Zal AI onze jobs innemen? – Paul De Grauwe

De opkomst van artificiële intelligentie is een bron van heel wat vrees. Vooral het perspectief dat AI de tewerkstelling van miljoenen mensen zou kunnen vernietigen, doet velen huiveren. In de jaren zeventig van de vorige eeuw bestond er eenzelfde vrees. De-industrialisatie zou tot massale werkloosheid leiden. De tewerkstelling is blijven stijgen en de werkloosheid is gedaald. Wordt het nu anders?

Voor velen is het antwoord ja: AI zal tot super-intelligentie leiden die de menselijke intelligentie ver zal overstijgen. In die pessimistische visie zijn haast alle jobs kandidaat om vervangen te worden door AI. De toekomst lijkt wel een hel te zullen worden.

De claims dat AI menselijke intelligentie zal overvleugelen zijn extravagant. Ze worden de wereld ingestuurd om een hype te creëren rond AI, zodat de makers ervan astronomische bedragen aan kapitaal kunnen aantrekken. Massaal veel geld wordt nu geïnvesteerd in die sector. De aandelenkoersen schieten de lucht in tot ongekende hoogten. Een heel kleine groep mensen wordt daardoor astronomisch rijk.

Een crash is echter onvermijdelijk. Veel van de beloften zullen niet ingelost kunnen worden en dan zal blijken dat er eigenlijk te veel is geïnvesteerd in die sector. Een deel van de AI-bedrijven zal verdwijnen. Dat is ook met de IT-revolutie gebeurd in de jaren negentig van de vorige eeuw. Die trok ook heel veel kapitaal aan, met stijgende aandelenkoersen tot gevolg. Tot de crash kwam en vele IT-bedrijven van het toneel verdwenen.

Na de crash zullen een aantal AI-bedrijven overeind blijven. Dat zijn de bedrijven die geen wilde beloften hebben gemaakt. Die zullen een meer duurzaam economisch model ontwikkelen. Want tegenover de verwachte return van AI staan ook torenhoge kosten. Bedrijven die AI vandaag gebruiken, ervaren dat de kosten van het gebruik ervan soms hoger liggen dan de loonkosten die ze besparen door werknemers af te danken.

Nog veel jobs

Realisme over wat AI kan en niet kan zal dan de overhand halen. AI is een fantastisch instrument dat een hele reeks intellectuele activiteiten veel sneller kan uitvoeren dan de mens. Maar tegelijk sta ik als gebruiker van AI soms versteld van hoeveel evidente dingen AI niet aankan of gewoon verkeerd doet.

Dat heeft mij ertoe gebracht te besluiten dat AI veel van het menselijke vernuft en de menselijke creativiteit niet zal evenaren. Er zijn nog heel veel veilige jobs. Het idee dat AI alle jobs zal vervangen, is van de pot gerukt. Er zijn gewoon te veel jobs die AI niet zal kunnen vervangen. Maar de AI-baronnen die veel geld willen verdienen, willen ons doen geloven dat AI haast goddelijke dimensies heeft en de mensheid zal overvleugelen. Dit is gewoon fictie, nuttige fictie weliswaar, omdat ze winstgevend is.

Dat heel wat jobs zullen verdwijnen, lijdt geen twijfel. Maar volgens mij zal AI de geschiedenis van vorige technologische ontwikkelingen kopiëren en twee aspecten vertonen. Zoals eerdere technologische revoluties zal AI-arbeid vervangen. Maar tegelijk zal AI veel nieuwe economische activiteiten creëren, en dus ook nieuwe jobs. AI zal, net als technologische vernieuwingen uit het verleden, dit dubbele effect hebben: sommige jobs zullen verdwijnen, andere zullen ontstaan omdat diezelfde AI tot nieuwe economische activiteiten leidt.

Hogere productiviteit

Deze dubbele werking van AI zal nog versterkt worden door een ander fenomeen. AI zal, als het succesvol is, de productiviteit verhogen. Dat zal ook leiden tot stijgende inkomens, waardoor de vraag naar goederen en diensten zal toenemen. Om dit effect mogelijk te maken, zal de overheid echter actief de monopolievorming in de AI-sector moeten bestrijden. Zodat de productiviteitsgroei niet alleen ten goede komt aan een select gezelschap van AI-producenten.

Die gestegen vraag zal op zijn beurt tot nieuwe tewerkstelling leiden. De industriële revolutie heeft de band tussen consument en producent verbroken. Consumenten kennen de individuele producenten niet meer. De producenten werden anoniem. AI dreigt die anonimiteit nog verder te verhogen. Om een voorbeeld te geven: AI kan boeken produceren. De lezer zal dergelijke boeken niet alleen grijs en flets vinden, maar ook heel onpersoonlijk.

Mensen zullen op zoek gaan naar goederen en diensten waar de band met de producent een toegevoegde waarde creëert. Consumenten zullen dienstverlening wensen waar een persoonlijke band met de producent ervan mogelijk is. AI zou er paradoxaal genoeg toe kunnen leiden dat die band opnieuw hersteld wordt. Dat zal veel mogelijkheden creëren voor het ontwikkelen van nieuwe diensten en nieuwe tewerkstelling.

De toekomst ziet er toch niet zo slecht uit.

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics. Deze tekst verscheen eerst in De Morgen.