De liberale democratie en een gecorrigeerde vrije markt blijven ook vandaag nog fundamentele pijlers van onze samenleving, al lijkt dat minder evident dan vroeger. Sedert de eerste fase van de strijd met kartels hebben vooral de Verenigde Staten en de Europese Unie gaandeweg werkzame antitrustwetgeving uitgevaardigd die zoden aan de dijk zet. China heeft dat bijvoorbeeld niet: daar is de politieke overheid immers zelf een economisch kartel.

Vandaag zien we een nieuwe bedreiging (tech en AI) opduiken voor het functioneren van een economie die welvaart creëert en een democratie die welvaart verdeelt: de financiële machtsconcentratie in de handen van enkelingen. Musk, Page, Brin, Bezos en Dell, maar ook Wang, Walton en Bettencourt bijvoorbeeld.

Mannen en vrouwen uit oost en west die rijker zijn dan een klein land. De verhoudingen zijn zoek. Iedereen mag van mij goed geld verdienen, maar wanneer is trop teveel? Wanneer wordt rijkdom obsceen en vooral een gevaarlijke concentratie van macht die sluipenderwijs de wereldorde dreigt te ondergraven? Het precieze antwoord op die vraag ken ik niet, maar velen zullen het met me eens zijn dat deze evolutie zeer zorgelijk is en een waar vergif voor de democratie kan zijn, voor zover het dat al niet is.

Liberalisme gaat over vrijheid, ook de vrijheid om (veel) geld te verdienen. Maar het fatale overslagpunt ligt op het moment waarop men door zijn rijkdom zoveel te veel verdient dat dit een daadwerkelijke holdup wordt voor de checks en balances in elke democratie en voor de evenwichten in een samenleving die ontvoogding boven verknechting verkiest.

Politici met te veel macht worden doorgaans ter orde geroepen door de fundamenten der democratie: primaat van de wet, onafhankelijke rechtspraak en een vrije pers. De tijd is gekomen om dit ook aan inhalige tycoons op te leggen. Wat voor samenklonterende bedrijven geldt, moet ook voor individuen gelden die ondernemen met overheersen verwarren en vooruitgang met eigenbelang. Wat voor politici van toepassing is, moet in de 21ste-eeuw ook toepasselijk worden op the captains of commerce.

Daarom is het mijns inziens nodig dat de Verenigde Naties dit vraagstuk zo snel mogelijk naar zich toetrekken om aan de uitwerking van een gezamenlijk antwoord te beginnen. Een naïeve gedachte in een tijdperk waarin multilaterale internationale organisaties onder druk staan? Misschien. Maar wegkijken is de slechtere optie net zoals denken dat dit wel losloopt en vanzelf een oplossing krijgt. Zoals president Theodore Roosevelt destijds de ‘Trustbuster’ genoemd werd kan een bescheiden land als het onze vandaag het voortouw nemen in deze nieuwe strijd.

 Brave little Belgium kan de ‘Billionbraker’ of beter de ‘Trilliontamer’ worden en ook internationaal doen waar dit land vrij bedreven in is: vrijheid en gelijkheid zo goed mogelijk verzoenen. Voor haar burgers, voor de wereld en voor de democratische wereldorde. Of zoals Willem Van Oranje de Lage Landen ooit voorhield: ‘Men hoeft niet te hopen om iets te ondernemen, noch te slagen om te volharden.’ Het is vooral een kwestie van er op tijd aan te beginnen.

Sven Gatz

De auteur is Brussels volksvertegenwoordiger