De Europese Unie kan Trump op de knieën dwingen – Paul De Grauwe

Europa is geen speelbal, betoogt Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics. Als de Europese Unie haar economische macht durft te gebruiken, kan ze zelfs Trump op de knieën krijgen. ‘Er is niets waar Trump meer voor bevreesd is dan een verlies op Wall Street.’

Toen Trump in april vorig jaar drastische importtarieven aankondigde, waren de Europese leiders in paniek. Ze besloten geen tegenmaatregelen te nemen uit vrees voor de woede van de Amerikaanse president. Escalatie moest te allen prijze vermeden worden.

Ze trokken naar Washington en, aangespoord door NAVO-baas Mark Rutte, die de diepe wijsheid van de Grote Leider bezong, wisten ze een vernederend handelsakkoord te sluiten. Dat laatste voorzag dat de VS hogere importtarieven zouden heffen op Europese producten en in ruil voor deze mooie geste de EU-landen de importtarieven op Amerikaanse producten tot nul zouden reduceren. Vreugdekreten alom in Europese hoofdsteden: een escalatie was vermeden.

Het is nu duidelijk dat die strategie niet heeft gewerkt. Voor maffiabaas Trump was dit asymmetrische handelsverdrag het ultieme bewijs van de zwakte van de Europese Unie, en dus een open uitnodiging voor hem om de volgende keer opnieuw toe te slaan met nog meer tariefgeweld.

Slaafse houding

Die mogelijkheid bood zich aan toen Europese leiders tegenpruttelden over Groenland. De importtarieven die Trump toen aankondigde, waren niet zozeer het resultaat van de Groenland-affaire, maar wel van de slaafse houding die de Europese leiders vorig jaar hadden aangenomen. En slaven kun je ongestraft aftuigen.

Verleden week maakten de Europese leiders eindelijk een vuist, en jawel, het werkte. Het perspectief waarbij Amerikaanse exporteurs in hun portemonnee zouden worden getroffen, had een dubbel effect. Ten eerste mobiliseerde dit een binnenlandse oppositie tegen het tarievenbeleid van Trump, zelfs binnen de Republikeinse Partij. Ten tweede reageerde Wall Street met een flinke duik in de aandelenprijzen. Er is niets waar Trump meer voor bevreesd is dan een verlies op Wall Street, niet omdat dit nadelig is voor de Amerikaanse economie, maar omdat dit zijn eigen vermogen en dat van zijn kleptocratische vrienden aantast.

Plots herontdekten de Europese leiders dat de Europese Unie een economische grootmacht is die zelfs Trump op de knieën kan dwingen. Alleen moet je die macht durven te gebruiken.

Grootste handelsblok

Wat is de basis van de economische macht van de Europese Unie? In eerste instantie natuurlijk het feit dat de EU het grootste handelsblok ter wereld is. De buitenlandse handel van de EU is goed voor 16 procent van de totale wereldhandel. De VS volgt met 14 procent en China met 13 procent. Als de EU die macht gebruikt en tegenmaatregelen neemt, kan ze meer schade berokkenen aan de VS dan omgekeerd. Dat is de reden waarom Wall Street zo negatief reageerde op de dreiging van Europese tegenmaatregelen en waarom die ook Republikeinen deed bibberen.

Er is ook een financiële dimensie aan de macht van de EU. De EU-landen samen, houden ongeveer 2.000 miljard dollar aan Amerikaanse staatsobligaties aan en zijn hiermee de grootste buitenlandse houders van Amerikaanse overheidsschuld. Die schuld is nu zeer sterk aan het stijgen door de enorme budgettaire tekorten die onder Trump worden gerealiseerd.

Het resultaat is dat de rente op de Amerikaanse overheidsschuld (10 jaar) nu ongeveer 4,2 procent bedraagt. Ter vergelijking: de rente op Belgische overheidsschuld (10 jaar) klokt af op 3,3 procent. Dit betekent dat beleggers meer vertrouwen hebben in Belgische overheidsobligaties dan in Amerikaanse. Wat een ommekeer.

Agressieve natie

De conclusie is onvermijdelijk: de EU-landen zullen moeten diversifiëren en een deel van hun portefeuille aan Amerikaans overheidspapier dumpen, zoals de Chinezen dat al een tijdje doen. Dat zal de rente op Amerikaanse overheidsobligaties verder de hoogte injagen. Een streep door de rekening van Trump, die de rente in de VS naar beneden wil drukken, en een vuist van Europa.

Yes, we can. We kunnen en we moeten onze economische macht gebruiken om de VS pijn te doen en dit land te dwingen tot redelijkheid, zelfs een Trump-land. Ja maar, hoor ik al. Hoe zit het dan met onze militaire veiligheid, die de VS aan Europa bieden in het kader van de NAVO? Zetten we die niet op het spel door hard te spelen op economisch en financieel vlak?

Trump heeft ermee gedreigd de NAVO op te blazen en zijn soldaten uit Europa weg te halen. Ik denk dat dit bluf is. De VS zijn een buitengewoon agressieve natie, die overal ter wereld belangen met geweld verdedigen. In dat perspectief hebben de VS de talloze militaire bases in Europa meer nodig dan wij die nodig hebben. De Amerikanen zullen die bases niet loslaten. En zelfs als de VS dat zouden doen, zal het ons dwingen onze veiligheid in eigen handen te nemen. En dat zal een vooruitgang zijn.

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks in De Morgen.