Democraten moeten het hebben over immigratie – Susan Stokes, Filip Milačić, Eli Rau
Met nog een maand te gaan tot de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen is president Donald Trump impopulairder dan ooit: zijn populariteitscijfer is gedaald tot een recorddieptepunt van 33%. Tot de redenen voor de ontevredenheid onder Amerikanen behoren zijn aanvallen op democratische instellingen en beginselen, de economie (die slechts 4% van de ondervraagden als zeer sterk beschouwt), de persoonlijke verrijking van hemzelf en zijn familie, en de oorlog in Iran (waar 68% tegen is).
Gezien deze tekortkomingen en de neiging van Amerikaanse kiezers om zittende politici af te straffen bij tussentijdse congresverkiezingen, zou je denken dat de Democraten afstevenen op een verpletterende overwinning in november. Maar ondanks hun sterke positie, met name in het Huis van Afgevaardigden, is een verpletterende overwinning nog lang niet zeker. Wat houdt hen tegen?
Een waarschijnlijke verklaring is dat de Democraten nog steeds geen aanpak bieden voor een belangrijke bron van de aantrekkingskracht van de Republikeinen: immigratie. Wetenschappers die deze kwestie bestuderen, hebben het succes van extreemrechtse partijen in het Westen doorgaans toegeschreven aan toegenomen immigratie, die bij veel autochtone burgers een tegenreactie heeft uitgelokt. Maar recenter onderzoek biedt een genuanceerdere kijk op de relatie tussen immigratie en de opkomst van extreemrechtse partijen.
De steun voor dergelijke partijen lijkt namelijk niet zozeer te worden gedreven door demografische veranderingen, als wel door de culturele en economische zorgen die deze veranderingen oproepen. Wanneer immigratie de steun voor extreemrechts aanwakkert, komt dat doorgaans doordat hun kandidaten erin zijn geslaagd het onderwerp af te schilderen als de belangrijkste oorzaak van de bestaande zorgen en angsten van de kiezers. Dienovereenkomstig hebben Trump en zijn mede-Republikeinen immigratie afgeschilderd als een bedreiging voor de nationale identiteit en de persoonlijke en economische veiligheid van Amerikanen, terwijl ze zichzelf presenteren als degenen die de autochtone bevolking beschermen.
Wanneer traditionele mainstream-partijen (centrumlinks en centrumrechts) worden geconfronteerd met een partij of kandidaat die dergelijke retoriek hanteert, hebben zij drie opties: het dreigingsverhaal negeren; de radicale rechtse partijen navolgen, hetzij door een gematigde versie van hun verhaal aan te bieden, hetzij door hen van rechts te overvleugelen; of een tegenverhaal ontwikkelen.
Uit de beschikbare empirische gegevens blijkt dat mainstream-partijen doorgaans een van de eerste twee opties kiezen, maar er niet in slagen de steun voor radicaal rechts te verminderen. Terwijl het negeren van de zorgen van kiezers over immigratie vaak nog meer steun aan radicaal rechts oplevert, legitimeert en normaliseert navolging het extreemrechtse verhaal alleen maar, waardoor immigratie uiteindelijk een nog prominentere kwestie wordt voor de kiezers die rechtse partijen willen aantrekken.
Dan blijft de derde optie over. Om te bepalen of het direct tegengaan van het rechtse verhaal over immigratie zou kunnen werken, hebben we onlangs een experimenteel onderzoek uitgevoerd waarin we Republikeinse kiezers en Republikeinsgezinde onafhankelijken verschillende tegenverhalen hebben voorgelegd. Eén tegenverhaal benadrukte het historische succes van de integratie van immigranten in de Amerikaanse samenleving, waarbij de nadruk lag op hun langdurige bijdragen aan economische welvaart en veiligheid. Een ander tegenverhaal presenteerde immigratie als een essentieel onderdeel van het nationale verhaal dat Amerikanen over zichzelf vertellen.
Door deze tegenverhalen aan te bieden, wilden we nagaan of de angst voor immigratie kan worden verminderd bij diegenen die daar vatbaar voor zijn. Onze resultaten tonen aan dat bepaalde tegenverhalen over immigratie inderdaad zeer effectief kunnen zijn. Gemiddeld hielp een verhaal dat de nadruk legde op de bijdragen van immigranten aan het economisch welzijn van de VS om de angsten te verlichten in alle drie de categorieën van bezorgdheid: dat immigranten de banen en overheidsuitkeringen van Amerikanen innemen, dat ze de nationale identiteit – die verbonden is met het christendom en Europese afkomst – verwateren, en dat ze de persoonlijke veiligheid bedreigen.
Bovendien verzwakte een verhaal waarin werd benadrukt dat immigratie zelf deel uitmaakt van het Amerikaanse erfgoed, ook de perceptie van bedreiging bij kiezers die vrezen dat immigranten hun banen zullen innemen of het Europese erfgoed van het land zullen aantasten. Door erop te wijzen dat de meeste immigranten zich aan de regels houden en bijdragen aan de veiligheid van Amerikanen door als politieagenten en soldaten te dienen, werden ook de zorgen over een mogelijke verwatering van hun veronderstelde Europese erfgoed getemperd.
Interessant genoeg konden we de steun voor anti-immigratieverhalen verminderen bij zowel niet MAGA- als MAGA-Republikeinen. Er is echter een belangrijk verschil tussen deze twee groepen. De enige MAGA-kiezers die we konden beïnvloeden, waren degenen met economische zorgen (hoewel dit wel de grootste MAGA-groep vormt). Daarentegen waren onze tegenverhalen effectiever bij niet-MAGA-Republikeinen die zich zorgen maken over een verwatering van de Europese identiteit. Wat betreft onafhankelijken die naar de Republikeinen neigen, verminderden onze tegenverhalen zowel economische als identiteitsgerelateerde angsten.
Ten slotte bieden onze resultaten in de belangrijke swing states – Arizona, Georgia, Michigan, Nevada, North Carolina, Pennsylvania en Wisconsin – aanvullende bevestiging. De beweringen van de Republikeinen dat immigratie het economisch welzijn, de veiligheid en de identiteit van Amerikanen bedreigt, kunnen met succes worden weerlegd door het belang van immigranten voor de economie te benadrukken, en deels door de Amerikaanse traditie van immigratie onder de aandacht te brengen. Nogmaals: zelfs sommige MAGA-kiezers erkennen de economische voordelen van immigratie.
Tot nu toe lijken de Democraten zich in deze tussentijdse verkiezingscampagne uitsluitend te richten op betaalbaarheid, wat logisch is gezien de hoge inflatie en de dalende levensstandaard. Maar zelfs als deze gok loont, moeten de Democraten hun standpunten over immigratie duidelijk kunnen maken en het soms extreme en misleidende discours van Republikeinse kandidaten kunnen weerleggen. Als ze een belangrijke bron van de aantrekkingskracht van de Republikeinen willen aanpakken en een duurzame weg willen vinden om toekomstige verkiezingen te winnen, zullen ze over immigratie moeten praten, en dat kunnen ze op een manier doen die hun positie zelfs bij conservatieve kiezers versterkt.
Susan Stokes, Filip Milačić, Eli Rau
Susan Stokes is hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Chicago en faculteitsdirecteur van het Chicago Center on Democracy, is de auteur van The Backsliders: Why Leaders Undermine Their Own Democracies (Princeton University Press, 2025). Filip Milačić is senior onderzoeker bij het bureau Democracy of the Future van de Friedrich-Ebert-Stichting, gastdocent aan de Central European University in Wenen, en als onderzoeker verbonden aan het Democracy Institute van de Central European University in Boedapest. Eli Rau is assistent-hoogleraar politieke wetenschappen aan het Tecnológico de Monterrey.
Copyright: Project Syndicate, 2026 www.project-syndicate.org
