Teksten

Kiezen tussen belastingprivileges en geen belastingprivileges - Paul De Grauwe

Kiezen tussen belastingprivileges en geen belastingprivileges - Paul De Grauwe

Het maatschappelijk debat over de begrotingsinspanningen convergeert naar de tegenstelling tussen meer bezuinigen op de uitgaven en meer lasten leggen op de sterkste schouders (de hoogste inkomens). Deze tegenstelling creëert de perceptie dat de mensen met de sterkste schouders vandaag al veel lasten dragen. Maar uit solidariteit met de zwakkeren moeten ze nog extra lasten op zich nemen. Anders gezegd: mensen met een hoger inkomen wordt gevraagd een groter percentage van hun inkomen af te staan dan de modale Belg.

Deze tegenstelling tussen bezuinigen op uitgaven en hogere lasten voor sterke schouders maakt het mogelijk de keuze te framen als een keuze tussen groei en solidariteit, tussen het economische en het sociale. Want die hogere inkomens (dikwijls ondernemers) zijn de creatievelingen en de meest productieve in de maatschappij. Ze zouden door die zwaardere last ontmoedigd kunnen geraken en beslissen minder hard te werken. Hierdoor zou hun productiviteit dalen, met als gevolg dat de economische koek krimpt. Iedereen wordt dan armer – ook de lagere inkomens.

Het lijkt een redelijke keuze. Redelijke mensen kunnen kiezen voor meer bezuinigen op de uitgaven om zodoende de productieve mensen niet al te zwaar te belasten. Ze kiezen voor economische groei, zelfs als dat vandaag minder solidair lijkt. Op termijn zou dit standpunt kunnen getuigen van meer sociale bewogenheid, want de armen zullen profiteren van de productieve inzet van de rijken. Het is de trickledowntheorie van de belastingdruk: leg niet te veel lasten op de meest productieve krachten in de maatschappij, want op termijn zal dat de economische groei schaden.

Maar dat is helemaal niet de keuze waar we vandaag voor staan. Feit is dat de belastingdruk voor de hoogste inkomensklassen in België lager ligt dan die voor de modale Belg. De belastingdruk op het inkomen van de modale Belg is ongeveer 47 procent. Die belastingdruk daalt tot 40 procent voor de top 10 procent van de inkomens, tot 37 procent voor de top 5 procent, en tot 23 procent voor de top 1 procent. De sterkste schouders dragen de lichtste last.

De bult van de belastingdruk

Ook in andere landen zien we dit fenomeen. Er is de fameuze uitspraak van de Amerikaanse miljardair Warren Buffett dat hij minder belastingen betaalt (als percentage van zijn inkomen) dan zijn secretaresse. De Franse econoom Gabriel Zucman heeft dit fenomeen in kaart gebracht: in veel Europese landen heeft de belastingdruk een bultvormig verloop. Die belastingdruk stijgt aanvankelijk, maar vanaf een bepaald inkomensniveau (typisch de top 5 à 10 procent) begint de belastingdruk snel te dalen naarmate het inkomen verder stijgt.

De mechanismen die een dergelijke degressiviteit van de belastingdruk mogelijk maken zijn overal gelijkaardig. In België gebeurt dit door het verlenen van bedrijfswagens, het gebruik van een vennootschapsstructuur om te profiteren van lagere vennootschapsbelastingen, en andere vormen van belastingontwijking.

De keuze is dus niet tussen groei en rechtvaardigheid of tussen rechts en links. Het is een keuze tussen hoog en laag: tussen degenen aan de top van de maatschappij en degenen die zich lager bevinden, tussen degenen die van allerlei belastingprivileges kunnen genieten en degenen die dat niet kunnen. Het is niet zo dat aan de mensen met sterke schouders gevraagd wordt een zwaardere last te dragen dan de andere Belgen. Het is wel zo dat aan de mensen met sterke schouders gevraagd wordt een even zware last te dragen als de modale Belg.

Als die sterke schouders dan repliceren dat ze geen zwaardere last kunnen dragen, zeggen ze eigenlijk dat ze moeten kunnen genieten van een lichtere last dan de modale Belg. Ze impliceren dan ook dat om hun wonderlijke creativiteit en productiviteit te realiseren, ze geprivilegieerd moeten worden door een lichtere belastingdruk. Zonder die privileges slagen ze er niet in extra economische groei mogelijk te maken.

Als dat zo is, dan deugt ons economische model niet. Maar eigenlijk denk ik niet dat de inzet van de creatievelingen zal dalen als hun belastingdruk wordt opgetrokken tot het niveau van de modale Belg.

Het is merkwaardig hoe het narratief is kunnen ontstaan dat er twee redelijke maar tegengestelde standpunten mogelijk zijn: een rechts standpunt dat kiest voor meer groei en een links standpunt dat meer rechtvaardigheid wenst. De keuze waar we voor staan is een heel andere. Het is de keuze tussen belastingprivileges voor sommigen en geen belastingprivileges voor de meeste anderen. En in die keuze is er maar één redelijke optie.

 

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics

Dit opiniestuk verscheen eerst in De Morgen van 16 november 2026

Print Friendly and PDF
Hakenkruis in het knoopsgat. Over fascisme 1923-1939 – Joseph Roth

Hakenkruis in het knoopsgat. Over fascisme 1923-1939 – Joseph Roth