De Belgische regering heeft de risico’s voor het land buiten proportie opgeklopt – Paul De Grauwe

De Russische tegoeden bij Euroclear blijven de gemoederen beroeren. Bart De Wever is erin geslaagd deze saga als een strijd van de dappere Galliër tegen de Romeinse overmacht voor te stellen. Met succes. Hij wordt nu door alle politieke partijen gesteund en, wie weet, door talloze Belgen die zich kunnen terugvinden in het verhaal van de heroïsche strijd van onze voorvaderen.

Centraal in het verhaal van onze premier is dat het voorstel van de Europese Commissie om de Russische tegoeden uit te lenen aan Oekraïne een zwaard van Damocles is voor België: het creëert een aantal risico’s die de eerste minister van dit land niet kan toelaten, tenzij die risico’s door alle EU-lidstaten samen worden gedragen. Redelijk, zou ik zeggen.

Maar wat zijn die risico’s? En als die er zijn, hoe groot zijn die?

Er is een juridisch risico. Wat als het Commissie-voorstel ingaat tegen het internationale recht en dus onwettelijk is? Ik ga mij hier als niet-jurist niet over de grond van de zaak uitspreken. Ik heb wel een document getekend dat verleden week in De Morgen verscheen en dat werd opgesteld door enkele juristen, onder wie Pierre Klein, professor internationaal recht aan de ULB. Hun betoog is dat het Commissie-voorstel om Russische tegoeden uit te lenen aan Oekraïne een wettelijke basis heeft in het internationale recht.

Ik wil mij wel uitspreken over een drietal andere risico’s.

Er is ten eerste het risico dat Euroclear, een betrokken partij, de wereld heeft ingestuurd. Het Commissie-voorstel zal, volgens Euroclear, leiden tot grote reputatieschade voor de euro, tot financiële instabiliteit in de eurozone, tot een terugval van de euro als internationale munt en tot een stijging van de rente, vooral dan voor België.

De bank Morgan Stanley, een niet-betrokken partij, ziet het soberder. Het uitlenen van het Russische geld aan Oekraïne zal nauwelijks worden waargenomen in de financiële markten. En daar zijn goede redenen voor. Rusland is een oorlog begonnen die indruist tegen het internationale recht. Dit geeft het recht aan andere landen om tegenmaatregelen te nemen. Beleggers zien dit ook in en begrijpen dat in die omstandigheden een bevriezing van Russische tegoeden een uitzonderlijke situatie is, die proportioneel is aan de schade aangericht door Rusland en die niet zal worden herhaald. Hun euro-activa zijn veilig, tenzij die beleggers een brutale oorlog starten tegen hun buur.

Een tweede potentieel risico heeft te maken met bilaterale investeringsakkoorden. Er bestaan wereldwijd een paar duizend van die akkoorden. België heeft er ook een met Rusland, dat in 1989 met de toenmalige Sovjet-Unie werd gesloten. Die akkoorden voorzien een arbitrageprocedure om disputen te regelen tussen investeerders en soevereine landen (Investor–State Dispute Settlement). De vrees is nu dat die arbitrageprocedure door Rusland zou kunnen worden ingezet om compensatie te vorderen van België.

Die vrees is ongegrond. Die bilaterale investeringsakkoorden hebben betrekking op directe investeringen. Dit zijn investeringen waarbij buitenlandse bedrijven ofwel een productiebedrijf oprichten in België ofwel een participatie nemen in Belgische bedrijven om er controle over te hebben. Een deposito van de Russische centrale bank bij Euroclear valt duidelijk buiten de reikwijdte van zo een bilateraal investeringsakkoord.

Ten derde is er het belangrijkste risico, een risico dat door De Wever de laatste tijd extra in de verf wordt gezet. Wat als de oorlog eindigt met een vredesakkoord? Dan zal Rusland zijn geld bij Euroclear opeisen. Maar dat geld zal er niet zijn omdat het aan Oekraïne is uitgeleend. Dan riskeert België dat geld alleen te moeten ophoesten. Er moeten dus garanties zijn dat op dat moment alle EU-landen hun deel van de lasten zullen dragen.

Hoe groot is dit risico? Nul. Immers, het Russische geld wordt nu (sinds de beslissing van de Europese Raad verleden week) permanent bevroren totdat een vredesakkoord is bereikt én Rusland herstelbetalingen verricht aan Oekraine. Een vredesakkoord komt er misschien wel, maar Russische herstelbetalingen komen er nooit.

Een ding weten we uit de geschiedenis: alleen de verliezers van oorlogen betalen. De Wever heeft zelf heel categoriek verklaard dat Rusland de oorlog nooit zal verliezen. Dus, volgens De Wever zal Rusland nooit herstelbetalingen doen. Wat betekent dat Rusland de tegoeden bij Euroclear niet zal kunnen vorderen.

Wat opvalt in dit dossier is dat de Belgische regering de risico’s voor het land buiten proportie heeft opgeklopt. Dat heeft De Wever in België wel populair gemaakt, maar dit gaat ten koste van de veiligheid in Europa.

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics. Hij schrijft tweewekelijks voor De Morgen.