Het EU-klimaatbeleid blijft een sisser op een hete plaat – Miguel Chevalier
Nederland vierde vorige dinsdag zijn Prinsjesdag. Ursula von der Leyen regisseerde vorige woensdag haar eigen 'prinsesjesdag', met een toespraak vol emoties en knuffelretoriek en zorgvuldig gekozen eregasten. Zoals verwacht presenteerde ze een menukaart waarop elk parlementslid wel een gerecht naar smaak vond. Wie echter hoopte op een stevige portie klimaatbeleid, ging met een hongergevoel van tafel.
Von der Leyen opende haar toespraak met een pleidooi voor méér economische groei, méér concurrentiekracht en méér industriële autonomie. Daar valt weinig op af te dingen. Het oude continent is toe aan een grondige opfrisbeurt – een make-over die technologische innovatie versnelt, homegrown energy naar voor schuift, nieuwe handelsroutes opent en vooral nieuwe banen creëert. Dat alles is hard nodig om het gat met China en de Verenigde Staten te dichten, maar evenzeer om het kapitaal te genereren waarmee investeringen in de groene transitie moeten worden gefinancierd.
Juist vanuit dit pleidooi voor een sterke economie had je verwacht dat Von der Leyen de brug zou slaan naar de klimaatuitdaging. Dat deed ze niet. Nochtans ligt het huidige economische model aan de basis van de klimaatcrisis. Het uitputten van bodems en de uitstoot van broeikasgassen jagen niet alleen de opwarming aan, ze leggen ook een directe hypotheek op de welvaart. Alleen al deze zomer liep de economische schade op tot 180 miljard euro, goed voor 1 procent van het bbp, evenveel als de verwachte groei van de eurozone. Toen Voka na een nationale stakingsdag de economische schade op 500 miljoen euro schatte, stond de politiek op haar achterste poten. Bij een veelvoud daarvan, veroorzaakt door hitte en droogte, zwijgen diezelfde politici. De klimaatverandering vreet dus weg wat de economie opbouwt. Daarom volstaat het niet zomaar te pleiten voor méér groei. Groei die vasthoudt aan datzelfde uitputtende systeem, ondergraaft op termijn net de welvaart die ze beweert te dienen.
Die factuur wordt verrekend aan de burger via hogere verzekeringspremies, duurdere boodschappen en belastinggeld voor herstelwerkzaamheden. De klimaatverandering vreet met andere woorden weg wat de economie opbouwt. Daarom volstaat het niet zomaar te pleiten voor méér groei. Groei die vasthoudt aan datzelfde uitputtende systeem, ondergraaft op termijn net de welvaart die ze beweert te dienen. Economische groei en de Europese klimaatdoelen moeten daarom in één adem worden uitgesproken.
Het duurde een tijd voor ze uiteindelijk toekwam aan haar klimaatbeleid. Deze zomer was, in haar eigen bewoordingen, the summer of truth. 35.000 hittedoden. 660.000 hectare verbrande natuur. 12 miljoen ton verschroeide gewassen. Cijfers die niet liegen, en die niemand nog kan wegwuiven als een toevallige uitschieter. Op die vaststelling volgde een reeks concrete maatregelen. Honderd bijzonder kwetsbare gebieden krijgen extra bescherming en er komt een hittegolfplan. Daarnaast kondigde Von der Leyen alweer een nieuw Europees waterinitiatief aan en een eigen Europese brandweercapaciteit, met extra blusvliegtuigen en helikopters.
Het zijn stuk voor stuk verdienstelijke initiatieven, en de uitvoering ervan moet zo snel mogelijk gebeuren. Alles moet uit de kast gehaald worden om mensen en alles wat ze hebben opgebouwd en geplant te beschermen tegen toenemend natuurgeweld. Maar wie enkel beschermt, blijft achter de brutale realiteit van de klimaatverandering aanhollen. Als het klimaat verder opwarmt, en dat doet het, rekken we de grens van wat leefbaar is alleen maar tijdelijk op. Wij zijn veilig. De volgende generatie niet. Steviger bouwwerken bieden weerstand, tot de volgende waterbom straten in rivieren verandert. Het blijven maatregelen die een vals gevoel van veiligheid geven en het geweten sussen zonder de oorzaak aan te pakken. Met tegelwippen heb je bloemen voor de deur, geen natuurherstel.
Tegenover die reeks initiatieven stond welgeteld één zin in haar toespraak over het aanpakken van de klimaatverandering aan de bron: "Europa kan, moet en zal op koers blijven om zijn klimaatdoelstellingen te behalen." Een ferme uitspraak, maar daarmee was het milieuluik meteen ook afgehandeld, zonder nieuwe initiatieven om de uitstoot van schadelijke broeikasgassen versneld terug te dringen. Ik lees haar statement dan ook eerder als een ijdele wanhoopskreet richting haar EVP-fractie, in de hoop dat die haar kruistocht tegen de Green Deal staakt. Fractieleider Manfred Weber beukt intussen, in broederschap met radicaal-rechts, in op gemaakte afspraken zoals het bannen van de verbrandingsmotor, de ontbossingswet, het Emissiehandelssysteem en de natuurherstelwet. Het blijft schrikken dat er nog altijd politici zijn die, ondanks de tastbare klimaatverandering en de doden die erin liggen begraven, liever het klimaatbeleid bestrijden dan de klimaatverandering zelf. Met zulke vrienden heeft von der Leyen geen vijanden meer nodig.
Na een zoveelste ‘summer of truth’ was daadkracht het minste wat je mocht verwachten. In de plaats daarvan kwamen woorden van troost en bescherming, en een belofte van Von der Leyen om vast te houden aan doelstellingen die ze zelf niet meer hard maakt. Uitstel, met een glimlach. Voor 450 miljoen Europeanen die deze zomer de hitte voelden, is die glimlach geen antwoord. Het is een sisser op een hete plaat.
Miguel Chevalier
De auteur is filosoof, ex-woordvoerder van premier Guy Verhofstadt en werkte acht jaar voor de Renew-fractie in het Europees Parlement, waar hij de Europese Green Deal van nabij opvolgde.
