We hebben nood aan een echte interne markt – Paul De Grauwe

Sinds Trump voor de tweede keer Amerikaans president werd, gaat er haast geen dag voorbij of de man slingert vanuit het Witte Huis leugens, beledigingen, scheldwoorden en verwensingen de wereld in en worden oorlogen gestart, afgeblazen en weer opgestart. Die salvo’s domineren het nieuws van de dag, om dan te verdwijnen tot het volgende salvo afgevuurd wordt.

Het stof veroorzaakt door die constante beschietingen vanuit het Witte Huis bedelft vele andere belangrijke nieuwsitems. Zoals de aankondiging van de Europese Commissie dat het Europese mededingingsbeleid aan een grondige hervorming toe is. Weinig media pikten het vorige week op. Nochtans is de kans groot dat zo'n hervorming, als die er komt, een ingrijpende structurele verandering in het Europees industrieel landschap zal teweegbrengen.

Het Europese mededingingsbeleid ging tot nog toe uit van het idee dat een marktsysteem met vrije concurrentie onderhevig is aan een welgekende paradox. Succesvolle ondernemingen willen meestal nog meer succes (lees winst) boeken door andere ondernemingen over te nemen om op die manier de concurrentie uit te schakelen en een monopoliepositie in te nemen. Met het gevolg: hogere prijzen voor de consumenten en meer winsten voor de monopolist. Vrije concurrentie leidt dus tot een zelfvernietiging van de concurrentie. En daar moet paal en perk aan gesteld worden.

Deze paradox heeft geleid tot een Europees mededingingsbeleid dat zeer negatief staat tegenover fusies tussen ondernemingen uit verschillende EU-landen. In 2019 bijvoorbeeld blokkeerde de Europese Commissie de fusie tussen het Franse Alstom en het Duitse Siemens.

Grotere schaal

Een nieuwe wind waait nu door de gangen van de Europese Commissie. Het Europese mededingingsbeleid is niet langer aangepast aan de nieuwe geopolitieke situatie. De Europese industrie kraakt onder de concurrentie van China. Om het hoofd te bieden aan deze nieuwe concurrentie moet schaalvergroting van bedrijven bevorderd worden.

Dat kan alleen door pan-Europese fusies toe te laten. Zo creëren we grote mondiale ondernemingen. De grotere schaal van die Europese ondernemingen zal de productiekosten drukken en een impuls geven aan nieuwe technologische ontwikkelingen. Op die manier kunnen Europese ondernemingen de concurrentie aangaan met grote wereldspelers zoals de VS en China.

Wat moeten we daarvan denken? De vraag is of het creëren van grotere Europese ondernemingen meer kansen biedt voor technologische innovaties. Want dat is toch de sleutel tot het succes. Om het hoofd te bieden aan de Chinese concurrentie zal Europa een boost moeten geven aan nieuwe technologieën. Maar zal die boost er komen met bedrijven die na een fusie groter zijn geworden? Het bewijs dat we hierover hebben is bijzonder zwak. Fusies leiden meestal niet tot ondernemingen die nieuwe en betere technologieën ontwikkelen. Technologische vernieuwing komt er meestal door nieuwkomers.

De voorbeelden zijn legio. De AI-revolutie in de VS is het resultaat van start-ups, waarvan de meeste tien jaar geleden nog niet bestonden, en niet van fusies tussen bestaande Amerikaanse ondernemingen. Hetzelfde kan gesteld worden van de Chinese elektrische autosector. Er zijn vandaag een honderdtal Chinese autoproducenten die allemaal elektrische auto’s produceren. De meeste daarvan bestonden tien jaar geleden niet.

Er is hevige concurrentie tussen al die start-ups en er zullen vele verdwijnen. Maar denken dat we de dynamiek van de Chinese automobielmarkt zullen evenaren door fusies tussen grote Duitse, Franse en Italiaanse autobouwers is pure fictie.

Eengemaakte markten

Wat we nodig hebben is iets heel anders. De interne markt is nog verre van eengemaakt. Er zijn allerhande obstakels die het moeilijk maken voor bedrijven van het ene land om goederen en diensten aan te bieden in het andere land. Europese start-ups kunnen daarom moeilijk groeien, zoals ze dat wel kunnen in de grote eengemaakte markten van de VS en China. Hetzelfde geldt voor de kapitaalmarkten in de EU. Die zijn ook verre van eengemaakt, en dat belemmert ook de groeimogelijkheden van start-ups. Die kunnen in hun eigen land onvoldoende financiering vinden om een grotere schaal te bereiken.

Een echte interne markt en een eengemaakte kapitaalmarkt maken schaalvergroting voor de Europese bedrijven mogelijk. Binnen deze eengemaakte markten kunnen we de concurrentie volop laten spelen. Dat is het Chinese model. Er is geen reden waarom we het Europese mededingingsbeleid zouden afzwakken.

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics