Twee scenario’s voor de toekomst, een optimistisch en een pessimistisch – Paul De Grauwe

Het gebeurt zelden in de geschiedenis dat een oorlog wordt ontketend op zo een ondoordachte en roekeloze manier als de oorlog in Iran. In een vlaag van razernij startte Trump een oorlog zonder na te denken over wat de verdere stappen zouden zijn, overtuigd als hij was dat het een walk-over zou zijn.

Dat werd het niet. Trump en zijn trawanten hadden niet ingecalculeerd dat de Iraanse overheid de Straat van Hormuz zou kunnen afsnijden en zo 20 procent van het wereldaanbod van ruwe olie zou kunnen blokkeren.

En nu zitten miljarden mensen met de brokken: torenhoge olieprijzen en grote tekorten aan essentiële grondstoffen zoals meststoffen. In grote delen van de wereld leidt vooral dat laatste tot een ontregeling van de landbouw. Maar ook in de VS worden de effecten op een pijnlijke manier aangevoeld. De olieprijzen aan de pomp zijn sinds de start van de oorlog met 40 procent toegenomen. Trump en de hielenlikkers die hem omringen hadden er niet aan gedacht dat dit zou kunnen gebeuren.

Twee scenario’s

Wat mogen we verwachten voor de toekomst? Ik zie twee mogelijke scenario’s, een optimistisch en een pessimistisch.

Het optimistische: de oorlog komt vlug ten einde, vooral omdat de pijngrens in de VS veel lager is dan in Iran. De gestegen olieprijzen aan de pomp doen miljoenen autogekke Amerikanen veel pijn. (Eigenlijk peanuts vergeleken met de pijn die de ayatollahs opleggen aan hun bevolking.)

De pijngevoelige Amerikanen keren zich massaal tegen Trump, en met parlementsverkiezingen in het verschiet dreigt een debacle voor de Republikeinen. Trump kan niet anders dan de hostiliteiten stopzetten en afdruipen. De Straat van Hormuz wordt opnieuw geopend, de olieprijzen dalen. Iedereen slaakt een zucht van verlichting.

Het probleem met dit optimistische scenario is dat het duidelijk zou zijn dat Trump de oorlog heeft verloren. Trumps vader had als wereldbeeld dat er twee soorten mensen zijn: winnaars en verliezers. Hij heeft zoonlief hetzelfde wereldbeeld meegegeven. Voor Trump is er niets ergers dan verliezer te zijn. Koste wat het kost moet dit vermeden worden.

Prijsstijgingen

En zo komen we in het negatieve scenario terecht. Omdat Trump niet mag verliezen, komt de oorlog niet ten einde. De Straat van Hormuz blijft geblokkeerd. Hier ontstaat de grootste dreiging voor de wereldeconomie. Een diepe recessie kan in dit scenario niet vermeden worden. Waarom?

De blokkering van de Straat van Hormuz betekent dat het wereldaanbod van ruwe olie met ongeveer 20 procent is gedaald. Nog anders uitgedrukt: de wereldvraag is nu 20 procent hoger dan het wereldaanbod. Als het wereldaanbod permanent met 20 procent is gedaald, moet de wereldvraag dat ook doen. Hoe kan dat?

Als econoom antwoord je daarop: door prijsstijgingen. Voldoende hoge prijsstijgingen van ruwe olie zullen consumenten en producenten ertoe aanzetten om minder olie te gebruiken en naar alternatieven uit te kijken.

Maar daar is tijd voor nodig. Huizen moeten beter geïsoleerd worden, andere verwarmingsbronnen moeten in huizen geïnstalleerd worden, het wagenpark moet geëlektrificeerd worden, de bedrijven moeten hun productiemethodes minder olie-intensief maken, enzovoort. Die dingen werken, maar daar zijn jaren voor nodig.

Het kortetermijnprobleem is met die prijsstijgingen niet van de baan. Er blijft vandaag een groot vraagoverschot over. Hoe kan die vraag snel naar beneden gehaald worden? Alleen door een daling van de productie (het bbp). Die daling doet de vraag naar olieproducten onmiddellijk kelderen. Fabrieken die minder produceren gebruiken minder fossiele brandstoffen.

De productiedaling doet de werkloosheid stijgen. De werklozen zijn gedwongen de kamertemperatuur te verlagen en hun auto in de garage te houden. Als de daling van het bbp diep genoeg is, zal de vraag naar olieproducten snel dalen, en komt er evenwicht tussen de vraag en het aanbod van ruwe olie in de wereld. De econoom is tevreden.

Jaren zeventig

Hoe diep moet de recessie worden om dat evenwicht te bereiken? Gegeven de omvang van de daling van het wereldaanbod van ruwe olie (-20 procent) zal, in het pessimistische scenario, die recessie heel diep moeten gaan.

Het is daarom ook dat het Internationaal Energie Agentschap waarschuwde dat de sluiting van de Straat van Hormuz potentieel een grotere economische crisis kan uitlokken dan die in de jaren zeventig, toen het bbp wereldwijd met meer dan 5 procent daalde.

Zelden is de wereldeconomie en het welzijn van miljarden mensen zo afhankelijk geweest van de mentale instabiliteit van een Amerikaanse president.

Paul De Grauwe

De auteur is professor economie aan de London School of Economics. Dit opiniestuk verscheen eerst in De Morgen van 4 mei 2026.