Het wereldwijde gevaar van irredentisme – Dirk Verhofstadt
In een interview met The Atlantic van 28 april 2025 verklaarde Donald Trump: ‘I Run the Country and the World’.[1] Velen namen die uitspraak niet ernstig, maar het is de Amerikaanse president blijkbaar bittere ernst. Op 3 januari 2026 bombardeerde hij Caracas en kidnapte president Nicolás Maduro en zijn vrouw. Maandenlang beweerde Trump dat hij een strijd voerde tegen narcoterrorisme[2], maar nu blijkt dat het hem gaat om de olierijkdommen die hij zich wil toe eigenen voor zijn land.
Deze interventie is wereldwijd veroordeeld. Het is immers een flagrante schending van het internationaal recht, dat bepaalt dat er in internationale betrekkingen geen geweld mag worden gebruikt. Bovendien had Trump als president geen grondwettelijke bevoegdheid om een ander land binnen te vallen. De arrestatie van Maduro had niets te maken met legitieme zelfverdediging, maar was een maffia-achtige daad die in strijd was met de Amerikaanse grondwet.
Is daarmee gezegd dat Maduro een onbesproken, eerlijk verkozen en democratische president was? Helemaal niet. Venezuela staat op plaats 170 van de lijst van Freedom House, de onafhankelijke NGO die nagaat of een land vrij en democratisch is.[3] Ook Amnesty International en Human Rights Watch stellen regelmatig ernstige schendingen van de mensenrechten vast door de regering-Maduro.[4] Het gerenommeerde Carter Center oordeelt dat de presidentsverkiezingen van juli 2024 niet als democratisch worden beschouwd. Maduro is een wrede dictator die geen geweld schuwde tegen zijn politieke opponenten en de media.
Maar dat geeft de VS niet het recht om eigenhandig in te grijpen.[5] Het is het Venezolaanse volk dat onder internationale waarneming volkomen vrij zijn of haar leider democratisch moet kunnen kiezen. Als een dictator dat tegenhoudt of manipuleert, zoals Maduro deed, dan moeten alle democratische landen hem boycotten. Wat Trump echter deed, was echter een maffia-actie. Hij is niet uit op een democratische machtswissel, maar stelt onomwonden dat de VS Venezuela nu ‘voorlopig’ gaan besturen.[6] Hij koppelt daarbij zijn plan om de Amerikaanse olie-industrie daarin een belangrijke rol te laten spelen. In feite gaat het hier dus om een regelrechte machtsgreep van de VS die het America First-principe wil toepassen door de olievoorraden voor henzelf te benutten.
Wat we nu zien, is een vorm van irredentisme, de strategie van de VS om een ander gebied op te eisen dat ‘eigenlijk van ons is’ of ‘voor onze belangen kan worden gebruikt’. De meest klassieke vorm van irredentisme is het claimen van andermans grondgebied vanuit historisch, cultureel, taalkundig of economisch oogpunt zoals we zagen in nazi-Duitsland. Op basis van het etnisch Duitse pangermanisme annexeerde Hitler andere Duitstalige gebieden bij het Duitse Rijk, waaronder Saarland, Sudetenland en Oostenrijk.
Vandaag zien we soortgelijke voorbeelden van irredentisme bij Poetin, die, gedreven door een historische missie, Oekraïne binnenviel, waar veel Russischtaligen wonen. Wit-Rusland, Kazachstan, Georgië, Armenië, Transnistrië e.a. staan ook onder Russische invloed. Daarnaast wonen er ook grote groepen Russischtaligen in Letland, Estland, Litouwen, Finland en Oezbekistan. Poetin droomt van de herrijzenis van een groot Russisch-orthodox imperium door middel van irredentisme. Hij wordt daarin geïnspireerd door de ideoloog Aleksandr Doegin die in zijn invloedrijke boek Foundations of Geopolitics pleitte voor een heropstanding van een Euraziatisch imperium geleid door Rusland, als tegengewicht voor het liberale en decadente Atlantische Westen.[7]
Benjamin Netanyahu en zijn extreemrechtse regering streven naar religieus geïnspireerd irredentisme. Op 19 januari 2024 sloot hij het bestaan van een Palestijnse staat uit en sprak hij over een groter Israël “from the river tot he sea”.[8] Dit Groot-Israël zou ook delen van Jordanië, Libanon, Syrië en de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever omvatten.[9] Dit is ook het doel van de extreemrechtse Religieuze Zionistische Partij in zijn regering, die stelt dat volgens het Oude Testament, Genesis 15:18, het Joodse volk het exclusieve recht heeft op het Beloofde Land.[10] Deze partij streeft naar een homogene Joodse natiestaat op basis van een religieuze en etnische identiteit, waarin niet-Joodse burgers geen plaats hebben. Deze partij streeft naar een homogeen Joodse natiestaat gebaseerd op een religieuze en etnische identiteit waarin niet-Joodse burgers geen plaats hebben. Elke archeologische vondst zou aantonen dat de grond hun eigendom is.[11]
Ook de Palestijnse terreurgroep Hamas die op 7 oktober 2023 een gruwelijke slachtpartij aanrichtte in Zuid-Israël, streeft religieus en etnisch geïnspireerd irredentisme na. In haar handvest staat dat het strijdt voor de vernietiging van de staat Israël en de stichting van een groot Palestijnse staat. Hun slogan en doel is al lang ‘From the river to the sea’ wat in deze slaat op het hele gebied tussen de Jordaan (de rivier) en de Middellandse Zee.[12]
China claimt in haar buitenlands beleid dan weer territoriale gebieden, op basis van vermeend historisch, etnisch of cultureel recht, buiten hun huidige landsgrenzen die ze als ‘Chinees’ beschouwen. In de eerste plaats Taiwan, dat Bejing stelselmatig omschrijft als een opstandige provincie. Verder ook Outer Mongolia, eilanden in de Zuid-Chinese Zee[13], en grensgebieden zoals Zuid-Tibet en delen van het Himalaya gebergte.[14]
De aanspraken van Trump op Groenland, het Panamakanaal en Venezuela, zijn geen klassiek irredentisme, maar economisch en militair strategisch van aard. Trump roept de nationale veiligheid in als reden om Groenland in te lijven en sluit daarom een militair ingrijpen niet uit.[15] Op 23 december 2025 stuurde Trump nog de speciale gezant Jeff Landry naar Groenland om de inlijving te onderzoeken. Daarmee zou hij de territoriale integriteit van het land en Denemarken zou schenden.[16] In feite gaat het Trump om de enorme rijkdom aan waardevolle grondstoffen, waaronder zeldzame aardmetalen, grafiet, titanium en uranium, maar ook olie- en gasreserves, die Amerikaanse bedrijven graag willen exploiteren en gebruiken.
Al die irredentistische dromen en aanspraken vormen een enorm gevaar voor de wereldvrede, de mondiale welvaart en het wereldwijde klimaatprobleem. Autoritaire, extreemrechtse en extreemlinkse leiders hebben geen enkel oog voor de enorme weerslag dat het irredentisme zal hebben. Neem de oorlogen in Oekraïne en Gaza. De militaire operaties zorgen naast het enorme menselijke leed voor de vernietiging van heel wat infrastructuur, de uitstoot van enorme hoeveelheden CO2, het gebruik van meer vervuilende energiebronnen als olie en gas, de aantasting van ecosystemen[17], een verstoring van de landbouwproductie, meer vluchtelingen, migranten en asielzoekers, algemene economische neergang, de vernietiging van de culturele diversiteit, en een gigantische verschuiving van financiële middelen voor duurzame projecten naar inproductieve defensieuitgaven.
De Amerikaanse inval in Venezuela en de eis van Trump om Groenland te annexeren, zijn precedenten die ook andere grootmachten zullen aangrijpen om hun imperialistische aanspraken op soevereine landen met geweld uit te voeren. Poetin doet dat al in Georgië en Oekraïne. Netanyahu in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. China staat klaar om Taiwan te veroveren. De oorverdovende stilte en zelfs bijval bij extreemrechts over de machtsgreep en het economisch en militair irredentisme van Trump in Venezuela is alvast een teken aan de wand over de richting die we met zijn allen uitgaan. Een voortdurende ondermijning van internationale rechtsregels, van democratische structuren en van de mensenrechten.
Dirk Verhofstadt
De auteur is kernlid van Liberales en schreef Dagboek 1933. Het gevaar van extreemrechts (Houtekiet, 2025)
[1] ‘I Run the Country and the World’, The Atlantic, June 2025.
[2] Prosecutors charge Maduro, along with his wife and son, with drug trafficking, Politico, 3 January 2026.
[3] Freedom House, https://freedomhouse.org/country/venezuela.
[4] Amnesty International, https://www.amnesty.org/en/location/americas/south-america/venezuela/report-venezuela/. Human Rights Watch, https://www.hrw.org/americas/venezuela.
[5] De Verenigde Staten staan op plaats 53 van de lijst van Freedom House. ‘De democratische instellingen zijn er de afgelopen jaren uitgehold, wat zich uit in toenemende politieke polarisatie en extremisme, partijpolitieke druk op het verkiezingsproces, misstanden en disfunctioneren binnen het strafrecht- en immigratiesysteem, en groeiende ongelijkheid in rijkdom, economische kansen en politieke invloed,’ aldus de NGO.
[6] Maduro in custody at New York detention centre as Trump says US will 'run' Venezuela, BBC, 3 January 2026.
[7] The Unlikely Origins of Russia’s Manifest Destiny, Foreign Policy, July 27, 2016.
[8] Netanyahu: Only greater Israel will exist from ‘river to the sea’, Middle East Monitor, January 19, 2024.
[9] Israel’s new ‘Greater Israel’ map sparks massive outrage in Arab world, India Today, January 10, 2025. Israel announces new West Bank settlements despite sanctions threat, Reuters, May 29, 2025. Israëlische minister Katz: “Wij zullen Joods-Israëlische staat bouwen op Westoever”, De Standaard, 30 mei 2025.
[10] Genesis 15:18 – “Toen deed de Heer een belofte aan Abram. Hij zei: ‘Dit land zal ik aan jouw nakomelingen geven. Het hele gebied van de rivier de Nijl tot de rivier de Eufraat is voor hen’.”
[11] Israël gaat achter archeologische schatten op Westoever aan: ‘Ze zien in elke scherf bewijs dat de grond van hen is’, De Volkskrant, 2 januari 2026.
[12] ‘From the river to the sea’: where does the slogan come from and what does it mean?, The Guardian, 31 October 2023.
[13] Denny Roy, Assertive China: Irredentism or Expansionism?, International Institute for Strategic Studies, January 2019.
[14] Samuel Kim, China, the United Nations, and World Order, Princeton University Press, 1979.
[15] After Venezuela raid, Trump says ‘We do need Greenland, absolutely’ — prompting Denmark to warn U.S. has ‘no right to annex’ the territory, Fortune, January 4, 2026.
[16] Trump says US 'has to have' Greenland after naming special envoy, BBC, 23 December 2025.
[17] Counting the Cost: The Environmental Toll on Ukraine from the Russian Invasion, Human Rights Research Center, October 14, 2025.
