1984 – George Orwell

Het boek 1984 is een grimmige, aangrijpende beschrijving van een staat, geregeerd door één partij, die toegang heeft tot al onze bewegingen, momenten en gedachten. Orwell slaagt er op indrukwekkende wijze in om het dagelijks leven van mensen in zo'n totalitaire staat te beschrijven.

Het verhaal gaat over Winston, een man die in gedachten strijdt tegen De Partij, ook al is het zijn taak om de geschiedenis te herschrijven, zodat die aansluit bij de voorspellingen van Big Brother. Vanwege zijn menselijkheid wordt hij bedrogen door Julia – zijn vriendin die spion is geworden – en O'Brien – een undercoveragent voor De Partij.

Het meest aangrijpende deel van het boek is deel III, waarin Orwell een gruwelijk martelproces beschrijft. O'Brien breekt Winston na martelingen met fysiek geweld, drugs, uithongering, slaapgebrek en nog veel meer – hij verandert Winston zelfs fysiek in een oude, zwakke nietsnut die iedereen die hij liefhad verraadt en elke belofte die hij zichzelf heeft gedaan breekt.

Dit boek, gepubliceerd in 1949, beschrijft duidelijk het Sovjetcommunisme (dat in Orwells tijd door veel intellectuelen werd geprezen) en voorspelt de nabije toekomst. Hoewel het uiteindelijk Orwells interpretatie van het leninisme/stalinisme is, vind ik die redelijk accuraat en betrouwbaar; het is evenzeer van toepassing op fascisme, nazisme, islamisme en eigenlijk elk politiek systeem dat de acties en gedachten (d.w.z. het persoonlijke leven) van de hele bevolking probeert te beheersen.

Er zijn zoveel waardevolle lessen voor een hedendaagse lezer – van de gevaren van informatietechnologie (Big Brother kijkt mee!) tot de vervalsing van de geschiedenis en de 'controle van de werkelijkheid' door staten – maar de belangrijkste boodschap (naar mijn mening) is om nooit te zwichten voor totalitarisme. Denk altijd zelf na en bekritiseer degenen die aan de macht zijn. Zoals Christopher Hitchens ooit opmerkte: "Maak je geen zorgen over mensen die naar macht streven – die zullen er altijd zijn – maak je zorgen over het aantal mensen dat hen bekritiseert."

Uiteindelijk bezweek Winston aan de martelingen; ik kan alleen maar hopen dat ik mijn menselijkheid zou kunnen behouden in het aangezicht van zulke verschrikkingen.

Recensie door Xander Niks

George Orwell, 1984 (1949), Peng, 2021